Nasıl okumak istersiniz?
Kendi başına okunur; terim gerekirse açıklanır. 9 bölüm, 33 soru.
Bu derste öğrenecekleriniz
- Sinir sisteminin ana parçalarını sayar, sinapsta iletinin nasıl geçtiğini anlatırsınız. Bölüm 1
- CB1 reseptörünün beyinde en yoğun olduğu bölgeleri ve sinir uçlarındaki "fren" görevini açıklarsınız. Bölüm 2
- Ruhsatlı CBD ilacının hangi üç tabloda, nasıl kullanıldığını ve çalışmalarda ne bulunduğunu söylersiniz. Bölüm 3
- Öteki dirençli epilepsilerde ve denetimsiz ürünlerde kanıtın neden zayıf olduğunu açıklarsınız. Bölüm 4
- Parkinson ve öteki hareket bozukluklarında kontrollü çalışmaların sonucunu ürün türü ve kanıt gücüyle söylersiniz. Bölüm 5
- MS'te ruhsatlı ağız spreyinin sonucunu saf CBD'ninkinden ayırır, "hastalığı yavaşlatır" inancını düzeltirsiniz. Bölüm 6
- Demans ve beyin hasarında kannabinoid kanıtının türünü ve gücünü söyler, "beyni korur" iddiasını değerlendirirsiniz. Bölüm 7
- Göz içi basıncının nasıl oluştuğunu ve THC ile CBD için insanda neler bulunduğunu anlatırsınız. Bölüm 8
- Sinir sistemindeki başlıca güvenlik konularını sayar, hekime ne götürüleceğini ve ne sorulacağını bilirsiniz. Bölüm 9
Öğrenci düzeyinde ayrıca
- Başlıca sinir ileticilerini, glia türlerini ve kan-beyin engelinin yapısını açıklarsınız. Bölüm 1
- CB1'in hücresel yerini (ketleyici uçlar, Purkinje hücreleri) ve hastalıklardaki değişimini kanıt türüyle açıklarsınız. Bölüm 2
- Epilepsi tanımlarını uygular; ruhsat çalışmalarını, klobazam tartışmasını ve uzatma çalışmalarının sınırını yorumlarsınız. Bölüm 3, 4
- Katılım yanlılığını, beklenti etkisini ve zenginleştirilmiş tasarımı adlandırır, sonuca etkilerini açıklarsınız. Bölüm 4, 5, 6
- Hareket bozuklukları ve MS çalışmalarındaki ölçekleri (MDS-UPDRS, Ashworth, NRS) ayırt edersiniz. Bölüm 5, 6
- Demansta çelişen meta-analizleri ve "nöroproteksiyon" bulgusunun laboratuvardan insana aktarılmasını değerlendirirsiniz. Bölüm 7
- Göz içi basıncını, oküler perfüzyon basıncını ve kannabinoidlerin bu ikisine etkisini ilişkilendirirsiniz. Bölüm 8
- Sinir sistemi güvenlik bulgularını kanıt türüne göre (kontrollü çalışma, kayıt, olgu) sınıflandırırsınız. Bölüm 9
Araştırmacı düzeyinde ayrıca
- Hücre sayımı ve reseptör haritalama yöntemlerinin sınırlarını değerlendirirsiniz. Bölüm 1, 2
- Epilepsi çalışmalarında analiz yöntemi, plasebo yanıtı ve kontrolsüz serilerin sınırlarını değerlendirirsiniz. Bölüm 3, 4
- Hareket bozuklukları ve MS çalışmalarında maruziyet, körleme, zenginleştirme ve güç yetersizliğini değerlendirirsiniz. Bölüm 5, 6
- Demans ve göz çalışmalarında meta-analiz çelişkisini, gözlemsel nedenselliği ve küçük tek dozluk çalışmaların sınırını değerlendirirsiniz. Bölüm 7, 8
- Sinir sistemi güvenlik verisini (performans meta-analizleri, zehirlenme kayıtları) yöntemiyle yorumlarsınız. Bölüm 9
Bu derste neler var?9 bölüm
1 Sinir sistemi kısaca
Sinir sistemi iki ana parçadan oluşur. Beyin ve omurilik merkezi sinir sistemini, bunların dışında kalan bütün sinirler çevresel sinir sistemini oluşturur. Merkezi sinir sistemi duyulardan gelen bilgiyi toplar, yorumlar ve hareket komutlarını üretir; beyin duymaktan hareket etmeye, duygulardan konuşmaya, düşünmeye ve hatırlamaya kadar pek çok işi yönetir. Omurga kemiklerinin içinde uzanan omurilik, beyinden gelen komutları vücuda, vücuttan gelen duyuları beyne taşır. StatPearls: Central Nervous SystemDerleme
Çevresel sinir sisteminin bir kolu kol ve bacak gibi isteyerek yaptığımız hareketleri yönetir. Öteki kolu, otonom sinir sistemi, kalp atışı, tansiyon, solunum ve sindirim gibi bizim kontrol etmediğimiz işleri ayarlar. StatPearls: Somatic Nervous SystemDerlemeStatPearls: Autonomic Nervous SystemDerleme
Sinir sisteminin temel hücresi sinir hücresidir (nöron): elektrikle uyarılabilir ve sinyali hem elektrikle hem kimyasal maddelerle iletir. Yetişkin erkek beyinlerinde yapılan bir sayımda ortalama 86 milyar kadar sinir hücresi ve yaklaşık aynı sayıda başka hücre bulundu. Sık duyulan "100 milyar nöron ve on kat fazla destek hücresi" sözü, hücreleri tek tek sayan yöntemlerle doğrulanmadı. StatPearls: NeuronsDerlemeAzevedo 2009İnsan dokusuvon Bartheld 2016Derleme
Sinir hücrelerinin birbirine bağlandığı noktalara sinaps denir. Sinyali gönderen hücrenin ucundan kimyasal bir ileti maddesi salınır; bu madde aradaki çok dar boşluğu geçer ve karşıdaki hücrenin alıcılarına (reseptörlerine) bağlanır. Beyindeki uyarının büyük kısmını glutamat taşır; beynin başlıca "fren" ileticisi ise GABA'dır. Dopamin hareketin ve ödül duygusunun ayarında rol alır; orta beyindeki "kara madde"den (substantia nigra) bazal gangliyonlara uzanan dopamin yolu Parkinson hastalığında zarar görür. StatPearls: SynapseDerlemeStatPearls: GlutamateDerlemeStatPearls: GABADerlemeStatPearls: Substantia NigraDerlemeStatPearls: Dopamine ReceptorsDerleme
Beyindeki hücrelerin önemli bir kısmı sinir hücresi değil, glia denen destek hücreleridir: sinir hücrelerini besler ve korur, çevrelerini dengede tutar, sinir liflerinin yalıtım kılıfını (miyelin) yapar. Yıldız biçimli astrositler fazla ileti maddesini temizler ve yeni sinapsların kurulmasını destekler. Mikroglia ise beynin kendi bağışıklık hücreleridir; fare çalışmalarına göre anne karnında çok erken dönemde ortaya çıkan ayrı bir hücre ailesinden gelirler. StatPearls: Glial CellsDerlemeStatPearls: AstrocytesDerlemeGinhoux 2010HayvanCabral ve Marciano-Cabral 2005Derleme
Beynin dış yüzündeki kıvrımlı gri tabakaya beyin kabuğu (korteks) denir; görme, işitme, dokunma ve hareket alanlarının yanında üst düzey düşünmenin yürüdüğü "çağrışım" alanlarını taşır. Şakak lobunun iç yüzüne kıvrılmış hipokampus, yeni öğrenilen bilgilerin kalıcı anıya dönüşmesinde önemli rol oynar. StatPearls: Cerebral CortexDerlemeStatPearls: HippocampusDerleme
Beynin derinindeki bazal gangliyonlar, hangi hareketin başlayacağını, hangisinin durdurulacağını seçen bir kapı bekçisi gibi çalışır. Beyincik dengeyi, duruşu, yürüyüşü ve ince hareketleri ayarlar; hareketi kendisi başlatmaz, düzeltir. Beyni omuriliğe bağlayan beyin sapı ise solunum, bilinç, tansiyon, kalp hızı ve uyku gibi yaşamsal işleri yönetir. StatPearls: Basal GangliaDerlemeStatPearls: CerebellumDerlemeStatPearls: BrainstemDerleme
Beyindeki kılcal damarların duvar hücreleri birbirine sıkıca kenetlenir ve kan-beyin engeli (bariyeri) denen seçici bir sınır oluşturur; kandaki birçok maddenin beyne geçişi bu sınırda kısıtlanır. Bir maddenin bu engeli nasıl geçtiği Modül 1'de ("Kan ve dokulara dağılım") anlatıldı. StatPearls: Blood Brain BarrierDerlemeAbbott 2010Derleme
| Bölge | Ne iş görür | Bu modülde | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Beyin kabuğu | Duyular, hareket ve üst düzey düşünme ("çağrışım" alanları) | Bölüm 2, 7 | StatPearls: Cerebral CortexDerleme |
| Hipokampus | Yeni bilginin kalıcı anıya dönüşmesi | Bölüm 2, 3, 7 | StatPearls: HippocampusDerleme |
| Bazal gangliyonlar | Hangi hareketin başlayıp hangisinin duracağını seçmek | Bölüm 2, 5 | StatPearls: Basal GangliaDerleme |
| Beyincik | Denge, duruş ve ince hareketlerin düzeltilmesi | Bölüm 2, 9 | StatPearls: CerebellumDerleme |
| Beyin sapı | Solunum, bilinç, tansiyon, kalp hızı, uyku | Bölüm 2 | StatPearls: BrainstemDerleme |
| Omurilik | Komutları vücuda, duyuları beyne taşımak | Bölüm 2, 6 | StatPearls: Central Nervous SystemDerleme |
| Retina | Işığı algılayan hücreleri ve görme sinyalinin aktarıldığı sinaps katmanlarını taşır; gelişimde beyinden köken alır | Bölüm 2, 8 | Straiker 1999aİnsan dokusuSchwitzer 2019Derleme |
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı6 paragraf
Çevresel sinir sisteminin önemli bir kısmını 12 çift kafa siniri ve 31 çift omurilik siniri oluşturur; somatik kol bunların istemli hareket ve duyu liflerini kullanır: duyuyu taşıyan (afferent) ve hareket komutunu taşıyan (efferent) lifler vardır, refleks yayında ara nöronlar kullanılır. Otonom sinir sistemi sempatik, parasempatik ve enterik bölümlere ayrılır: sempatik ve parasempatik yollar iki nöronlu bir zincirle (preganglionik ve postganglionik nöron) çalışır ve preganglionik uçlar asetilkolin salar; bağırsak duvarındaki enterik sinir sistemi 100 milyondan fazla nöron içerir ve kendi başına çalışabilir. StatPearls: Somatic Nervous SystemDerlemeStatPearls: Autonomic Nervous SystemDerleme
Tipik çok kutuplu bir nöron gövde (soma), akson ve dendritlerden oluşur; akson sinyali gönderir, dendritler çevreden gelen sinyali alır. Presinaptik uçta aksiyon potansiyeli kimyasal sinyale, yani ileticinin salınmasına çevrilir; postsinaptik zar 50 nanometreden yakındır ve ileti maddesi yarığı çok hızlı geçip özgül reseptörlere bağlanır. Bir nöronun birkaç ile yüz binlerce arasında sinaptik bağlantısı olabilir. StatPearls: NeuronsDerlemeStatPearls: SynapseDerleme
GABA beynin başlıca, omuriliğin önemli ketleyici (inhibitör) ileticisidir; postsinaptik GABA reseptörleri iyon kanallarını değiştirerek hücreyi hiperpolarize eder ve GABA sinyalini değiştirmek nöroloji, psikiyatri ve anestezide kullanılan birçok ilacın temelidir. Glutamat merkezi sinir sisteminin başlıca uyarıcı (eksitatör) ileticisidir; bozulmuş glutamaterjik etkinlik bağımlılık, psikoz ve nörodejenerasyonla ilişkilendirilmiştir. Dopamin reseptörleri G proteinine bağlı reseptörlerdir; substantia nigra'dan putamene uzanan nigrostriatal yol Parkinson'un hareket belirtilerinin temelindedir. StatPearls: GABADerlemeStatPearls: GlutamateDerlemeStatPearls: Dopamine ReceptorsDerlemeStatPearls: Substantia NigraDerleme
Beyin kabuğu alın, şakak, yan ve art kafa loblarına ayrılır; birincil motor kabuk orta oluğun önündeki kıvrımda (precentral girus), birincil somatosensoriyel kabuk arkasındaki kıvrımdadır (postcentral girus). Hipokampusun üç bölgesi vardır: dentat girus, hipokampus asıl (CA1–CA4 alt alanları) ve subikulum; ana çıkış yolu forniks adlı lif demetidir. Bazal gangliyonlar talamus ve kabuğun limbik ve prefrontal bölümlerine de bağlanır; Parkinson ve Huntington bu devrenin başlıca hastalıklarıdır. Beyin sapı orta beyin, köprü (pons) ve soğandan (medulla oblongata) oluşur; 12 kafa sinirinden 10'u çekirdeklerini burada bulur. StatPearls: Cerebral CortexDerlemeStatPearls: HippocampusDerlemeStatPearls: Basal GangliaDerlemeStatPearls: BrainstemDerleme
Hücre sayımı: izotropik fraksiyonlayıcı yöntemiyle yetişkin erkek beyninde ortalama 86,1 milyar nöron ve 84,6 milyar nöron olmayan hücre sayıldı; nöronların yalnız %19'u beyin kabuğundaydı, oysa kabuk beyin kütlesinin %82'sini oluşturuyordu. Bir derlemeye göre glia/nöron oranı 1:1'den azdır ve "glia nörondan on kat fazla" görüşü uzun süre kanıtsız biçimde aktarıldı. Bazı ders kaynaklarındaki "glia en bol hücredir" ifadesi bu sayımlarla örtüşmüyor; "yaklaşık eşit" demek daha doğrudur. Azevedo 2009İnsan dokusuvon Bartheld 2016DerlemeStatPearls: Glial CellsDerleme
Başlıca glia türleri: merkezi sinir sisteminde miyelin yapan oligodendrositler, çevresel sinirlerde miyelin yapan Schwann hücreleri, astrositler, mikroglia ve beyin boşluklarını döşeyen ependim hücreleri. Farede soy izleme çalışmasına göre yetişkin mikroglia embriyonik dönemin çok başında ortaya çıkan ilkel öncüllerden gelir. Kan-beyin engeli, kılcal endotel hücrelerinin sıkı bağlantılarla (tight junction) kenetlenmesinden oluşur; perisitler, astrosit ayakçıkları ve bazal lamina yapıyı tamamlar. Bir derlemeye göre fiziksel engelin yanında zar taşıyıcıları bir "taşıma engeli" de oluşturur. StatPearls: Glial CellsDerlemeGinhoux 2010HayvanStatPearls: Blood Brain BarrierDerlemeAbbott 2010Derleme
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik3 paragraf
Azevedo 2009 izotropik fraksiyonlayıcıyla (doku homojenatında çekirdek sayımı, NeuN işaretlemesi) yetişkin erkek beyinlerinde 86,1 ± 8,1 milyar nöron ve 84,6 ± 9,8 milyar nöron olmayan hücre buldu; yazarların sonucu, insan beyninin hücre bileşimi bakımından "ölçeği büyütülmüş bir primat beyni" olduğuydu. Örnek sayısı özette yok. Azevedo 2009İnsan dokusu
von Bartheld 2016'ya göre "1 trilyon glia, 10:1 oran" iddiası tarihsel bir hatanın yinelenmesiyle yerleşti; histolojik veriler yaklaşık 1:1 oranı ve 40–130 milyar glia aralığını destekliyordu, doğrulanmış izotropik fraksiyonlayıcı 1:1'den düşük oran ve 100 milyardan az glia gösteriyor. StatPearls bölümleri PubMed'de "Study Guide" yayın türüyle dizinlenen, sürekli güncellenen eğitim metinleridir; temel anatomi için yeterlidir ama sayısal iddialarda birincil kaynak tercih edilir: "86 milyar nöron" StatPearls sinaps bölümünün özetinde kaynak gösterilmeden geçer, birincil kaynağı Azevedo 2009'dur. von Bartheld 2016DerlemeStatPearls: Glial CellsDerlemeStatPearls: SynapseDerlemeAzevedo 2009İnsan dokusu
Abbott 2010'a göre kan-beyin engeli kısa ve uzun süreli düzenlemeye açıktır ve hastalıkta bozulabilir; astrosit ayakçıkları, perisitler ve mikroglia bu düzenlemeye katılır. Mikroglia kökeni: Ginhoux 2010 farede canlıda soy izleme kullandı; CSF-1 eksik farelerde mikroglia gelişti, CSF-1 reseptörü eksik farelerde gelişmedi; bu, mikrogliayı mononükleer fagosit sistemi içinde kökeni ayrı bir topluluk yapar. Abbott 2010DerlemeGinhoux 2010Hayvan
Devamı: Endokannabinoid sistem haritası (Modül 0) · Kan ve dokulara dağılım: maddeler beyne nasıl ulaşır? (Modül 1) · Sinapsta adım adım: haritanın Sinaps görünümü
Kendini sına
2 Beyinde endokannabinoid sistem
Vücudun kendi kannabinoid sistemi (endokannabinoid sistem) beyinde en çok CB1 reseptörü denen alıcı üzerinden çalışır. İnsan beyninde yapılan ölçümlerde bu reseptör beyin kabuğunun her bölgesinde bulundu: en yoğun olduğu yerler üst düzey düşünmenin yürüdüğü "çağrışım" alanlarıydı, en seyrek olduğu yerler birincil duyu ve hareket alanlarıydı. Glass 1997İnsan dokusuEggan ve Lewis 2007İnsan dokusuHayvan
Beyin kesitlerinde reseptörün en yoğun bulunduğu yerler, hareketi ayarlayan bazal gangliyonların çıkış çekirdekleri, bellekte rol alan hipokampus ve dengeyi ayarlayan beyinciktir; dağılım insanın da içinde olduğu birkaç memeli türünde benzerdi. Solunumu ve dolaşımı yöneten alt beyin sapının çoğu bölgesinde ise reseptör seyrektir (vagus sinirine ait bazı çekirdekler bunun dışında). Herkenham 1990İnsan dokusuHayvanMackie 2005DerlemeGlass 1997İnsan dokusu
Bu reseptörlerin çoğu sinir hücrelerinin uçlarında bir "fren" gibi çalışır. Hipokampusta ve beyin kabuğunda CB1, fren görevi gören (GABA salan) ara sinir hücrelerinin uçlarında toplanır. Sinyali alan hücre uyarılınca kendi kannabinoidini üretir; bu madde geriye doğru gidip gönderen uçtaki CB1'e bağlanır ve oradan salınan GABA'yı kısa süreliğine azaltır. Bu bilginin çoğu sıçan ve fare beyin dilimlerinde yapılan deneylerden gelir. Katona 1999HayvanWilson ve Nicoll 2001HayvanEggan ve Lewis 2007İnsan dokusuHayvanTrettel ve Levine 2003Hayvan
Beyincikteki büyük sinir hücreleri (Purkinje hücreleri) uyarıldığında endokannabinoid salar ve kendilerine gelen uyarıcı sinyali onlarca saniye boyunca azaltır; bu, sıçan beyinciğinden alınan dilimlerde gösterildi. Farelerde THC dahil CB1'i uyaran maddeler yürüyüşü ve denge çubuğu testini bozdu; aynı testlerde CBD bir etki göstermedi. Kreitzer ve Regehr 2001HayvanPatel ve Hillard 2001Hayvan
Sistem beynin dışında da var. Sıçan omuriliğinde CB1, ağrı sinyallerinin ilk işlendiği arka boynuzun yüzey katmanlarında yoğun bulundu; endokannabinoid sistem vücudun kendi ağrı denetim sistemlerinden biri sayılıyor, ama bu bilginin çoğu hayvan çalışmalarından geliyor. Ölüm sonrası incelenen insan gözlerinde de CB1, göz sıvısını üreten siliyer cisimde, sıvının dışarı süzüldüğü ağda ve retinada bulundu (bölüm 8). Farquhar-Smith 2000HayvanHohmann ve Herkenham 1999HayvanWoodhams 2017DerlemeStraiker 1999aİnsan dokusuPorcella 2000İnsan dokusuStamer 2001İnsan dokusuHayvan
Bazı sinir sistemi hastalıklarında bu sistem değişir. Huntington hastalığında ölüm sonrası incelenen beyinlerde bazal gangliyonlardaki CB1 hastalığın erken evresinde bile belirgin azalmıştı; Parkinson'da değişikliğin yönü bölgeye göre farklıydı, MS plaklarında reseptörler bağışıklık hücrelerinde de bulundu. Bu değişiklikler bir tedavinin işe yarayacağını göstermez: Parkinson'da CB1'i engelleyen bir ilaç tek dozluk küçük bir çalışmada hareket belirtilerini düzeltmedi. Ruhsatlı CBD ilacının nöbetleri azaltması da prospektüse göre kannabinoid reseptörleri üzerinden görünmüyor (bölüm 3). Glass 2000İnsan dokusuVan Laere 2010İnsan · gözlemsel çalışmaLastres-Becker 2001İnsan dokusuHayvanVan Laere 2012İnsan · gözlemsel çalışmaBenito 2007İnsan dokusuMesnage 2004İnsan · klinik çalışmaEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı4 paragraf · 1 tablo
Kabuk ve hipokampus: insan beyin kesitlerinde [3H]CP55,940 bağlanması neokorteksin bütün bölgelerinde vardı ve kortikal hiyerarşiyi izledi (asosiasyon alanlarında en yüksek, birincil duyu ve motor alanlarda en düşük); katmanlarda en yoğun bantlar lamina I ve lamina V–VI idi. Makak prefrontal kabuğunda CB1 pozitif nöronların %91'i kolesistokinin (CCK) taşıyordu; sıçan hipokampusunda CB1 sepet hücresi görünümlü ara nöronlarda yoğundu ve bunların %85,6'sı CCK içeriyordu; parvalbuminli sepet hücrelerinin ise yalnız %4,6'sı CB1 taşıyordu. Piramidal nöron depolarize olunca GABA'erjik iletimin geçici baskılanması (DSI), alıcı hücreden salınan endokannabinoidlerin retrograd sinyaliyle olur. Glass 1997İnsan dokusuEggan ve Lewis 2007İnsan dokusuHayvanEggan 2010HayvanKatona 1999HayvanWilson ve Nicoll 2001Hayvan
Bazal gangliyonlar, beyincik ve omurilik: bağlanma en yoğun olarak substantia nigra pars reticulata ve globus pallidusta, ayrıca hipokampus ve beyincikte görüldü. Sıçan beyincik diliminde Purkinje hücresinin kısa depolarizasyonu paralel lif ve tırmanıcı lif EPSC'lerini onlarca saniye baskıladı (DSE); etki presinaptikti, postsinaptik kalsiyum tamponlanınca kayboldu ve CB1 antagonisti AM251 ile engellendi. Farede CB1 agonistleri yürüyüş genişliğini artırdı (gövde ataksisi), kannabidiol etkilemedi. Sıçan omuriliğinde CB1 yüzeyel arka boynuzda ve lamina X'te bulundu, ifadenin büyük kısmı omurilik ara nöronlarındaydı; arka kök gangliyonunda CB1 mRNA'sı ağırlıkla orta ve büyük çaplı hücrelerdeydi. Herkenham 1990İnsan dokusuHayvanKreitzer ve Regehr 2001HayvanPatel ve Hillard 2001HayvanFarquhar-Smith 2000HayvanHohmann ve Herkenham 1999Hayvan
Göz: ölüm sonrası insan gözünde güçlü CB1 boyanması siliyer epitelde, kornea epiteli ve endotelinde, güçlü-orta boyanma trabeküler ağda ve Schlemm kanalında görüldü; RT-PCR'de CB1 mRNA'sı en çok siliyer cisimde, sonra iris ve retinada bulundu, CB2 mRNA'sı saptanamadı. Retinada CB1 iç ve dış pleksiform katmanlarda ve fotoreseptör dış segmentlerinde bulunur; hayvan retinasında kannabinoid agonistleri bipolar hücrelerde L tipi kalsiyum akımlarını azalttı ve 2008 tarihli bir derlemeye göre bunun görmeye nasıl yansıdığı bilinmiyor. Straiker 1999aİnsan dokusuPorcella 2000İnsan dokusuStamer 2001İnsan dokusuHayvanStraiker 1999bHayvanYazulla 2008Derleme
Hastalığa özgü bulgular, kanıt türüyle: Huntington'da ölüm sonrası bazal gangliyonlarda CB1 bağlanması en erken evrede büyük ölçüde azalmıştı ve PET'te azalma erken evrede bile yaygındı. Parkinson'da ölüm sonrası kaudat ve putamende CB1 bağlanması artmıştı, canlı hastalarda PET substantia nigrada mutlak azalma gösterdi. Alzheimer'da ölüm sonrası hipokampusta bağlanma düşüktü ama plaklarla aynı yerde değildi; canlıda PET ile sağlıklı yaşıtlardan fark bulunmadı. MS plaklarında CB2 T hücreleri, astrositler ve reaktif mikroglia üzerindeydi; ALS'de omurilikte etkinleşmiş mikrogliada CB2 artmıştı. Nöbet modellerinde (hayvan) CB1 uyarımı basit akut modellerde çoğunlukla nöbet önleyiciydi, karmaşık epilepsi modellerinde iki yönlüydü. Glass 2000İnsan dokusuVan Laere 2010İnsan · gözlemsel çalışmaLastres-Becker 2001İnsan dokusuHayvanVan Laere 2012İnsan · gözlemsel çalışmaWestlake 1994İnsan dokusuAhmad 2014İnsan · gözlemsel çalışmaBenito 2007İnsan dokusuYiangou 2006İnsan dokusuRosenberg 2017DerlemeHayvan
| Bölge | CB1'in yeri | Ne iş görüyor | Kanıtın türü | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Beyin kabuğu | Asosiasyon alanlarında yoğun; GABA salan, çoğu CCK'lı ara nöron uçları | Ketleyici iletimi kısa süre gevşetme (DSI) | İnsan dokusu (otoradyografi), makak, fare | Glass 1997İnsan dokusuEggan ve Lewis 2007İnsan dokusuHayvanEggan 2010HayvanTrettel ve Levine 2003Hayvan |
| Hipokampus | CCK'lı sepet hücrelerinin uçları | GABA salınımını retrograd sinyalle azaltma; ağ ritimlerine olası katkı | Sıçan dilimleri, derleme | Katona 1999HayvanWilson ve Nicoll 2001HayvanLu ve Mackie 2016Derleme |
| Bazal gangliyonlar | Çıkış çekirdekleri (globus pallidus, substantia nigra) | Hareketin ayarı | İnsan dahil memeli beyin kesitleri | Herkenham 1990İnsan dokusuHayvanMackie 2005Derleme |
| Beyincik | Purkinje hücrelerine gelen uçlar | Uyarıcı girdinin onlarca saniye baskılanması (DSE) | Sıçan dilimleri; farede davranış | Kreitzer ve Regehr 2001HayvanPatel ve Hillard 2001Hayvan |
| Omurilik | Yüzeyel arka boynuz, ara nöronlar | Ağrı sinyalinin ilk işlenmesi | Sıçan; derleme | Farquhar-Smith 2000HayvanHohmann ve Herkenham 1999HayvanWoodhams 2017Derleme |
| Göz | Siliyer cisim, trabeküler ağ, retina katmanları | Göz sıvısı dengesinde öne sürülen rol; retinada sinyal iletimi | İnsan dokusu (ölüm sonrası); hayvan retinası | Straiker 1999aİnsan dokusuPorcella 2000İnsan dokusuStamer 2001İnsan dokusuHayvanStraiker 1999bHayvan |
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik3 paragraf
Haritalama yöntemleri: Glass 1997 kesitleri [3H]CP55,940 ile işaretleyen kantitatif reseptör otoradyografisi kullandı (1 fetüs, 2 bebek, 8 yetişkin); Herkenham 1990'ın radyoişaretli ligandı THC'den canlıda 10–100 kat güçlüydü ve kannabinoidlerin bağlanmayı yarıştırma güçleri biyolojik testlerdeki güçleriyle yakın ilişkiliydi. Human Protein Atlas'ın doku uzlaşı verisinde CNR1 RNA'sı beyin kabuğunda 18,6, beyincikte 18,3, bazal gangliyonlarda 15,1, hipokampusta 13,2, omurilikte 1,7, retinada 1,1 nTPM; CB2 RNA'sı bu dokularda yok denecek kadar azdır. Omurilik değeri bütün dokunun ortalamasıdır (hayvan çalışmalarında reseptör yüzeyel arka boynuzda yoğunlaşıyor) ve HPA'nın bazal gangliyon örneği striatumu da içerir; otoradyografinin en yoğun bulduğu çıkış çekirdekleri ayrı ölçülmüyor. Glass 1997İnsan dokusuHerkenham 1990İnsan dokusuHayvanHuman Protein Atlasİnsan dokusu
Tür ve yöntem: Katona 1999 sıçan hipokampus dilimlerinde WIN 55,212-2'nin uyarılmış [3H]GABA salınımını doza bağlı azalttığını (EC50 0,041 µM) ve CB1 antagonistinin bunu engellediğini gösterdi; Eggan 2010 makak dorsolateral prefrontal kabuğunda CCK'lı nöronların %51'inin CB1 pozitif olduğunu buldu. İnsan gözünde CB1 mRNA'sı β2-mikroglobuline oranla siliyer cisimde %210, iriste %62,7, retinada %25,8; anandamid insan trabeküler ağında 3,08, siliyer çıkıntıda 49,42, retinada 4,48 pmol/g ölçüldü. Hücresel düzeydeki bilginin büyük kısmı sıçan, fare ve makaktan; insan verisi ağırlıkla ölüm sonrası doku ve PET'tir. Katona 1999HayvanEggan 2010HayvanPorcella 2000İnsan dokusuStamer 2001İnsan dokusuHayvan
Hastalık bulgularının sayıları: Westlake 1994'te (normal yaşlı 3, Alzheimer 5, başka kortikal patoloji 5) Alzheimer'da hipokampus alt alanlarında bağlanma %37–45 düşüktü, mRNA farklı değildi ve azalma yaşla ve başka patolojiyle de ilişkiliydi; Ahmad 2014'te [18F]MK-9470 PET ile 11 Alzheimer hastası ve 7 gönüllüde CB1 kullanılabilirliği farksızdı (p = 0,9). Parkinson'da CB1 engelleyicisi, iki başka reseptör engelleyicisiyle aynı çalışmada ayrı ayrı ve tek doz olarak sınandığı 24 hastalık keşif amaçlı çalışmada motor belirtileri düzeltmedi. Farelerde THC ve bir sentetik kannabinoid EEG'de nöbet başlattı ve bu etki CB1 engelleyicisiyle önlendi; aynı madde bir modelde nöbet önleyici, başka modelde nöbet yapıcı görünebilir (bölüm 4). Westlake 1994İnsan dokusuAhmad 2014İnsan · gözlemsel çalışmaMesnage 2004İnsan · klinik çalışmaMalyshevskaya 2017HayvanRosenberg 2017DerlemeHayvan
Devamı: Haritada beyin kabuğu · Haritada hipokampus · Haritada bazal gangliyonlar · Haritada beyincik · Haritada omurilik ve sinirler · Haritada göz · Sinapsta adım adım: geri bildirim freni (haritanın Sinaps görünümü) · Vücudun kendi kannabinoidleri (Modül 4) · Maddeler beyne nasıl ulaşır? (Modül 1)
Kendini sına
3 Epilepsi I: ruhsatlı CBD ilacı
Epileptik nöbet, beyindeki sinir hücrelerinin bir anda aşırı ve birlikte ateşlenmesiyle ortaya çıkan, gelip geçen bir durumdur: kasılma, bir süre boşluğa bakma, ani düşme ya da tuhaf bir his gibi belirtiler verebilir. Bir kez nöbet geçirmek epilepsi demek değildir; dünyada her on kişiden biri ömrü boyunca bir nöbet geçirebilir. Fisher 2005Kurum görüşüDSÖ: Epilepsi bilgi notuKurum görüşü
Epilepsi, beynin tekrar tekrar nöbet üretmeye yatkın olduğu bir hastalıktır. Hekimler genellikle bir günden uzun arayla, belirgin bir tetikleyici olmadan gelen en az iki nöbet olduğunda bu tanıyı koyar; bazı durumlarda tek nöbet ve yüksek tekrar riski de yeterli sayılır. Dünyada yaklaşık 50 milyon kişide epilepsi var ve doğru tanı ve tedaviyle bunların büyük bölümü nöbetsiz yaşayabilir. Yine de epilepsili kişilerin yaklaşık üçte birinde nöbetler ilaçlarla tam olarak durmaz: uygun seçilmiş ve iyi kullanılmış iki ilaç denendiği hâlde nöbetler sürüyorsa buna ilaca dirençli epilepsi denir. Fisher 2014Kurum görüşüDSÖ: Epilepsi bilgi notuKurum görüşüKwan 2010Kurum görüşüChen 2018İnsan · gözlemsel çalışma
Ruhsatlı CBD ilacı, çocuklukta başlayan üç ağır tablodaki nöbetler için ruhsat aldı; çalışmalara alınan hastaların nöbetleri kullandıkları ilaçlarla yeterince denetlenemiyordu. Dravet sendromu çoğunlukla bebeklikte, sıklıkla ateşle tetiklenen uzun nöbetlerle başlar; hastaların büyük çoğunluğunda bir sodyum kanalı geninde (SCN1A) değişiklik bulunur ve zamanla gelişimde gerilik ortaya çıkar. Lennox-Gastaut sendromu çocuklukta başlayan, birden çok nöbet türünün bir arada görüldüğü, beyin dalgalarını kaydeden testte (EEG) kendine özgü yavaş dalgalar veren bir tablodur; kişiyi yere düşüren ani düşme nöbetleri yaralanmaya yol açabilir. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiWirrell 2022Kurum görüşüSpecchio 2022Kurum görüşüThiele 2018İnsan · klinik çalışma
Tüberoz skleroz kompleksi, birçok organı etkileyen kalıtsal bir hastalıktır; beyinde "tüber" denen gelişim bozukluğu alanları tanı ölçütlerinden biridir. Hastaların yaklaşık %85'inde epilepsi görülür ve yarıdan fazlasında nöbetler ilaçlara dirençlidir. Northrup 2021Kurum görüşüThiele 2021İnsan · klinik çalışma
Bu üç tabloda ruhsatlı CBD ilacı, hastanın kullandığı epilepsi ilaçlarına eklenerek denendi. Hastanın da hekimin de kimin ilaç aldığını bilmediği (çift kör), plasebo kontrollü beş büyük çalışmada (her birinde 120 ile 225 arasında hasta, 14–16 hafta) CBD alanlarda nöbetler, etkisiz ilaç (plasebo) alanlardan daha çok azaldı. Plasebo alanlarda da nöbetler azaldı; bu yüzden ilacın asıl katkısı iki grup arasındaki farktır (plasebo kollarındaki azalma Modül 2'de, "İnsanda çalışma türleri" bölümünde anlatıldı). Nöbetlerin tamamen durması nadirdi: çalışmaların son 12 haftasında ana nöbet türünü (düşme ya da kasılmalı nöbet gibi) hiç yaşamayan hasta oranı CBD gruplarında yaklaşık yüzde 4 ile 7 arasında kaldı. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaMiller 2020İnsan · klinik çalışmaDevinsky 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2021İnsan · klinik çalışmaEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiLattanzi 2018Derleme
Yarar herkeste aynı değil: bir hastada nöbetler belirgin azalırken bir başkasında hiç değişmeyebilir, yan etkiler (uyku hali, iştahsızlık, ishal, karaciğer tahlillerinde yükselme) plasebodan daha sıktır. Avrupa'da ilaç, Dravet ve Lennox-Gastaut sendromunda yalnız klobazam adlı başka bir epilepsi ilacıyla birlikte kullanılmak üzere ruhsatlandı: klobazam kullanmayan hastalarda etki istatistik olarak yeterince kesinleşmedi; CBD klobazamın vücuttaki etkin ürününü de artırdığı için iki ilacın payı tam ayrılamıyor. Hem ABD hem Avrupa prospektüsü ilacın nöbetleri hangi yolla azalttığının insanda bilinmediğini yazar; etki THC'nin bağlandığı kannabinoid reseptörleri üzerinden görünmüyor (Modül 4). Thiele 2018İnsan · klinik çalışmaLattanzi 2018DerlemeEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi
Bu sonuçlar saflığı ve miktarı standart olan ruhsatlı ilaçla ve hekim izleminde elde edildi; internetten ya da marketten alınan CBD yağları için aynı sonuç gösterilmedi (bölüm 4). Türkiye'de ruhsatlı CBD ilacı yok: TİTCK'nın 16 Ekim 2026 tarihli ruhsatlı ilaç listesinde kannabinoid içeren ürün bulunmuyor. Kannabidiol ağızdan çözeltisi ise ruhsatsız ilaçların hekim başvurusu ve kurum onayıyla getirilebildiği "yurt dışı" listesinde, kırmızı reçeteli olarak yer alıyor (Modül 5, "Türkiye'de mevzuat"). Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiNICE NG144Kurum görüşüTİTCK: Ruhsatlı ilaç listesiKurum görüşüTİTCK: Yurt Dışı Etkin Madde ListesiKurum görüşüYurt Dışından İlaç Temini YönetmeliğiKurum görüşü
Epilepsi ilacı birden bırakılırsa nöbetler artabilir ve uzun süren nöbet (status epileptikus) riski doğar; bu ruhsatlı CBD ilacı için de geçerlidir. Başlama, değiştirme ve bırakma kararı hekimle verilir. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi
| Özellik | Dravet sendromu | Lennox-Gastaut sendromu | Tüberoz skleroz kompleksi | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Ne zaman başlar | Bebeklikte; çoğu zaman ateşle ya da aşı sonrası gelen uzun bir nöbetle | Çocuklukta | Bebeklikte odaksal nöbetler ve spazmlarla başlayabilir | Wirrell 2022Kurum görüşüSpecchio 2022Kurum görüşüNorthrup 2021Kurum görüşü |
| Ayırt edici özellik | Bir sodyum kanalı geninde (SCN1A) değişiklik | Birden çok nöbet türü, düşme nöbetleri, EEG'de yavaş diken-dalga | Birçok organı etkileyen kalıtsal hastalık; hastaların çoğunda epilepsi | Wirrell 2022Kurum görüşüThiele 2018İnsan · klinik çalışmaNorthrup 2021Kurum görüşüThiele 2021İnsan · klinik çalışma |
| Ruhsatlı CBD ilacının kanıtı | İki çift kör RKÇ ve meta-analizler: nöbetler plasebodan daha çok azaldı | İki çift kör RKÇ ve meta-analizler: düşme nöbetleri plasebodan daha çok azaldı | Tek çift kör RKÇ: nöbetler plasebodan daha çok azaldı | Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaMiller 2020İnsan · klinik çalışmaDevinsky 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2021İnsan · klinik çalışmaLattanzi 2018Derleme |
| Son 12 haftada ana nöbet türünün hiç olmaması | Nadir | Nadir | Nadir | Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi |
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı6 paragraf · 1 tablo
ILAE ve IBE'ye göre epileptik nöbet, beyinde anormal, aşırı ya da eşzamanlı nöronal etkinliğe bağlı belirti ve bulguların geçici olarak ortaya çıkmasıdır. ILAE'nin 2014 pratik tanımına göre epilepsi şunlardan biridir: 24 saatten uzun arayla en az iki provoke edilmemiş (ya da refleks) nöbet; bir provoke edilmemiş nöbet ve önümüzdeki 10 yılda en az %60 tekrar olasılığı; ya da bir epilepsi sendromu tanısı. ILAE'nin 2025 güncellemesi dört ana nöbet sınıfını korur (odaksal, jeneralize, başlangıcı bilinmeyen, sınıflanamayan). İlaca dirençli epilepsi (ILAE, 2010): uygun seçilmiş, tolere edilen ve doğru kullanılan iki ilaç şemasının kalıcı nöbetsizlik sağlayamaması; tanım "sınanabilir bir hipotez" olarak önerildi. Fisher 2005Kurum görüşüFisher 2014Kurum görüşüBeniczky 2025Kurum görüşüKwan 2010Kurum görüşü
Dravet ve Lennox-Gastaut sendromları gelişimsel ve epileptik ensefalopati (GEE) ailesindedir: gelişimdeki bozulma hem altta yatan nedene hem epileptik etkinliğe bağlıdır. ILAE'nin 2022 sınıflamasında Dravet bebeklik, Lennox-Gastaut çocukluk başlangıçlı GEE'ler arasındadır; tüberoz skleroz ise bir sendrom değil, genetik nedeni belli bir hastalıktır. Dravet'te SCN1A'da patojenik değişiklik olguların %85'inden fazlasında bulunur (Nav1.1 yetersizliği); uzlaşıya göre ani beklenmedik epilepsi ölümü (SUDEP) riski aileye tanı anında anlatılmalıdır. Zuberi 2022Kurum görüşüSpecchio 2022Kurum görüşüWirrell 2022Kurum görüşüNorthrup 2021Kurum görüşü
Ruhsat çalışmalarına alınma ölçütleri sendromların çekirdeğini gösterir: Lennox-Gastaut çalışmalarında EEG'de 3 Hz'in altında yavaş diken-dalga, en az altı aydır birden çok jeneralize nöbet türü ve haftada en az iki düşme nöbeti aranırdı; Avrupa ürün bilgisi düşme nöbetini düşmeye ya da yaralanmaya yol açan ya da açabilecek atonik, tonik veya tonik-klonik nöbet diye tanımlar. Tüberoz skleroz TSC1 ya da TSC2 genlerindeki değişikliklerle giden otozomal dominant, çok sistemli bir hastalıktır; 2021 uluslararası ölçütleri erken EEG taramasını vurgular. Thiele 2018İnsan · klinik çalışmaEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiNorthrup 2021Kurum görüşü
Ruhsata temel olan kanıt: GWPCARE1 ve GWPCARE2 (Dravet), GWPCARE3 ve GWPCARE4 (Lennox-Gastaut) ve GWPCARE6 (tüberoz skleroz); hepsi çok merkezli, çift kör, plasebo kontrollü ve ek tedavi tasarımında; birincil sonlanım, başlangıçtaki dört haftaya göre düşme nöbetlerinin (Lennox-Gastaut), konvülsif nöbetlerin (Dravet) ya da tüberoz sklerozla ilişkili nöbetlerin 28 günlük sıklığındaki değişimdi. Dört RKÇ'nin (550 hasta) meta-analizi plaseboya göre yaklaşık 20 yüzde puanı fark buldu ve nöbetleri en az yarıya inen hasta oranı %37,2'ye karşı %21,2'ydi (RR 1,76); başka bir sistematik derleme aynı ölçütte NNT'yi 8 buldu ve kanıtın kesinliğini GRADE ile "düşük" derecelendirdi; bu derleme 2017'ye kadarki iki RKÇ'ye dayanıyordu, sonraki çalışmaları da içeren meta-analizler aynı yönde sonuç verdi. Tüberoz skleroz dahil altı RKÇ'yi birleştiren bir meta-analizde nöbetlerin en az yarıya inme olasılığı üç tabloda ayrı ayrı plasebodan yüksekti; yan etki ve ciddi yan etki olasılığı da yüksekti. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaMiller 2020İnsan · klinik çalışmaDevinsky 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2021İnsan · klinik çalışmaLattanzi 2018DerlemeStockings 2018DerlemeTalwar 2023Derleme
İkincil sonlanımlarda ayrıntı önemlidir: ilk Dravet çalışmasında nöbetleri yarıya inen hasta oranı farkı (%43'e karşı %27) istatistik olarak anlamlı değildi (Modül 2, "Küçük çalışmanın sınırı"); tüberoz skleroz çalışmasında da aynı ölçütte fark (%36'ya karşı %22,4) anlamlılık sınırına ulaşmadı. RKÇ'leri tamamlayanların %95–99,5'i açık etiketli uzatma çalışmalarına geçti ve nöbetlerdeki azalma üç yıla kadar sürdü; bu tasarım kontrol grubu içermediği için etkinliği değil, etkinin sürüp sürmediğini ve uzun dönem güvenliği gösterir. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiScheffer 2021İnsan · klinik çalışmaPatel 2021İnsan · klinik çalışmaThiele 2022İnsan · klinik çalışma
Ruhsat ve mekanizma: ABD'de 2018'de Lennox-Gastaut ve Dravet için, 31 Temmuz 2020'de tüberoz skleroz için onaylandı; bugünkü endikasyon 1 yaş ve üstü. Avrupa'da ilk ruhsat 19 Eylül 2019; endikasyon 2 yaş ve üstü, Lennox-Gastaut ve Dravet'te klobazamla birlikte, tüberoz sklerozda klobazam koşulu olmadan. ABD prospektüsü mekanizmanın bilinmediğini yazar; Avrupa ürün bilgisi aynı cümleden sonra GPR55, TRPV1 ve ENT-1'i sayar; bu üç hedefi öne çıkaran derlemenin yazarları ruhsat sahibi şirketle ilişkilidir. Drugs@FDA (openFDA) kayıtlarıKurum görüşüEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiGray 2020Derleme
| Nerede | Ne için | Koşul | Kaynak |
|---|---|---|---|
| ABD (FDA) | Lennox-Gastaut, Dravet, tüberoz skleroz nöbetleri | 1 yaş ve üstü | Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiDrugs@FDA (openFDA) kayıtlarıKurum görüşü |
| Avrupa Birliği (EMA) | Lennox-Gastaut ve Dravet (klobazamla birlikte), tüberoz skleroz | 2 yaş ve üstü, ek tedavi | Epidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi |
| İngiltere (NICE) | Aynı üç tablo | Altı ayda bir kontrol; en az %30 azalma yoksa bırakma | NICE TA614Kurum görüşüNICE TA615Kurum görüşüNICE TA873Kurum görüşü |
| İngiltere (NICE, ruhsat dışı ürünler) | Ağır dirençli epilepsi | Açık kanıt yok; araştırma önerisi | NICE NG144Kurum görüşü |
| Türkiye | Ruhsatlı değil | Yurt dışından ilaç temini listesinde, kırmızı reçete | TİTCK: Ruhsatlı ilaç listesiKurum görüşüTİTCK: Yurt Dışı Etkin Madde ListesiKurum görüşü |
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik6 paragraf · 1 tablo
Tasarım ortaklığı: beş pivot RKÇ'de 4 haftalık başlangıç, 2 haftalık (tüberoz sklerozda 4 haftalık) doz artırma ve 12 haftalık idame vardı; birincil analiz 14 (TSC'de 16) haftalık tedavi dönemindeki 28 günlük nöbet sıklığının başlangıca göre değişimiydi. Dozlar tasarımın parçası olarak: GWPCARE1 ve GWPCARE4 20 mg/kg/gün; GWPCARE2 ve GWPCARE3 10 ve 20 mg/kg/gün; GWPCARE6 25 ve 50 mg/kg/gün (günde iki eşit doz) ile plaseboyu karşılaştırdı. Beş çalışmanın hepsini ruhsat sahibi şirket finanse etti. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiDevinsky 2017İnsan · klinik çalışmaMiller 2020İnsan · klinik çalışmaDevinsky 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2021İnsan · klinik çalışma
Analiz farkları: FDA etiketi sonuçları ortanca yüzde değişim (Wilcoxon sıra toplamı testi) olarak verir; EMA ürün bilgisi GWPCARE1, 3 ve 4'ün genel sonucunu aynı biçimde, klobazam alt gruplarını, GWPCARE2'yi ve GWPCARE6'yı ise negatif binom regresyonuyla tahmin edilen yüzde azalma olarak verir. Bu yüzden aynı çalışmanın "yüzde azalma"sı iki prospektüste farklı görünebilir: GWPCARE6'da FDA ortanca −43'e karşı −20 (log dönüşümlü ANCOVA ile tahmin edilen ortalama −48'e karşı −24), EMA %48,6'ya karşı %26,5 verir. FDA etiketi Dravet etkinliğini yalnız GWPCARE1'e dayandırır. Doz-yanıt: FDA etiketi 20 mg/kg/günün 10 mg/kg/güne göre biraz daha fazla azalma ama daha çok yan etki verdiğini yazar; EMA Lennox-Gastaut ve Dravet'te tutarlı bir doz-yanıt ilişkisi görmedi ve idameyi 10 mg/kg/gün önerir; tüberoz sklerozda 50 mg/kg/gün, 25'e göre ek yarar sağlamadan yan etkileri artırdı. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiThiele 2021İnsan · klinik çalışma
Plasebo yanıtı: pivot çalışmaların plasebo kollarındaki azalma (ortanca ya da model tahmini) %13–27 arasındaydı (Modül 2). İlaca dirençli odaksal epilepside 32 RKÇ'nin meta-analizinde çocuklarda plaseboya %50 yanıt oranı yetişkinlerin yaklaşık iki katıydı (%19'a karşı %9,9). İki Dravet RKÇ'sinin plasebo kollarının (124 hasta) şirket finansmanlı, keşif amaçlı analizinde nöbet sıklığı azaldı ama nöbetsiz gün sayısı ve bakıcı genel izlenimi başlangıca yakın kaldı. Tüberoz skleroz çalışmasının yazarları plasebo etkisinin beklenenden yüksek olduğunu yazdı; nöbet alt tipleri video-EEG ile doğrulanmadı. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiMiller 2020İnsan · klinik çalışmaRheims 2008DerlemeDevinsky 2024İnsan · klinik çalışmaThiele 2021İnsan · klinik çalışma
Klobazam: Lennox-Gastaut ve Dravet çalışmalarında CBD kollarındaki hastaların %47–68'i klobazam alıyordu ve CBD norklobazamı 3,4–5 kat artırır. Dört RKÇ'nin (714 hasta) bağımsız meta-analizinde ≥%50 yanıt klobazamsızlarda %29,1'e karşı %15,7 (RR 1,80; %95 GA 1,12–2,90), klobazamlılarda %52,9'a karşı %27,8 (RR 1,85; 1,40–2,44); klobazam kullanımı randomize edilmediği için yazarlar dikkat istedi. Şirketin tabakalı meta-analizinde CBD/plasebo tedavi oranı klobazamla 0,59, klobazamsız 0,85'ti. EMA klobazamsız hastalarda "artakalan istatistik belirsizlik" nedeniyle etkinliği kanıtlanmış saymadı ve iki ilacın etkin metabolitlerini karşılıklı artırmasından doğabilecek olası toplamsal etkiden söz eder; Dravet fare modelinde ve oosit deneyinde etkileşim hem farmakokinetik hem farmakodinamik göründü. Bialer ve Perucca 2020DerlemeLattanzi 2020DerlemeDevinsky 2020İnsan · klinik çalışmaDerlemeEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiAnderson 2019HayvanHücre / laboratuvar
Uzatmalar: Dravet'in daha uzun süreli ara analizinde (315/330 hasta, ortanca 444 gün, ortalama modal doz 22 mg/kg/gün) konvülsif nöbetlerde 12 haftalık pencerelerde ortanca %45–74, Lennox-Gastaut'ta (366/368, ortanca 1090 gün, 24 mg/kg/gün) düşme nöbetlerinde %48–71, tüberoz sklerozda (199/201, 27 mg/kg/gün) 48 haftaya kadar %54–68 azalma bildirildi. Sınırlar: yalnız RKÇ'yi tamamlayanlar alındı, kontrol yok, doz serbestçe artırılabildi, tüberoz skleroz uzatmasında randomize dönemde yasak olan mTOR baskılayıcılar 34 hastada kullanıldı. Güvenlik sinyali uzatmalarda belirginleşti: transaminazı normalin üst sınırının üç katını aşanlar Dravet'te %22 (%84'ü valproat alıyordu), Lennox-Gastaut'ta %15. Genişletilmiş erişim programında (607 hasta) 12. haftada konvülsif nöbetlerde %51 azalma bildirildi; kontrol ve körleme yoktu, ilacı şirket ücretsiz verdi ve verileri şirket analiz etti. Scheffer 2021İnsan · klinik çalışmaPatel 2021İnsan · klinik çalışmaThiele 2022İnsan · klinik çalışmaDevinsky 2019İnsan · klinik çalışmaSzaflarski 2018İnsan · klinik çalışma
Karşılaştırmalı kanıt: Dravet'in üç ruhsatlı ek tedavisini (stiripentol, fenfluramin, CBD) karşılaştıran ağ meta-analizi ≥%50 ve ≥%75 azalmada stiripentol ve fenfluraminin CBD'den üstün olduğunu buldu; doğrudan karşılaştırma yok ve çalışma stiripentol üreticisince finanse edildi. Gelişimsel ve epileptik ensefalopatilerin genişinde (5 RKÇ + 41 randomize olmayan çalışma, 2592 hasta) havuzlanmış ≥%50 yanıt %49,9, nöbetsizlik %5,7; yaş, sendrom, doz ve klobazama göre tutarlı bir etki değişikliği bulunmadı. NICE'ın kanıt değerlendirme grubu şirketin maliyet-etkinlik modelini "son derece belirsiz" buldu. Guerrini 2024Derlemede Oliveira 2026DerlemeWijnen 2020Kurum görüşüDerleme
| Çalışma | Tablo | Hasta | Kollar | Başlangıca göre azalma: CBD / plasebo | ≥%50 yanıt: CBD / plasebo | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|---|
| GWPCARE1 | Dravet | 120 | 20 mg/kg/gün / plasebo | %38,9 / %13,3 (ortanca; düzeltilmiş fark −22,8 puan, p = 0,01) | %43 / %27 (p = 0,08) | Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi |
| GWPCARE2 | Dravet | 199 | 10 ve 20 mg/kg/gün / plasebo | %48,7 ve %45,7 / %26,9 | %43,9 ve %49,3 / %26,2 | Miller 2020İnsan · klinik çalışmaEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi |
| GWPCARE3 | Lennox-Gastaut | 225 | 10 ve 20 mg/kg/gün / plasebo | %37,2 ve %41,9 / %17,2 (düşme nöbeti) | %35,6 ve %39,5 / %14,5 | Devinsky 2018İnsan · klinik çalışmaEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi |
| GWPCARE4 | Lennox-Gastaut | 171 | 20 mg/kg/gün / plasebo | %43,9 / %21,8 (düşme nöbeti) | %44,2 / %23,5 | Thiele 2018İnsan · klinik çalışmaEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi |
| GWPCARE6 | Tüberoz skleroz | 224 | 25 ve 50 mg/kg/gün / plasebo | %48,6 ve %47,5 / %26,5 | 25 mg/kg/gün: %36 / %22,4 (p = 0,0692) | Thiele 2021İnsan · klinik çalışmaEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi |
Hepsi çift kör, plasebo kontrollü, ek tedavi; 14 (TSC'de 16) hafta; hepsini ruhsat sahibi şirket finanse etti. Yüzdeler ortanca ya da modelden tahmin edilen değerlerdir; hesap yöntemi prospektüse göre değişir.
Devamı: Rehber: Dravet sendromu · Rehber: Lennox-Gastaut sendromu · Rehber: Tüberoz skleroz kompleksi · İnsanda çalışma türleri: plasebo kolları (Modül 2) · Plasebo ve beklenti (Modül 2) · Küçük çalışmanın sınırı (Modül 2) · Dikkat isteyen ilaçlar: klobazam, valproat (Modül 3) · Türkiye'de mevzuat (Modül 5) · Haritada hipokampus
Kendini sına
4 Epilepsi II: öteki dirençli epilepsiler ve denetimsiz ürünler
Ruhsatlı CBD ilacı yalnız üç tablo için ruhsatlıdır; öteki dirençli epilepsilerde de denendi, ama bu denemelerin çoğunda etkisiz ilaç (plasebo) alan bir karşılaştırma grubu yoktu. Karşılaştırma grubu olmadan nöbetlerin azalması tek başına ilacın işe yaradığını göstermez: kontrollü çalışmalarda plasebo alanlarda da nöbetler belirgin azaldı. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiLattanzi 2021DerlemeDevinsky 2018cİnsan · klinik çalışma
CDKL5 eksikliği, Aicardi, Dup15q ve Doose sendromu gibi nadir ağır epilepsilerde, hasta ve hekimin ne verildiğini bildiği (açık etiketli) kullanımda, etkinlik verisi olan 46 hastada nöbetlerin azaldığı bildirildi; yazarlar bunu düşük düzeyde (Sınıf III) kanıt diye tanımladı ve plasebo kontrollü çalışma gerektiğini yazdı. Üreticinin iki çalışması tamamlanamadı: miyoklonik-atonik nöbetli epilepside başlatılan plasebo kontrollü çalışma ticari kararla, ruhsatlı üç tabloda 2 yaş altındaki çocuklarda başlatılan çalışma az katılım nedeniyle erken durduruldu. Bebeklik çağı spazmlarında dokuz bebekle yapılan iki haftalık ön çalışmada hiçbir bebekte spazmlar durmadı. Devinsky 2018cİnsan · klinik çalışmaNCT05288283İnsan · klinik çalışmaNCT04485104İnsan · klinik çalışmaNCT02953548 (GWPCARE7 pilot)İnsan · klinik çalışma
Yetişkinlerde en sık görülen dirençli epilepsi türü odaksal (beynin bir bölgesinden başlayan) epilepsidir. Bu grupta yapılan en büyük kontrollü çalışmada (188 kişi) deriye sürülen sentetik CBD jeli nöbetleri plasebodan farklı azaltmadı. CBD'nin kısa zincirli bir akrabası olan CBDV ile yapılan 162 kişilik kontrollü çalışma da olumsuz çıktı (Modül 4). O'Brien 2022İnsan · klinik çalışmaBrodie 2021İnsan · klinik çalışma
Denetimsiz ("artizanal") ürün, ev yapımı ya da ilaç denetimi dışında üretilmiş kenevir ve CBD yağı demektir; içeriği etiketinde yazandan çok farklı olabilir (Modül 5). Avustralya'da epilepsili çocuklarına özüt veren ailelerden toplanan örnekler incelendi (aynı anda kullanılanlar birleştirilince 51 özüt): aileler çoğunlukla "CBD ağırlıklı" bir ürün kullandığını sanıyordu, oysa örneklerin büyük kısmında CBD azdı ve neredeyse hepsinde THC ya da onun asit biçimi vardı. Aynı programdan toplanan örneklerin kirletici analizinde 58 örneğin 17'sinde çözücü (alkol) kalıntısı kabul edilen sınırın üstündeydi, bir örnekte bir böcek ilacı sınırı neredeyse beş kat aştı. Ailelerin "işe yaradı" dediği özütlerle "işe yaramadı" dediği özütler arasında içerik bakımından fark bulunmadı. Suraev 2018İnsan · gözlemsel çalışmaKimya laboratuvarıBonn-Miller 2017Kimya laboratuvarıSuraev 2022Kimya laboratuvarı
Bu ürünlerle ilgili bilginin çoğu ailelerin geriye dönük anlatımına dayanır. ABD'de bir merkezde bu tedavi için Colorado'ya taşınan ailelerde "nöbetler yarıya indi" diyenler %47, zaten orada yaşayanlarda %22'ydi; bu, beklentinin sonucu etkileyebileceğini düşündürür. Aynı merkezde ürüne başlamadan önce nöbetleri sayılan ve ileriye doğru izlenen 21 çocukta yanıt oranı %24'tü; araştırmacılar bunun ruhsatlı ilaç çalışmalarında plasebo alanlarda görülen oranlara benzediğini yazdı. Bazı çocuklarda denetimsiz ürünle nöbetlerin arttığı bildirildi. Press 2015İnsan · gözlemsel çalışmaKnupp 2019İnsan · gözlemsel çalışma
THC'nin nöbetlerle ilişkisi çelişkilidir: hayvan deneylerinde bazı modellerde nöbetleri azalttı, bazılarında nöbet başlattı. İnsanda THC'nin nöbetler üzerindeki etkisini sınayan kontrollü çalışma yok; İngiltere'nin sağlık kurumu NICE bunu araştırılması gereken bir soru olarak tanımladı. Laboratuvarda üretilen sentetik kannabinoidler ise nöbet dahil ağır tablolara yol açabiliyor; bunlar kenevirden de CBD'den de farklı maddelerdir (Modül 4). Rosenberg 2017DerlemeHayvanMalyshevskaya 2017HayvanNICE NG144Kurum görüşüTait 2016DerlemeWaters 2024İnsan · gözlemsel çalışma
Ateşli nöbet (halk arasında "havale"), 6 ay ile 5 yaş arasındaki çocukların %2–5'inde görülen, çocukluğun en sık nöbet türüdür. CBD'nin ateşli nöbet geçiren çocuklarda denendiği bir çalışma bulunamadı; tek bulgu, farelerde ısıyla tetiklenen nöbetlerin CBD ile hafiflediğini gösteren bir laboratuvar çalışmasıdır. Ruhsatlı ilaç yalnız belirli tablolarda ve ABD'de 1, Avrupa'da 2 yaşın üstünde kullanılır. AAP 2008 (ateşli nöbet)Kurum görüşüYu 2020HayvanHücre / laboratuvarEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi
Denetimsiz bir ürün kullanılıyorsa bunu hekime söylemek önemlidir: Kolombiya'da bir devlet hastanesinde bu ürünleri kullanan epilepsili hastaların %85'i kendi kararıyla başlamıştı ve yalnız %8'inin dosyasında kullanım kayıtlıydı. İnternetteki bilgiler de denetimsizdir: İstanbul'dan iki nöroloğun CBD yağı ve epilepsi üzerine incelediği 100 YouTube videosunun yalnız dörtte biri kaliteli ve güvenilir bulundu. Espinosa-Jovel 2024İnsan · gözlemsel çalışmaSilek 2023
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı6 paragraf · 3 tablo
Endikasyon dışı kanıtın haritası: ilaç kalitesinde saf CBD'nin Dravet ve Lennox-Gastaut dışındaki kullanımını tarayan sistematik derleme 42 çalışma buldu; bunlardan yalnız tüberoz skleroz çalışması randomize ve kontrollüydü. Üretici finansmanlı ve 2026'da yayımlanan bir derleme 37 farklı tabloya ait 57 çalışmayı topladı; bunların 33'ü olgu bildirimi ya da küçük olgu serisiydi. Nadir hastalıkta kontrollü çalışma yapılabildiğinin örneği: CDKL5 eksikliğinde başka bir ilaçla (ganaksolon) 101 hastalık çift kör, plasebo kontrollü faz 3 çalışma yapıldı ve plaseboya göre fark gösterildi. Lattanzi 2021DerlemeCoppola 2026DerlemeKnight 2022İnsan · klinik çalışmaKalinowska-Doman 2025Derleme
Yetişkin odaksal epilepsi: transdermal sentetik CBD jelinin RKÇ'si (STAR 1; 14 merkez, 12 hafta, üç kol) birincil sonlanımda iki dozda da plaseboyu geçemedi; açık etiketli uzatmanın 6. ayında hastaların %60,8'inde nöbetlerin yarıya indiği bildirildi, ama kontrol olmadığı için bu plasebo yanıtının sürmesiyle de açıklanabilir. Frontal lob epilepsisinde 27 hastalık İran çalışması "üçlü kör" diye tanımlandı; özette kontrol grubunun yalnız mevcut ilaçlarını aldığı, yöntem bölümünde plasebo aldığı yazıyor ve zaman ile grup etkileşimi anlamlı değildi. Genişletilmiş erişim programında odaksal epilepsili 140 hastada azalma bildirildi; kontrol yok ve tüberoz skleroz dışındaki hastaların %42'si çalışmadan ayrıldı. O'Brien 2022İnsan · klinik çalışmaEbadi 2023İnsan · klinik çalışmaPatel 2025İnsan · klinik çalışma
Bebeklik çağı spazmları için iki zıt veri var: üreticinin 9 bebeklik ön çalışmasında iki haftada hiçbir bebekte spazm durmadı; Arjantin'den 28 bebeklik geriye dönük bir seride ise 19 bebekte spazmlar yarıdan fazla azaldı (kontrolsüz, uzun izlemli). FIRES (ateşli enfeksiyonla tetiklenen epilepsi sendromu) ateşli nöbetle aynı şey değildir: sağlıklı bir çocukta ateşli bir hastalıktan sonra başlayan, uzun ve dirençli status epileptikusla seyreden bir gelişimsel ve epileptik ensefalopatidir; CBD için yalnız olgu serileri (7 ve 2 çocuk) var. Basit ateşli nöbet, 15 dakikadan kısa süren ve 24 saatte bir kez görülen jeneralize nöbettir; Dravet'in ilk belirtisi ateşle gelen uzun bir nöbet olabildiği için, 2–15 aylık gelişimi normal bir bebekte uzun süren tek taraflı bir nöbet ya da ateşle veya aşıyla gelen status epileptikus ayrıca (genetik testle) değerlendirilir. NCT02953548 (GWPCARE7 pilot)İnsan · klinik çalışmaReyes Valenzuela 2024İnsan · gözlemsel çalışmaSpecchio 2022Kurum görüşüGofshteyn 2017İnsan · olgu bildirimiFetta 2023İnsan · olgu bildirimiAAP 2008 (ateşli nöbet)Kurum görüşüWirrell 2022Kurum görüşü
Yanlılık kaynakları adıyla: katılım yanlılığı (olumlu deneyimi olanlar ankete daha çok katılır; 117 ebeveynlik bir anketin yazarları çalışmalarının bu yanlılığa "son derece açık" olduğunu yazdı), beklenti (taşınan ailelerde daha yüksek yanıt), ölçüm (nöbet sayısı ebeveyn bildirimine dayanır), karşılaştırma yokluğu ve eşlik eden ilaç değişiklikleri. Avustralya ürün analizinde örneklerin yalnız %6'sı ruhsatlı ilaç çalışmalarındaki en düşük CBD miktarına yaklaşıyordu, CBD örneklerin dörtte birinden azında baskın kannabinoiddi, %98'inde THC ve/veya THCA vardı; özütlerin yaklaşık yarısında (%49) aileler çocuğun epilepsi ilaçlarını azaltmış ya da kesmişti. Hussain 2015İnsan · gözlemsel çalışmaPress 2015İnsan · gözlemsel çalışmaTzadok 2016İnsan · gözlemsel çalışmaSuraev 2018İnsan · gözlemsel çalışmaKimya laboratuvarı
Gözlemsel çalışmaları birleştiren bir meta-analizde "iyileşme bildirimi" CBD'den zengin özütlerde daha sıktı, ama standart ölçütte (nöbetlerin en az yarıya inmesi) fark yoktu; makale sonradan sayı ve doz hataları nedeniyle düzeltildi (Modül 4). İsrail'de CBD'den zengin bir kenevir yağıyla (CBD:THC 20:1) ileriye dönük izlenen 92 hastada yanıt oranı %54 bildirildi; ancak hastaların %25'inde ortalama 7 ay sonra etkinin azaldığı görüldü ve %31'i tedaviyi bıraktı. Pamplona 2018DerlemeUliel-Sibony 2021İnsan · gözlemsel çalışma
THC ve nöbet: hayvanlarda basit akut nöbet modellerinde CB1 uyarımı çoğunlukla nöbet önleyici, karmaşık epilepsi modellerinde iki yönlüdür; farelerde THC ve bir sentetik kannabinoid EEG'de nöbet başlattı ve CB1 engelleyicisi bunu önledi. Uzun süre THC ve CBD içeren özüt verilen sıçanlarda kendiliğinden nöbetler görüldü, köpeklerde görülmedi; bu tür farkı hayvan bulgusunun insana aktarılmasını zorlaştırır. İnsanda bir tarama derlemesi akut kenevir maruziyetini inceleyen 11 çalışmanın 10'unda nöbet sıklığının beklenenden yüksek olduğunu yazdı (gözlemsel, karışık kalitede); öte yandan bir epilepsi merkezindeki telefon anketinde kenevir kullanan hastaların çoğu nöbetlerine yararı olduğunu bildirdi (öz bildirim). Rosenberg 2017DerlemeHayvanMalyshevskaya 2017HayvanWhalley 2019Hayvanİnsan dokusuKaczor 2022DerlemeGross 2004İnsan · gözlemsel çalışma
| Tablo | En güçlü çalışma | Hasta | Karşılaştırma grubu | Sonuç | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| CDKL5, Aicardi, Dup15q, Doose | Açık etiketli kullanım | 46 (etkinlik verisi) | Yok | Azalma bildirildi (Sınıf III, kontrolsüz) | Devinsky 2018cİnsan · klinik çalışma |
| Miyoklonik-atonik nöbetli epilepsi | Plasebo kontrollü çalışma (başlatıldı) | 2 | Var | Ticari kararla durduruldu; veri yok | NCT05288283İnsan · klinik çalışma |
| İnfantil spazm | Üreticinin ön çalışması | 9 | Yok | İki haftada hiçbir bebekte spazm durmadı | NCT02953548 (GWPCARE7 pilot)İnsan · klinik çalışma |
| İnfantil spazm | Geriye dönük seri | 28 | Yok | 19 bebekte yarıdan fazla azalma | Reyes Valenzuela 2024İnsan · gözlemsel çalışma |
| FIRES | Olgu serileri | 7 ve 2 | Yok | Düzelme bildirildi; birçok eşzamanlı tedavi | Gofshteyn 2017İnsan · olgu bildirimiFetta 2023İnsan · olgu bildirimi |
| Sturge-Weber | Açık etiketli küçük çalışma | 10 | Yok | Nöbet dışı ölçütlerde düzelme bildirildi | Smegal 2023İnsan · klinik çalışma |
| Yetişkin odaksal epilepsi | Deriden sentetik CBD, RKÇ | 188 | Plasebo | Plasebodan farksız | O'Brien 2022İnsan · klinik çalışma |
| Yetişkin odaksal epilepsi | CBDV, RKÇ | 162 | Plasebo | Plasebodan farksız | Brodie 2021İnsan · klinik çalışma |
| Frontal lob epilepsisi | Küçük kontrollü çalışma | 27 | Belirsiz tanımlı | Ana analizde grup farkı yok; 4. haftadaki düzelme oranı CBD lehine, 8. haftada değil; başlangıç nöbet sıklığı dengesiz | Ebadi 2023İnsan · klinik çalışma |
| Odaksal epilepsiler | Genişletilmiş erişim | 140 | Yok | Azalma bildirildi; tüberoz skleroz dışında %42 ayrıldı | Patel 2025İnsan · klinik çalışma |
| Ateşli nöbet | Fare modeli (ısıyla tetiklenen nöbet) | — | — | İnsan çalışması bulunamadı; farede nöbetler hafifledi | AAP 2008 (ateşli nöbet)Kurum görüşüYu 2020HayvanHücre / laboratuvar |
| Çalışma | Tasarım | Hasta / örnek | Bildirilen | Başlıca yanlılık | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Porter 2013 | Sosyal medya grubunda ebeveyn anketi | 19 | 16'sı azalma bildirdi | Seçilmiş grup, öz bildirim | Porter ve Jacobson 2013İnsan · gözlemsel çalışma |
| Hussain 2015 | Çevrim içi ebeveyn anketi | 117 | Çoğunluk azalma bildirdi | Katılım yanlılığı (yazarların ifadesiyle) | Hussain 2015İnsan · gözlemsel çalışma |
| Press 2015 | Geriye dönük dosya | 75 | %33 yanıt; taşınanlarda %47, yerlilerde %22 | Beklenti, geriye dönük | Press 2015İnsan · gözlemsel çalışma |
| Treat 2017 | Geriye dönük dosya | 119 | %24 yanıt; %71'i bıraktı | Ebeveyn bildirimi | Treat 2017İnsan · gözlemsel çalışma |
| Porcari 2018 | Geriye dönük dosya | 108 | %39 yanıt | İçerik doğrulanmadı | Porcari 2018İnsan · gözlemsel çalışma |
| Knupp 2019 | İleriye dönük gözlem | 21 | %24 yanıt (plaseboya benzer) | Küçük, kontrol yok | Knupp 2019İnsan · gözlemsel çalışma |
| Uliel-Sibony 2021 | İleriye dönük (CBD:THC 20:1) | 92 | %54 yanıt; %25'te tolerans | Ebeveyn ve hasta bildirimi | Uliel-Sibony 2021İnsan · gözlemsel çalışma |
| Suraev 2018 | Görüşme ve ürün analizi | 41 aile, 51 örnek | CBD çoğunda düşük; %98'inde THC/THCA | "Etkili" ve "etkisiz" ürün içerikte farksız | Suraev 2018İnsan · gözlemsel çalışmaKimya laboratuvarı |
| Suraev 2022 | Kirletici analizi | 78 örnek | 58 örneğin 17'sinde çözücü sınır üstü | Pestisit testleri çoğunlukla sonuçsuz | Suraev 2022Kimya laboratuvarı |
| Bulgu | Kanıt türü | Yön | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Basit akut nöbet modellerinde CB1 uyarımı | Hayvan (derleme) | Çoğunlukla nöbet önleyici | Rosenberg 2017DerlemeHayvan |
| Karmaşık epilepsi modelleri | Hayvan (derleme) | İki yönlü: hem yarar hem risk | Rosenberg 2017DerlemeHayvan |
| Farede THC ve sentetik kannabinoid | Hayvan | Nöbet başlattı; CB1 engelleyici önledi | Malyshevskaya 2017Hayvan |
| Uzun süreli THC ve CBD özütü | Hayvan (sıçan, köpek) | Sıçanda nöbet, köpekte yok | Whalley 2019Hayvanİnsan dokusu |
| Akut kenevir maruziyeti | İnsan, gözlemsel (tarama derlemesi) | Beklenenden çok nöbet | Kaczor 2022Derleme |
| Epilepsi merkezinde kullananlar | İnsan, anket | Yarar bildirimi | Gross 2004İnsan · gözlemsel çalışma |
| THC içeren ilaç kalitesinde özüt | İnsan, kontrolsüz (20 çocuk) | Azalma bildirildi | McCoy 2018İnsan · klinik çalışma |
| THC'yi CBD'ye eklemenin etkisi | Kontrollü insan çalışması yok | Bilinmiyor | NICE NG144Kurum görüşü |
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik6 paragraf
Devinsky 2018 (CDKL5, Aicardi, Dup15q, Doose; 11 merkez): 55 hastalık güvenlik, 46 hastalık etkinlik grubu; konvülsif nöbetlerde ortanca azalma 12. haftada %51,4 (n = 35), 48. haftada %59,1 (n = 27). Payda 46'dan 27'ye iniyor ve tamamlayan analizi seçilim yanlılığına açıktır. Karşılaştırma için ganaksolon RKÇ'si (CDKL5, 17 hafta) majör motor nöbetlerde ortanca %−30,7'ye karşı %−6,9 (p = 0,0036) buldu; dolaylı bir karşılaştırmayla, bu çalışmanın plasebo azalması ruhsatlı CBD ilacı çalışmalarındaki %13–27'den düşüktü; plasebo yanıtı tabloya göre değişebilir. Devinsky 2018cİnsan · klinik çalışmaKnight 2022İnsan · klinik çalışmaEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisi
STAR 1 (O'Brien 2022): 8 haftalık başlangıç; günlük toplam 195 mg (yaklaşık 2,6 mg/kg) ya da 390 mg (yaklaşık 5,3 mg/kg) transdermal sentetik CBD veya plasebo, günde iki uygulamaya bölünmüş; 12 hafta, doz ayarı yok. Birincil sonlanımda en küçük kareler ortalama farkı 0,014 (%95 GA −0,175 ile 0,203; p = 0,89) ve 0,096 (p = 0,32). Özetteki "günde iki kez" ifadesi derginin düzeltmesiyle "günlük toplam" diye düzeltildi; klobazam dışlama ölçütüydü, finansman jelin üreticisi. Ebadi 2023: lipozomal saf CBD 70'ten 210 mg/gün'e; başlangıç nöbet sıklığı ortalaması CBD grubunda 86,5, kontrolde 34,0; zaman × grup etkileşimi p = 0,187. O'Brien 2022İnsan · klinik çalışmaEbadi 2023İnsan · klinik çalışma
Patel 2025 (genişletilmiş erişim, odaksal epilepsiler): programa alınan 892 hastanın 148'i güvenlik, 140'ı etkinlik analizinde; ortanca doz 25 ve 23 mg/kg/gün; etkinlik grubunun %38'i bıraktı (%18 etkisizlik, %9 yan etki); eksik veri son gözlemin taşınmasıyla dolduruldu; dokuz yazardan beşi ruhsat sahibi şirketin çalışanı ve çalışma şirket sponsorlu. GWPCARE7 (infantil spazm) pilotu: 9 bebek, 4 günde hedef 40 mg/kg/gün'e artırma, 14 gün; spazm durması 0/9. Uzatmada 379. günde değerlendirilebilen 7 bebekten 3'ünde spazm yoktu; uzatmayı yalnız 2/9 bebek tamamladı. Miyoklonik-atonik nöbetli epilepsi çalışmasında 2 hasta başladı, hiçbiri tamamlamadı. Patel 2025İnsan · klinik çalışmaNCT02953548 (GWPCARE7 pilot)İnsan · klinik çalışmaNCT02954887 (GWPCARE7 uzatma)İnsan · klinik çalışmaNCT05288283İnsan · klinik çalışma
Denetimsiz ürünlerde maruziyet: Knupp 2019'da ortanca en yüksek CBD dozu 0,9 mg/kg/gün; kanda CBD ve THC-COOH düzeyi yanıtla ilişkili değildi. Onam veren 32 çocuğun 11'i analiz dışı kaldı ve %14'ü algılanan nöbet artışıyla erken bıraktı. Avustralya ürün analizinde ortalama CBD 1,38 ± 4,2 mg/kg/gün (iki ilaç kalitesinde ürün çıkarılınca 0,64), ortalama THC 0,39 ± 0,7 mg/kg/gün; 117 ebeveynlik ankette ortanca CBD maruziyeti 4,3 mg/kg/gün. Geriye dönük serilerde: Press 2015'te yanıt %33, verisi olan 8 yanıtlayıcının hiçbirinde EEG zemini düzelmedi; Treat 2017'de %71 ürünü bıraktı; Sulak 2017'nin özetinde alt grup sayıları ile yüzdeler birbiriyle uyuşmuyor. Knupp 2019İnsan · gözlemsel çalışmaSuraev 2018İnsan · gözlemsel çalışmaKimya laboratuvarıHussain 2015İnsan · gözlemsel çalışmaPress 2015İnsan · gözlemsel çalışmaTreat 2017İnsan · gözlemsel çalışmaSulak 2017İnsan · gözlemsel çalışmaİnsan · olgu bildirimi
THC içeren özütlerle seriler: İsrail'de Tzadok 2016 (74 çocuk, CBD 1–20 mg/kg/gün, ebeveyn bildirimi) ve Uliel-Sibony 2021 (92 hasta, ortalama CBD 11,3 mg/kg/gün; tolerans ≥%30 doz artışı gereksinimi ya da ≥%30 nöbet artışı diye tanımlandı); Tzadok 2022'de tedaviyi en az bir yıl sürdüren 86 çocuğun %59'unda >%50 azalma (geriye dönük). İlaç kalitesinde THC içeren özütle yapılan az sayıdaki ileriye dönük çalışmadan biri (McCoy 2018): Dravet'li 20 çocuk, CBD:THC 50:1, ortalama ulaşılan doz CBD 13,3 ve THC 0,27 mg/kg/gün; hedef doza 19 çocuğun 8'i ulaşabildi; açık etiketli, finansmanın çoğu ürünü üreten şirketten. Tzadok 2016İnsan · gözlemsel çalışmaUliel-Sibony 2021İnsan · gözlemsel çalışmaTzadok 2022İnsan · gözlemsel çalışmaMcCoy 2018İnsan · klinik çalışma
THC'nin hayvan verisi dozlarıyla: farelerde karın içi THC 10 mg/kg ve JWH-018 2,5 mg/kg EEG'de nöbet başlattı, CB1 antagonisti AM-251 önledi; maksimal elektroşok modelinde (fare) THC'nin ED50'si 52 mg/kg ve terapötik indeksi 1,7, CBD'nin ED50'si 190 mg/kg ve indeksi 2,4. Whalley 2019'da nöbet yalnız sıçanlarda görüldü ve sıçanlarda plazma THC daha yüksekti; 11 yazardan 5'i ruhsatlı CBD ilacının üreticisinin çalışanıydı (biri eski çalışan) ve çalışma üretici finansmanlıydı. İnsanda Kaczor 2022'nin karşılaştırma tabanı epilepsi yaygınlığıdır, maruz kalmayan bir kontrol grubu değildir; iki düzeltmesi yazar adı ve kaynak numaralarıyla ilgilidir, sonucu değiştirmez. Web kohortunda (Strickland 2021) denetimsiz CBD kullanan 280 epilepsili ile 138 kullanmayan arasında nöbet kontrolünde fark yoktu. Malyshevskaya 2017HayvanDlugosz 2023HayvanWhalley 2019Hayvanİnsan dokusuKaczor 2022DerlemeStrickland 2021İnsan · gözlemsel çalışma
Devamı: Rehber: diğer dirençli epilepsiler ve denetimsiz CBD yağları · Plasebo ve beklenti (Modül 2) · Etiketi okumak (Modül 5) · Kirleticiler ve karıştırılan maddeler (Modül 5) · Sentetik kannabinoidler (Modül 4)
Kendini sına
5 Hareket bozuklukları: Parkinson, Huntington, Tourette
Parkinson hastalığı, hareketlerin yavaşladığı (bradikinezi) ve bunun yanında istirahatte titreme, kas katılığı ya da ikisinin birden görüldüğü bir sinir sistemi hastalığıdır. Yalnız hareketi etkilemez: uyku sorunları, kaygı, ağrı, kabızlık ve düşünme güçlüğü gibi hareket dışı belirtiler de sıktır ve bazıları hareket belirtilerinden yıllar önce başlayabilir. Hastalıkta beynin hareketi ayarlayan bölgesine dopamin taşıyan sinir hücreleri giderek kaybolur; en sık kullanılan ilk ilaç levodopadır ve uzun süre kullanıldığında bazı kişilerde istemsiz, kıvrılan hareketler (diskinezi) ortaya çıkabilir. Bloem 2021DerlemePeball 2020İnsan · klinik çalışmaChagas 2014İnsan · klinik çalışmaCarroll 2004İnsan · klinik çalışma
Parkinson'lu kişilerin bir kısmı kenevir ya da CBD ürünleri deniyor: ülkeye ve döneme göre değişen anketlerde yanıt verenlerin yaklaşık yüzde 6 ile 25'i kenevir kullandığını söyledi; Fransa'da CBD kullananların oranı yaklaşık yüzde 18'di. Kullananların bir kısmı uyku, ağrı, kaygı ve katılıkta iyileşme hissettiğini bildirdi. Ancak anket, iyileşmenin üründen mi, beklentiden mi, yoksa başka bir nedenden mi geldiğini ayıramaz. Venderová 2004İnsan · gözlemsel çalışmaErga 2022İnsan · gözlemsel çalışmaFeeney 2021İnsan · gözlemsel çalışmaBarré 2025İnsan · gözlemsel çalışmaHolden 2022İnsan · gözlemsel çalışmaYenilmez 2021İnsan · gözlemsel çalışmaFigura 2022Derleme
Etkisiz bir ilaçla (plasebo) karşılaştırılan kontrollü çalışmalarda tablo farklı: CBD ağırlıklı, az miktarda THC de içeren ürünler hareket belirtilerini, ağrıyı ve öteki hareket dışı belirtileri plasebodan daha fazla düzeltmedi. Bu çalışmalar küçük ya da orta büyüklükte (40 ile 101 kişi arasında) ve kısa sürelidir (birkaç haftadan üç aya). Birinde (61 kişi) hareket puanı iki grupta da düzeldi; yani plasebo grubunda da hareket puanı belirgin düzeldi. Bazı ölçümlerde plasebo grubu daha iyi çıktı: bir çalışmada uyku, düşünme ve günlük işler, başka bir çalışmada yaşam kalitesi plasebo alanlarda daha çok düzeldi. Liu 2024İnsan · klinik çalışmaKubota 2026İnsan · klinik çalışmaKanjanarangsichai 2022İnsan · klinik çalışmaMitarnun 2025İnsan · klinik çalışma
Saf CBD ile yapılan 21 kişilik kontrollü bir çalışmada hareket belirtilerinde fark çıkmadı. Titreme ve kaygıyla ilgili umut verici sonuç, saf CBD'nin bir kez verildiği, topluluk önünde konuşma gibi stresli bir laboratuvar testinden geliyor; günlük kullanımda aynı etkinin olacağını göstermez. Hayal görme gibi psikoz belirtileri için CBD yalnız altı kişilik, karşılaştırma grubu olmayan bir çalışmada denendi. Rüyada hareket etme (REM uyku davranış bozukluğu) için dört hastalık bir olgu dizisi olumlu görünmüştü; ardından yapılan 33 kişilik kontrollü çalışmada CBD bu atakların sıklığını plasebodan fazla azaltmadı. Chagas 2014İnsan · klinik çalışmade Faria 2020İnsan · klinik çalışmaZuardi 2009İnsan · klinik çalışmaChagas 2014bİnsan · olgu bildirimide Almeida 2021İnsan · klinik çalışma
Sosyal medyada sık görülen "kenevir Parkinson titremesini hemen durdurur" iddiası doğrulanmadı: kenevir içildikten yarım saat sonra yapılan, karşılaştırma grubu olmayan küçük gözlemlere dayanır, kontrollü çalışmalar bunu göstermedi. Sentetik THC benzeri ruhsatlı bir ilaçla (nabilon) yapılan küçük bir çalışmada, ilaca önce yanıt veren hastalar seçildikten sonra hareket dışı belirtilerde plaseboya göre fark görüldü; bu tasarım etkiyi bütün hastalara göre daha büyük gösterebilir. Lotan 2014İnsan · gözlemsel çalışmaUrbi 2022DerlemeOikonomou ve Jost 2022DerlemePeball 2020İnsan · klinik çalışma
Huntington hastalığı, kalıtsal bir genetik değişiklikten kaynaklanan; istemsiz hareketler (kore), düşünme ve davranış sorunlarıyla giden ilerleyici bir beyin hastalığıdır. Saf CBD ile yapılan kontrollü bir çalışma ve THC ile CBD içeren ağız spreyiyle yapılan bir başka küçük çalışma belirtilerde plasebodan fark bulmadı. Bates 2015DerlemeWalker 2007DerlemeConsroe 1991İnsan · klinik çalışmaLópez-Sendón Moreno 2016İnsan · klinik çalışma
Tourette sendromu çocuklukta başlayan, tekrarlayan hareket ve ses tikleriyle (istem dışı kısa hareket ve sesler) giden bir durumdur. THC içeren ürünlerle yapılan birkaç küçük kontrollü çalışma tiklerde azalma bildirdi; en büyüğü olan 97 kişilik çalışmada ana hedefe ulaşılamadı ve küçük bir çalışmada düşünme yavaşlığı, unutkanlık gibi yan etkiler görüldü. Serag 2024DerlemeMüller-Vahl 2003İnsan · klinik çalışmaMosley 2023İnsan · klinik çalışmaMüller-Vahl 2023İnsan · klinik çalışma
Kasların istemsiz kasılıp anormal, çoğu kez tekrarlayan hareket ve duruşlara yol açtığı distonide ve özellikle hareket sırasında ellerde titremeyle giden esansiyel tremorda kannabinoidlerle yapılan kontrollü çalışmalar çok küçüktür: altı çalışmanın her birine 6 ile 19 kişi katıldı. Esansiyel tremorda saf CBD ve THC ile CBD içeren kapsül, boyunu ya da bedenin birden çok bölgesini tutan distonide ise sentetik THC ve sentetik THC benzeri ruhsatlı ilaç (nabilon) titremeyi ya da kasılmaları plasebodan belirgin biçimde fazla azaltmadı. Albanese 2013DerlemeSantos de Alencar 2021İnsan · klinik çalışmaLongardner 2025İnsan · klinik çalışmaFox 2002İnsan · klinik çalışmaZadikoff 2011İnsan · klinik çalışmaLim 2017DerlemeSilkiss 2023İnsan · klinik çalışmaZloto 2022İnsan · klinik çalışma
Göz kapaklarının istemsizce sıkılıp kapandığı göz kapağı spazmı (blefarospazm), distoninin yalnız göz kapaklarını tutan bir türüdür. Burada iki küçük çalışma var ve ikisi de botulinum toksini iğneleriyle yeterince düzelmeyen kişilerde yapıldı. 12 kişilik çalışmada katılımcılar iğnelere devam ederken saf CBD kullandıkları dönemde göz kapağının her kapanışı başlangıca göre yaklaşık %16 kısaldı ve bu ölçümde CBD plasebodan farklıydı; ama plasebodan farklı çıkan tek ölçüm buydu, hekimlerin belirti puanındaki küçük düzelme de anlamlı değildi. THC içeren bir kenevir yağıyla yapılan altı kişilik çalışmada spazm atakları yağ alan grupta daha kısa sürdü; ancak iki grup da yağı kullandığı sonraki altı haftada da gruplar arasındaki fark sürdü ve çalışmanın özetinde başlangıç değerleri yer almıyor, bu yüzden farkın ne kadarının yağdan geldiği bilinmiyor. Bunlar daha büyük çalışmalarla sınanması gereken ilk ipuçlarıdır; kanıt çok zayıftır. Bondok 2024DerlemeSilkiss 2023İnsan · klinik çalışmaZloto 2022İnsan · klinik çalışma
THC içeren ürünler, özellikle yaşlılarda baş dönmesi, uyku hali ve denge güçlüğü yapabilir; hareket bozukluğu olan kişilerde bu, düşme riskini artırabilir (bölüm 9). Velayudhan 2024DerlemeKluger 2022Derleme
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı5 paragraf · 2 tablo
Parkinson tanısı klinik olarak konur: güncel ölçütler bradikineziye istirahat tremoru, rijidite ya da ikisinin eşlik etmesini arar; tabloya otonom, duygudurum, uyku ve bilişle ilgili pek çok motor dışı belirti eklenir. Ölçüm aracı çoğunlukla MDS-UPDRS'tir: I. bölüm motor dışı deneyimleri, III. bölüm hekim muayenesiyle motor belirtileri puanlar; puan yükseldikçe tablo ağırlaşır. Bloem 2021DerlemePeball 2020İnsan · klinik çalışmaLiu 2024İnsan · klinik çalışma
Randomize çalışmaların ürünleri çok farklı: saf CBD; CBD ağırlıklı, az THC içeren yağlar; ağızdan kenevir özütü; nabilon. Ürün türü ayrılmadan "kannabinoidler Parkinson'da işe yarar ya da yaramaz" denemez. Hareket belirtileri birincil sonlanım olan RKÇ'lerde iyileşme görülmedi; levodopaya bağlı diskinezide ağızdan kenevir özütü işe yaramadı, nabilonun yedi kişilik çapraz çalışması azalma bildirdi. CBD ağırlıklı ürünle yapılan 61 kişilik RKÇ'nin bilişsel sonuçları ayrıca yayımlandı (iki yayın, tek çalışma): kısa süreli kullanımda aktif grup bir sözel akıcılık testinde plasebodan kötüydü ve bilişsel yan etkileri en az iki kat sık bildirdi. Derlemeler ortak noktada buluşuyor: randomize kanıt hareket belirtileri için kullanımı desteklemiyor; olası faydalar (titreme, kaygı, ağrı, uyku) çoğunlukla randomize olmayan çalışmalardan geliyor. Oikonomou ve Jost 2022DerlemeUrbi 2022DerlemeCarroll 2004İnsan · klinik çalışmaSieradzan 2001İnsan · klinik çalışmaDomen 2023İnsan · klinik çalışmaLiu 2024İnsan · klinik çalışmaFigura 2022DerlemeBravo-Soto ve Juri 2017Derleme
Huntington'da nabilonun 44 kişilik çapraz RKÇ'sinde toplam motor puanda fark yoktu, ama kore alt puanında ve nöropsikiyatrik envanterde plasebodan iyi sonuç bildirildi; tek bir olgu bildiriminde ise nabilon koreyi artırmıştı. Bu, doğrulanmamış tek bir küçük çalışmadaki olumlu işarettir. Hastalıkta bazal gangliyonlardaki CB1 kaybı için bölüm 2'ye bakın. Curtis 2009aİnsan · klinik çalışmaMüller-Vahl 1999İnsan · olgu bildirimiGlass 2000İnsan dokusu
Tourette'te başlıca ölçüm aracı Yale Global Tik Şiddeti Ölçeği'dir (YGTSS). THC ile yapılan ilk iki çalışma toplam 28 hastayla sınırlıydı ve tiklerdeki iyileşme yalnız bazı ölçümlerde görüldü. Ağır Tourette'li 22 erişkinle yapılan çapraz bir RKÇ'de THC ve CBD içeren ağızdan yağ tik puanını plasebodan daha çok azalttı, ama aktif dönemde düşünme yavaşlığı, unutkanlık ve dikkat güçlüğü bildirildi; THC ve CBD içeren ağız spreyiyle yapılan 97 kişilik çok merkezli çalışmada tikleri en az dörtte bir azalanların oranı aktif grupta yüksekti (yaklaşık %22'ye karşı %9), ama fark ana hedefin istatistik ölçütünü karşılamadı. Amerikan Nöroloji Akademisi'nin 2019 derlemesi THC'nin tikleri azaltma olasılığına "düşük güven", davranışçı tik tedavisine "yüksek güven" verdi. Curtis 2009bDerlemeMüller-Vahl 2002İnsan · klinik çalışmaMüller-Vahl 2003İnsan · klinik çalışmaMosley 2023İnsan · klinik çalışmaMüller-Vahl 2023İnsan · klinik çalışmaPringsheim 2019Derleme
Distoni, sürekli ya da aralıklı kas kasılmalarının anormal, çoğu kez tekrarlayan hareket ve duruşlara yol açtığı bir hareket bozukluğudur. Kontrollü iki çalışmada THC ve benzeri denendi: yaygın ya da bölgesel birincil distonide tek doz nabilon (15 hastalık çapraz RKÇ) ve boyun distonisinde ağızdan sentetik THC (9 kadınla, yaklaşık 8 haftalık çapraz RKÇ) distoni puanını plasebodan farklı etkilemedi. İkinci çalışma PubMed'de dizinlenmeyen bir dergide yayımlandı; sonuçları iki sistematik derlemenin aktarımından okunabiliyor. Saf CBD distonide yalnız beş hastalık açık bir çalışmada denendi: distonide düzelme bildirildi, ama Parkinson bulguları olan iki hastada yüksek miktarda hareket yavaşlığı ve istirahat titremesi arttı. Odaksal bir distoni olan blefarospazmda, botulinum toksiniyle yeterince düzelmeyen hastalarda iki küçük RKÇ var. Saf CBD'nin iğnelere ek verildiği 12 kişilik çapraz çalışmada videoyla ölçülen göz kapağı kapanma süresi kısaldı ve plasebodan farklı çıkan tek ölçüm buydu: kapanma genliği ve en yüksek kapanma hızındaki değişim plasebodakinden anlamlı farklı değildi, kapanma sayısında CBD'ye bağlı bir değişiklik yoktu, klinik ölçekteki (Jankovic) küçük düzelme de anlamlı değildi. THC ağırlıklı dil altı kenevir yağıyla yapılan 3'e 3 kişilik çalışmada ilk altı haftadaki büyük fark, iki grup da etkin yağı aldığı son altı haftada da sürdü ve başlangıç değerleri özette yok; bu yüzden farkın ne kadarının yağdan kaynaklandığı belirsiz. Esansiyel tremorda tek doz saf CBD (19 hastalık çapraz RKÇ) ve kısa süreli THC ile CBD kapsülü (yedi hastalık pilot) titremeyi plasebodan fazla azaltmadı; MS'e bağlı titremede de ağızdan kenevir özütü nesnel bir düzelme sağlamadı. Albanese 2013DerlemeFox 2002İnsan · klinik çalışmaZadikoff 2011İnsan · klinik çalışmaLim 2017DerlemeBilbao 2022DerlemeConsroe 1986İnsan · klinik çalışmaBondok 2024DerlemeSilkiss 2023İnsan · klinik çalışmaZloto 2022İnsan · klinik çalışmaSantos de Alencar 2021İnsan · klinik çalışmaLongardner 2025İnsan · klinik çalışmaFox 2004İnsan · klinik çalışma
| Çalışma | Ürün türü | Ne ölçüldü | Kaç kişi | Kontrol ve körleme | Sonuç | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Liu 2024 | CBD ağırlıklı, az THC içeren özüt | Hareket belirtileri | 61 | Plasebo, çift kör | Fark yok; uyku, düşünme, günlük işler plaseboda daha iyi | Liu 2024İnsan · klinik çalışma |
| Kubota 2026 | CBD ağırlıklı, az THC içeren yağ | Ağrı ve öteki hareket dışı belirtiler | 101 | Plasebo | Fark yok | Kubota 2026İnsan · klinik çalışma |
| Kanjanarangsichai 2022 | CBD ağırlıklı, az THC içeren dil altı özüt | Hareket, yürüme, kaygı, depresyon | 40 | Plasebo, çift kör | Fark yok; yaşam kalitesi plaseboda daha iyi | Kanjanarangsichai 2022İnsan · klinik çalışma |
| Mitarnun 2025 | CBD ağırlıklı, az THC içeren dil altı ürün | Bellek ve düşünme | 60 | Plasebo, çift kör | Ana ölçümde fark yok; isimlendirmede küçük artış | Mitarnun 2025İnsan · klinik çalışma |
| Chagas 2014 | Saf CBD | Hareket belirtileri, yaşam kalitesi | 21 | Plasebo, çift kör | Hareket belirtilerinde fark yok | Chagas 2014İnsan · klinik çalışma |
| de Almeida 2021 | Saf CBD | REM uyku davranış bozukluğu | 33 | Plasebo, çift kör | Fark yok | de Almeida 2021İnsan · klinik çalışma |
| de Faria 2020 | Saf CBD, tek seferlik | Laboratuvarda tetiklenen kaygı ve titreme | 24 | Plasebo, çapraz | Kaygı ve titreme genliği azaldı | de Faria 2020İnsan · klinik çalışma |
| Carroll 2004 | Ağızdan kenevir özütü (THC ve CBD) | Levodopaya bağlı diskinezi | 19 | Plasebo, çapraz | Fark yok | Carroll 2004İnsan · klinik çalışma |
| Peball 2020 | Nabilon (sentetik THC benzeri) | Hareket dışı belirtiler | 47 → 38 | Önce açık deneme, yanıt verenler randomize | Plasebodan iyi (seçilmiş grup) | Peball 2020İnsan · klinik çalışma |
| Zuardi 2009 | Saf CBD | Psikoz | 6 | Kontrol yok, açık | Belirtiler azaldı (kontrolsüz) | Zuardi 2009İnsan · klinik çalışma |
| Hastalık | Ürün | En iyi çalışma ve büyüklük | Sonuç | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Huntington | Saf CBD | Çapraz RKÇ, 15 | Fark yok | Consroe 1991İnsan · klinik çalışma |
| Huntington | THC ve CBD içeren ağız spreyi | Çapraz pilot RKÇ, 26 | Fark yok | López-Sendón Moreno 2016İnsan · klinik çalışma |
| Huntington | Nabilon | Çapraz pilot RKÇ, 44 | Toplam motor puanda fark yok; korede iyileşme bildirildi | Curtis 2009aİnsan · klinik çalışma |
| Tourette | THC | İki küçük RKÇ, toplam 28 | Bazı ölçümlerde iyileşme; kanıt düşük güvende | Curtis 2009bDerlemePringsheim 2019Derleme |
| Tourette | THC ve CBD içeren ağızdan yağ | Çapraz RKÇ, 22 | Tik puanı azaldı; düşünme yavaşlığı, unutkanlık | Mosley 2023İnsan · klinik çalışma |
| Tourette | THC ve CBD içeren ağız spreyi | Çok merkezli RKÇ, 97 | Ana hedefte üstünlük gösterilemedi | Müller-Vahl 2023İnsan · klinik çalışma |
| Distoni | Nabilon, tek seferlik | Çapraz RKÇ, 15 | Fark yok | Fox 2002İnsan · klinik çalışmaLim 2017Derleme |
| Boyun distonisi | Ağızdan sentetik THC | Çapraz RKÇ, 9 | Fark yok (sonuç derlemelerden okundu) | Zadikoff 2011İnsan · klinik çalışmaLim 2017DerlemeBilbao 2022Derleme |
| Distoni | Saf CBD | Açık çalışma, 5 | Düzelme; Parkinson bulgusu olanlarda kötüleşme | Consroe 1986İnsan · klinik çalışma |
| Göz kapağı spazmı (blefarospazm) | Saf CBD, botulinum toksinine ek | Çapraz pilot RKÇ, 12 | Kapanma süresi kısaldı (plasebodan farklı çıkan tek ölçüm); klinik puanda anlamlı fark yok | Silkiss 2023İnsan · klinik çalışma |
| Göz kapağı spazmı (blefarospazm) | THC ağırlıklı dil altı kenevir yağı | Pilot RKÇ, 6 (3'e 3) | Ataklar yağ grubunda daha kısa; fark iki grup da yağı alırken de sürdü, başlangıç değerleri özette yok | Zloto 2022İnsan · klinik çalışmaBondok 2024Derleme |
| Esansiyel tremor | Saf CBD, tek seferlik | Çapraz RKÇ, 19 | Fark yok | Santos de Alencar 2021İnsan · klinik çalışma |
| Esansiyel tremor | THC ve CBD içeren kapsül, iki hafta | Çapraz pilot RKÇ, 7 (5 tamamladı) | Fark yok | Longardner 2025İnsan · klinik çalışma |
| MS'e bağlı titreme | Ağızdan kenevir özütü | Çapraz RKÇ, 14 | Nesnel düzelme yok | Fox 2004İnsan · klinik çalışma |
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik6 paragraf · 2 tablo
Maruziyet sorunu sonucu yorumlamayı etkiler: Liu 2024'te 2,5 mg/kg/gün'de plazma CBD 54,0 ± 33,8 ng/mL, THC 1,06 ± 0,91 ng/mL idi ve düzeyler kişiler arasında çok değişkendi; daha yüksek düzeyler bazı ölçümlerde daha az iyileşmeyle ilişkiliydi. Mitarnun 2025'te 12. haftada CBD yalnız 17 hastada ölçülebildi (ortalama 2 ng/mL), THC hiç ölçülemedi; çalışma büyük olasılıkla düşük maruziyeti ya da düşük uyumu sınadı. Liu 2024'te aktif kolda ortalama son doz 2,24 mg/kg/gün'dü ve 31 kişinin 22'si 2,5 mg/kg/gün'e ulaştı; baş dönmesi aktif kolda %58,1, plaseboda %20,0, düşme %12,9'a karşı %10,0 idi. Domen 2023 aynı çalışmanın bilişsel verisidir; kanıt sayılırken iki ayrı çalışma gibi alınmaz. Liu 2024İnsan · klinik çalışmaMitarnun 2025İnsan · klinik çalışmaDomen 2023İnsan · klinik çalışma
Zenginleştirilmiş kayıt ve randomize çekilme (Peball 2020): 47 kişi açık etiketli nabilon aldı, 5'i yanıtsız sayıldı, 4'ü bıraktı; yalnız yanıt verenler randomize edildi (19/19). MDS-UPDRS I değişimi plaseboda 2,63, nabilonda 1,00; fark 1,63 (0,09–3,18; p = 0,030). Yazarlar plaseboya geçenlerde olumsuz beklentinin ve yanıt verenlerin seçilmesinin etkiyi büyütebileceğini kendileri yazıyor; açık fazdakilerin çoğu (%81) randomize edildiği için seçilimi küçük sayıyorlar. Kontrolsüz yüksek doz CBD çalışmasında (Leehey 2020; 5'ten 20–25 mg/kg/gün'e, 13 katılımcı) ishal %85, uyku hali %69; 20–25 mg/kg/gün'de 5 kişide (%38,5) çoğu kolestatik karaciğer enzimi yükselmesi görüldü. Peball 2020İnsan · klinik çalışmaLeehey 2020İnsan · klinik çalışma
Gözlemsel kanıtın yapısı: açık etiketli bir çalışmada kenevir içildikten 30 dakika sonra motor UPDRS 33,1'den 23,2'ye indi (22 hasta; kontrol ve körleme yok). Anketlerde kullanım oranı Çekya'da %25, ABD'de %24,5, Norveç'te %11,3, Almanya'da %8,4, Fransa'da kenevir %5,9 ve CBD %17,9; Almanya'da yanıt verenlerin yalnız %9'u THC ile CBD farkını biliyordu. ABD'deki 1881 yanıtlı ankette %54,6 CBD ağırlıklı, %30,2 THC ağırlıklı ürün kullanıyordu; başka bir ABD anketinde son altı ayda bırakanların en sık nedeni belirtilerde düzelme olmamasıydı. Sistematik derlemeler arasındaki ayrışma yöntemden gelir: randomize çalışmaları ayrı değerlendiren derlemeler olumsuz ya da belirsiz sonuca varırken, randomize olmayan çalışmaları aynı ağırlıkla toplayan bir derleme motor belirtilerde tutarlı iyileşme bildirdi. Lotan 2014İnsan · gözlemsel çalışmaVenderová 2004İnsan · gözlemsel çalışmaFeeney 2021İnsan · gözlemsel çalışmaErga 2022İnsan · gözlemsel çalışmaYenilmez 2021İnsan · gözlemsel çalışmaBarré 2025İnsan · gözlemsel çalışmaHolden 2022İnsan · gözlemsel çalışmaUrbi 2022DerlemeOikonomou ve Jost 2022DerlemeBravo-Soto ve Juri 2017DerlemeVarshney 2023Derleme
Huntington: Consroe 1991, nöroleptik kullanmayan 15 hasta, çapraz, saf CBD 10 mg/kg/gün × 6 hafta; korede ve öteki sonlanımlarda fark yok; haftalık plazma CBD ortalaması 5,9–11,2 ng/mL. López-Sendón 2016: 26 randomize, çapraz, ağız spreyi × 12 hafta; birincil amaç güvenlikti, motor, bilişsel, davranış ve işlev puanlarında fark yok. Curtis 2009: 44 randomize, çapraz, nabilon 1 ya da 2 mg; toplam motor puan farkı 0,86 (−1,8 ile 3,52), kore 1,68 (0,44 ile 2,92), nöropsikiyatrik envanter 6,43 (0,2 ile 12,66). Consroe 1991İnsan · klinik çalışmaLópez-Sendón Moreno 2016İnsan · klinik çalışmaCurtis 2009aİnsan · klinik çalışma
Tourette: Mosley 2023, 22 erişkin, çapraz, 6'şar hafta; 5 mg/mL THC + 5 mg/mL CBD yağı artan dozla; YGTSS toplam tik puanı aktifte 8,9 ± 7,6, plaseboda 2,5 ± 8,5 azaldı (karma modelde katsayı −2,28; p = 0,008). CANNA-TICS (97 erişkin, 2:1, 13 hafta): birincil yanıtlı oranı 14/64 (%21,9) ve 3/33 (%9,1), üstünlük gösterilemedi; bu %25 eşiği AB klinik deneme kaydına göre grupların açılmasından önceki kör veri incelemesinde belirlendi, protokoldeki özgün %30 eşiğiyle yanıt 8/64'e (%12,5) karşı 1/33 (%3,0) oldu (p = 0,063; yine anlamlı değil); katılımcılara sonradan sorulduğunda ulaşılan 53 kişinin %17'si körlemenin bozulduğunu bildirdi. Abi-Jaoude 2023'te (12 randomize, tek seferlik buharlaştırılmış ürün) birincil video tik ölçeğinde fark yoktu ve katılımcıların çoğu ürünü plasebodan ayırt etti. Mosley 2023İnsan · klinik çalışmaMüller-Vahl 2023İnsan · klinik çalışmaCANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışmaMüller-Vahl 2022İnsan · gözlemsel çalışmaAbi-Jaoude 2023İnsan · klinik çalışma
Meta-analizlerin büyük etki büyüklükleri dikkatle okunmalı: Tourette'te iki meta-analiz (YGTSS ortalama farkı −23,71 ve −13,29) tedavi öncesi ve sonrası puanlarını karşılaştırdı, plaseboya göre fark değil, kohortları da içeriyor; plasebo kontrollü çalışmaları birleştiren AAN derlemesinde THC için SMD 0,62 (0,01–1,22) ve "düşük güven" verildi. Distoni ve tremor: Consroe 1986'da saf CBD 100'den 600 mg/gün'e 6 haftada artırıldı, Parkinson bulgusu olan 2 hastada 300 mg/gün üstünde hipokinezi ve istirahat tremoru arttı; Santos de Alencar 2021'de 19 hastaya tek doz 300 mg CBD tremor puanını değiştirmedi; Longardner 2025'te (kapsül başına 5 mg THC + 100 mg CBD, günde en çok 3 kapsül, en yüksek tolere edilen dozda 2 hafta, çapraz) 7 alınan hastanın 5'i tamamladı (biri ilaçla ilişkili olabileceği değerlendirilen ciddi bir yan etkiden, kasılmalı bayılmadan sonra çalışmadan çıkarıldı, biri en düşük dozu tolere edemedi; ClinicalTrials.gov'daki sonuç tablosunda ise ciddi yan etki iki dönemde de 0 görünüyor); birincil sonlanım olan spiral çiziminde en büyük genlik farkı −1,02 mm (%95 GA −2,41 ile 0,36; p = 0,13) idi ve katılımcılar da hekimler de hangi dönemde olunduğunu %91,7 doğrulukla tahmin etti. Zadikoff 2011 (boyun distonisi, 9 kadın, yaklaşık 8 haftalık çapraz RKÇ, ağızdan sentetik THC 2,5 mg'lık tabletlerle en çok 15 mg/gün) TWSTRS'nin hiçbir alt ölçeğinde fark bulmadı; dergi PubMed'de dizinlenmiyor, sayılar Lim 2017'nin tablosundan, Lim 2017 yanlılık riskini yüksek değerlendirdi. Bilbao 2022'de distonideki tek çalışmalık karşılaştırmalar: sentetik THC SMD 0,05 (−0,69 ile 0,79), nabilon (Fox 2002) SMD −0,49 (−1,07 ile 0,08; p = 0,09; yazarlar "olası yarar" diye yorumladı). Blefarospazm: Silkiss 2023 (12 kişi, 3'er aylık çapraz, en yüksek dozda botulinum toksinine ek dil altı saf CBD 200 mg/gün; 12'si de tamamladı) ortanca kapanma süresi CBD döneminde −%15,8 (−18,35 ms; %95 GA −29,37 ile −7,32; başlangıca göre p = 0,001), CBD–plasebo karşılaştırmasında p < 0,001; kapanma genliğinde modelin CBD tahmini −%19,1 idi (p = 0,03), ama karşılaştırmalarda ne CBD–plasebo (p = 0,08) ne CBD–başlangıç (p = 0,07) farkı anlamlıydı; en yüksek kapanma hızı iki dönemde benzer değişti (CBD–plasebo p = 0,93); tek aşamalı çoklu karşılaştırma düzeltmesinden sonra CBD–plasebo farkı anlamlı kalan tek kinematik ölçüm kapanma süresiydi; Jankovic ölçeğindeki 0,5 puanlık azalma anlamlı değildi ve yazarlar klinik ölçek için gücün yetersiz kalmış olabileceğini yazıyor. Zloto 2022 (3'e 3; 6 hafta plasebo kontrollü, ardından 6 hafta iki grup da etkin yağ; damla sayısı etkiye ve tolere edilebilirliğe göre artırıldı): ilk 6 haftada ortalama atak süresi 4,29'a karşı 73,9 dakika (p < 0,01); son 6 haftada, iki grup da yağı alırken, 61'e karşı 94 spazm (p = 0,05) ve 1,77'ye karşı 8,96 dakika (p < 0,01); başlangıç değerleri ve ölçüm yöntemi özette yok, tam metin okunamadı, yağın içeriği (%3,2 THC, %0,1 CBD) Bondok 2024'ün tablosundan. Serag 2024DerlemeMann 2026DerlemePringsheim 2019DerlemeConsroe 1986İnsan · klinik çalışmaSantos de Alencar 2021İnsan · klinik çalışmaLongardner 2025İnsan · klinik çalışmaNCT03805750 (Longardner 2025 kaydı)İnsan · klinik çalışmaZadikoff 2011İnsan · klinik çalışmaLim 2017DerlemeBilbao 2022DerlemeFox 2002İnsan · klinik çalışmaSilkiss 2023İnsan · klinik çalışmaZloto 2022İnsan · klinik çalışmaBondok 2024Derleme
| Yan etki | Nabiksimol (64) | Plasebo (33) | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Herhangi bir yan etki | 61 (%95,3) | 26 (%78,8) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Tuhaf hissetme | 26 (%40,6) | 1 (%3,0) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Baş dönmesi | 23 (%35,9) | 11 (%33,3) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Yorgunluk | 19 (%29,7) | 8 (%24,2) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Uygulama yerinde kuruluk | 12 (%18,8) | 3 (%9,1) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Halsizlik (asteni) | 8 (%12,5) | 1 (%3,0) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Çarpıntı | 5 (%7,8) | 0 | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Panik atak | 4 (%6,3) | 1 (%3,0) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Ciddi yan etki | 1 (%1,6) | 1 (%3,0) | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Yan etki nedeniyle bırakma | 5 | 1 | CANNA-TICS, AB klinik deneme kaydıİnsan · klinik çalışma |
| Çalışma | Tasarım ve n | Ürün ve günlük maruziyet | Süre | Birincil sonlanım ve sonuç | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Liu 2024 (bilişsel verisi Domen 2023) | Faz 2, paralel, çift kör; 61 (31/30) | Susam yağında CBD + THC; 2,5 mg/kg/gün'e artırma; ortalama son doz 191,8 ± 48,9 mg CBD + 6,4 ± 1,6 mg THC | Yaklaşık 2 hafta | MDS-UPDRS III farkı −1,80 (%95 GA −5,88 ile 2,27; p = 0,379) | Liu 2024İnsan · klinik çalışmaDomen 2023İnsan · klinik çalışma |
| Kubota 2026 | Faz 2, plasebo kontrollü; 101 (87 tamamladı) | CBD 96 mg/mL + THC 2,1 mg/mL yağ; son günlük 43,88 mg CBD + 0,96 mg THC | 9 hafta | Parkinson ağrı puanı: fark yok (p = 0,757) | Kubota 2026İnsan · klinik çalışma |
| Kanjanarangsichai 2022 | Çift kör; 40 (36 analiz) | Dil altı özüt; ortalama 15,59 mg CBD + 0,61 mg THC | 2 + 6 hafta | UPDRS fark yok; EQ-5D-5L plaseboda iyi (p = 0,004) | Kanjanarangsichai 2022İnsan · klinik çalışma |
| Mitarnun 2025 | Çift kör; 60 (51 analiz) | Dil altı ürün; ortalama 26 mg CBD + 1,2 mg THC | 12 hafta | MoCA gecikmeli hatırlama fark yok | Mitarnun 2025İnsan · klinik çalışma |
| Chagas 2014 | Keşif amaçlı çift kör; 3 × 7 | Saf CBD 75 ya da 300 mg/gün, plasebo | Özette yok | UPDRS fark yok; PDQ-39'da 300 mg ile plasebo arasında p = 0,05 | Chagas 2014İnsan · klinik çalışma |
| de Almeida 2021 | Faz 2/3, çift kör; 33 | Saf CBD 75–300 mg kapsül | 14 hafta | REM uyku davranış bozukluğu sıklığında fark yok | de Almeida 2021İnsan · klinik çalışma |
| Peball 2020 | Zenginleştirilmiş kayıt + randomize çekilme; 47 → 38 | Nabilon, randomizasyonda medyan 0,75 mg/gün | 4 hafta çift kör | MDS-UPDRS I farkı 1,63 (p = 0,030) | Peball 2020İnsan · klinik çalışma |
Devamı: Rehber: Parkinson hastalığı · Rehber: Tourette ve tikler · Rehber: esansiyel tremor, distoni ve göz kapağı spazmı · Haritada bazal gangliyonlar · Plasebo ve beklenti (Modül 2) · Gebelik, emzirme, çocukluk ve yaşlılık (Modül 3) · Uyku hali, alkol ve araç kullanma (Modül 3)
Kendini sına
6 Omurilik, MS ve ALS
Multipl skleroz (MS), bağışıklık sisteminin beyin ve omurilikteki sinir liflerinin kılıfına saldırdığı ve zamanla işlev kaybına yol açabilen bir hastalıktır; dünyada yaklaşık 2,3 milyon kişinin MS'le yaşadığı tahmin ediliyor. Sık belirtilerinden biri spastisitedir: kaslarda katılık, istemsiz kasılmalar ve bazı hareketlerde ağrı ve kısıtlılık. Kuzey Amerika'daki büyük bir hasta kaydında katılımcıların yalnız %16'sı hiç spastisitesi olmadığını söyledi; yaklaşık üçte biri spastisite yüzünden günlük işlerini değiştirmek ya da bırakmak zorunda kalıyordu. Filippini 2022DerlemeHansen 2023İnsan · klinik çalışmaNICE NG220Kurum görüşüRizzo 2004İnsan · gözlemsel çalışma
MS spastisitesi için ruhsatlı kannabinoid ilacı, THC ve CBD'yi yaklaşık eşit oranda içeren bir ağız spreyidir; başka ilaçlarla yeterince düzelmeyen orta-ağır spastisitesi olan yetişkinlerde, var olan tedaviye ek olarak kullanılır. Herkese sürekli verilmez: dört haftalık bir deneme yapılır ve hastanın kendi değerlendirdiği spastisite puanı bu sürede en az beşte bir oranında düzelmediyse ilaç bırakılır. Sativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisiSativex ürün bilgisi (İspanya)Resmî ilaç bilgisiNICE NG144Kurum görüşü
Spreyle yapılan çalışmalarda hastaların kendi hissettiği kas sertliği kısa vadede plasebodan daha fazla azaldı; bağımsız uzmanların hazırladığı Cochrane derlemesine göre bu kanıt "orta" kesinlikte. Ancak hekimin muayeneyle ölçtüğü kas gerginliğinde (Ashworth ölçeği) fark çoğu çalışmada çıkmadı; bu ölçümü ana hedef alan 2024 tarihli çalışmada da sprey plasebodan farklı değildi. Cochrane'in bu sonucuna giren beş çalışmanın ikisi zenginleştirilmiş tasarımdaydı: önce birkaç hafta herkese ilaç verildi, yalnız yanıt verenler plaseboyla karşılaştırıldı; bu tasarım etkiyi, ilacı ilk kez deneyecek bütün MS hastalarına göre daha büyük gösterebilir. Beş çalışmadan biri de sprey değil, ağızdan kenevir özütüydü. Filippini 2022DerlemeTorres-Moreno 2018DerlemeBethoux 2024İnsan · klinik çalışmaNovotna 2011İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi
Yaygın bir karışıklık: bu spreyle elde edilen sonuçlar CBD yağına aktarılamaz. Saf CBD, MS spastisitesinde iki küçük ve kısa kontrollü çalışmada (31 ve 24 kişilik CBD kolları) denendi ve ikisinde de kas sertliğini plasebodan fazla azaltmadı. Hansen 2023İnsan · klinik çalışmaMousavi 2025İnsan · klinik çalışma
Ağızdan alınan kenevir özütü ve sentetik THC ile yapılan büyük İngiltere çalışmalarında da hastalar katılıkta düzelme bildirdi; hekimin ölçtüğü spastisite puanının ana hedef olduğu çalışmada (630 kişi) ise bu puan plasebodan farklı değişmedi. "Kenevir MS'in ilerlemesini yavaşlatır" inancı araştırmalarla desteklenmedi: ilerleyici MS'li yaklaşık 500 kişiyle üç yıl süren bir çalışmada ağızdan sentetik THC engelliliğin ilerlemesini plasebodan farklı etkilemedi; bu tek büyük çalışma başka MS türlerini ya da kenevir ürünlerini kapsamaz. Mesane sorunlarında spreyle yapılan çalışmanın ana sonucu olumsuzdu; MS'teki ağrı ise ağrı ve iltihap modülünde ele alınacak. Zajicek 2003İnsan · klinik çalışmaZajicek 2012İnsan · klinik çalışmaZajicek 2013İnsan · klinik çalışmaKavia 2010İnsan · klinik çalışma
Spreyin en sık yan etkileri baş dönmesi ve yorgunluktur ve çoğu ilk haftalarda görülür; kas gerginliği azaldığında, kas gücü duruşu ya da yürümeyi taşımaya yetmeyen kişilerde düşme riski artabilir. Sativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi
Omurilik yaralanması, omuriliğin bir kaza ya da hastalık nedeniyle hasar görmesidir; sinir kaynaklı ağrı ve spastisite sık görülen sonuçlarıdır. Bu durumda kannabinoidlerle yapılan kontrollü çalışmalar çok küçüktür (çoğunda 15 ya da daha az hasta) ve sonuçlar tutarsızdır; bir derleme etkinin büyüklüğünün ve klinik anlamının belirsiz olduğunu yazdı. Hansen 2023İnsan · klinik çalışmaNabata 2021DerlemePooyania 2010İnsan · klinik çalışmaRintala 2010İnsan · klinik çalışma
ALS (amiyotrofik lateral skleroz), hareketi sağlayan sinir hücrelerinin (motor nöronlar) kaybıyla ilerleyen ve ölümcül seyreden bir hastalıktır. Motor nöron hastalığı olan (çoğu ALS'li) 59 kişiyle THC ve CBD içeren ağız spreyiyle yapılan altı haftalık bir çalışmada spastisite puanı plaseboya göre biraz daha iyi seyretti; ağızdan THC ise kas kramplarını azaltmadı. Farelerde yapılan ALS çalışmalarında kannabinoidler yaşamı ortalama yalnızca birkaç gün uzattı ve bu çalışmaların yanlılık riski orta ile yüksekti; CBD ağırlıklı bir özütün ALS'nin seyrini yavaşlatıp yavaşlatmadığını sınayan insan çalışmasının sonucu yayımlanmadı. Feldman 2022DerlemeRiva 2019İnsan · klinik çalışmaWeber 2010İnsan · klinik çalışmaUrbi 2019aDerlemeHayvanNCT03690791 (EMERALD)İnsan · klinik çalışma
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı6 paragraf · 2 tablo
MS bağışıklık aracılı bir merkezi sinir sistemi hastalığıdır; dünya genelinde yaygınlık 100 000'de 50–300 olarak bildiriliyor. Spastisite MS hastalarının yarısından fazlasında görülür ve ilerledikçe engelliliği artırır. İki farklı yoldan ölçülür: hekimin muayeneyle kas tonusunu puanladığı (Değiştirilmiş) Ashworth ölçeği ve hastanın son 24 saatteki spastisitesini 0–10 arası puanladığı sayısal derecelendirme ölçeği (NRS); kannabinoid çalışmalarında ikisinin sonuçları sık sık ayrışıyor. Filippini 2022DerlemeCollin 2010İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisiBethoux 2024İnsan · klinik çalışmaTorres-Moreno 2018Derleme
Cochrane 2022 (25 RKÇ, 3763 katılımcı): THC içeren ürünler (çoğu ağız spreyi) spastisitede hasta bildirimli önemli azalma yaşayan kişi sayısını artırıyor (orta kesinlik); yaşam kalitesine etkisi az ya da yok; advers olay nedeniyle bırakma, sinir sistemi ve psikiyatrik yan etkiler artabiliyor (düşük kesinlik). 17 RKÇ'yi birleştiren başka bir meta-analizde kannabinoidler hasta bildirimli spastisitede küçük bir etki gösterdi (standart ortalama fark yaklaşık −0,25), Ashworth ölçeğinde etki göstermedi. Filippini 2022DerlemeTorres-Moreno 2018Derleme
Zenginleştirilmiş kayıt: bütün katılımcılar önce tek kör olarak ilacı alır, yalnız belirli bir düzelme eşiğini geçenler randomize edilir. Bu tasarım ruhsattaki "dört haftalık deneme, yanıt verende sürdürme" pratiğini taklit eder ama sonuç bütün hastalara genellenemez. Ürün bilgisi spreyin üç faz 3 çalışmasını açıkça sıralar: birincide fark anlamlı ama klinik önemi tartışmalı, ikincide anlamlı değil; üçüncü çalışma dört haftalık denemeyi randomizasyondan önce koydu. Uzun süre kullanan ve yararlandığını düşünen 36 hastayla yapılan randomize çekilme çalışmasında plaseboya geçenlerde tedavi başarısızlığı belirgin olarak daha sıktı; bu, yanıt verenlerde etkinin sürdüğünü gösterir, ama yine seçilmiş bir gruptur. Novotna 2011İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisiSativex ürün bilgisi (İspanya)Resmî ilaç bilgisiNotcutt 2012İnsan · klinik çalışma
Ağızdan kenevir özütü ve sentetik THC: CAMS (630 hasta, 15 hafta) Ashworth'ta etki bulmadı, hasta bildirimli spastisite ve ağrıda etki bildirdi; MUSEC (279 hasta, 12 hafta) hasta bildirimli kas sertliği rahatlamasını yaklaşık iki katına çıkardı. CUPID ilerleyici MS'te ağızdan sentetik THC'nin engellilik ilerlemesini ve hastanın bildirdiği fiziksel etkiyi değiştirmediğini gösterdi. Saf CBD: dört kollu bir RKÇ'de (134 kişi; MS ve omurilik yaralanması) CBD, THC ya da ikisi birlikte spastisitede ve nöropatik ağrıda plasebodan farklı değildi; 49 kişilik bir RKÇ'de saf CBD spastisiteyi azaltmadı, yalnız zamanlı yürüme testi ve en yüksek ağrı daha çok düzeldi. Zajicek 2003İnsan · klinik çalışmaZajicek 2012İnsan · klinik çalışmaZajicek 2013İnsan · klinik çalışmaHansen 2023İnsan · klinik çalışmaMousavi 2025İnsan · klinik çalışma
MS'te EKS değişir: ölüm sonrası MS plaklarında CB1 nöronlarda, oligodendrositlerde ve iltihap hücrelerinde, CB2 ise T hücreleri, astrositler ve reaktif mikroglia üzerinde bulundu; ataklı MS'li hastaların beyin omurilik sıvısında anandamid yüksekti. Farelerde MS modelinde kannabinoid reseptörü uyarıcıları spastisite ve titremeyi azalttı, reseptör engelleyicileri (özellikle CB1) belirtileri artırdı; bu, vücudun kendi kannabinoidlerinin bu hayvan modelinde spastisiteyi sürekli frenlediğini düşündürür. Benito 2007İnsan dokusuCentonze 2007İnsan · gözlemsel çalışmaHayvanBaker 2000HayvanSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi
Omurilik yaralanmasında nabilonla 11 kişilik çapraz çalışmada Ashworth puanı düzeldi; ağızdan THC çalışmasının randomize kısmı 13 kişiydi; ağızdan sentetik THC nöropatik ağrıda aktif kontrol ilacından iyi değildi. ALS'de ölüm sonrası omurilikte etkinleşmiş mikroglia ve makrofajlarda CB2 artmıştı; fare modellerinde kannabinoidler hastalığın ilerlemesini geciktirdi ama yaşam süresine etki tutarsızdı ve fare çalışmalarının meta-analizi ortalama 3,84 günlük uzama buldu. İnsanda spreyle yapılan faz 2 RKÇ spastisitede küçük bir fark buldu ("kavram kanıtı" çalışması); Cochrane derlemeleri THC'yi kramplarda "muhtemelen etkisiz" saydı. Pooyania 2010İnsan · klinik çalışmaHagenbach 2007İnsan · klinik çalışmaRintala 2010İnsan · klinik çalışmaYiangou 2006İnsan dokusuBilsland 2006HayvanUrbi 2019aDerlemeHayvanRiva 2019İnsan · klinik çalışmaNg 2017DerlemeBaldinger 2012Derleme
| Çalışma | Ürün | Hastanın bildirdiği spastisite | Hekimin ölçtüğü kas tonusu (Ashworth) | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| CAMS | Ağızdan kenevir özütü; sentetik THC | Düzelme bildiren oranı daha yüksek | Fark yok (birincil sonlanım) | Zajicek 2003İnsan · klinik çalışma |
| MUSEC | Ağızdan kenevir özütü | Rahatlama yaklaşık iki kat | Özette yok | Zajicek 2012İnsan · klinik çalışma |
| Collin 2007 | Ağız spreyi | Küçük, istatistik olarak anlamlı fark | Anlamlı değil | Collin 2007İnsan · klinik çalışma |
| Novotna 2011 | Ağız spreyi (zenginleştirilmiş) | Anlamlı fark (yanıt verenlerde) | Anlamlı değil | Novotna 2011İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi |
| SAVANT | Ağız spreyi (zenginleştirilmiş) | Belirgin fark | Spreyin lehine | Markovà 2019İnsan · klinik çalışma |
| RELEASE MSS1 | Ağız spreyi (zenginleştirme yok) | Birincil değil | Fark yok (birincil sonlanım) | Bethoux 2024İnsan · klinik çalışma |
| Hansen 2023 | Saf CBD; THC; ikisi birlikte | Hiçbir kolda fark yok | — | Hansen 2023İnsan · klinik çalışma |
| Mousavi 2025 | Saf CBD | Fark yok | — | Mousavi 2025İnsan · klinik çalışma |
| Meta-analiz (17 RKÇ) | Karışık | Küçük etki | Etki yok | Torres-Moreno 2018Derleme |
| Durum | Ürün | Çalışma ve büyüklük | Sonuç | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Omurilik yaralanması, spastisite | Nabilon | Çapraz pilot RKÇ, 12 | Ashworth düzeldi; öteki ölçümler değişmedi | Pooyania 2010İnsan · klinik çalışma |
| Omurilik yaralanması, spastisite | Ağızdan THC | Çoğu açık; randomize kısmı 13 | Açık fazda düzelme; ağrı artışı ve psikolojik yan etkiyle ayrılma | Hagenbach 2007İnsan · klinik çalışma |
| Omurilik yaralanması, nöropatik ağrı | Ağızdan sentetik THC | Aktif kontrollü çapraz pilot, 7 | Kontrolden iyi değil | Rintala 2010İnsan · klinik çalışma |
| MS ve omurilik yaralanması | Saf CBD; THC; ikisi | Dört kollu RKÇ, 134 | Fark yok | Hansen 2023İnsan · klinik çalışma |
| ALS, spastisite | THC ve CBD içeren ağız spreyi | Faz 2 RKÇ, 60 | Küçük fark spreyin lehine | Riva 2019İnsan · klinik çalışma |
| ALS, kramplar | Ağızdan THC | Çapraz RKÇ, 27 | Fark yok; Cochrane: muhtemelen etkisiz | Weber 2010İnsan · klinik çalışmaNg 2017Derleme |
| ALS, hastalık seyri | CBD ağırlıklı özüt | RKÇ planlandı, 17 katılımcı | Sonuç yayımlanmadı | Urbi 2019bİnsan · klinik çalışmaNCT03690791 (EMERALD)İnsan · klinik çalışma |
| ALS, fare modelleri | Çeşitli kannabinoidler | 10 fare çalışması | Yaşam yaklaşık 4 gün uzadı; yanlılık riski orta-yüksek | Urbi 2019aDerlemeHayvan |
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik6 paragraf · 1 tablo
Zenginleştirilmiş tasarımın etkisi sayıyla görülür: Cochrane'in birincil spastisite analizi (≥%30 NRS azalması; 5 RKÇ, 1143 kişi) OR 2,51 (1,56–4,04; I² = %67) verdi; heterojenliğin neredeyse tamamı zenginleştirilmiş SAVANT çalışmasından (OR 7,24; 3,05–17,17) geliyordu ve bu çalışma çıkarılınca OR 2,04'e (1,45–2,86; I² = %31) indi; kalan dört çalışmanın biri (Novotna 2011) de zenginleştirilmiş olduğu için 2,04 de zenginleştirmeden arınmış bir tahmin değildir. Analizdeki beş çalışmadan biri (MUSEC) sprey değil ağızdan kenevir özütüdür. Cochrane'e giren 25 çalışmanın 15'i üretici finansmanlıydı. Filippini 2022Derleme
Novotna 2011'de 572 kişinin yalnız 272'si (%48) dört haftada ≥%20 düzelme eşiğini geçti ve 241'i randomize edildi; randomize dönemde spreyde kalanların puanı sabit kalırken plaseboya geçenlerinki kötüleşti (−0,19'a karşı +0,64); MAS farkı −1,75 (−3,80 ile 0,30) anlamlı değildi. Ölçülen şey ilk yanıtın sürdürülmesidir, ilk denemeye kimin yanıt vereceği değil. SAVANT'ta antispastik ilaçların optimizasyonu serbestti; üretici bağlantılı ortak analiz randomize bölümlerde (yalnız ilk dört haftada yanıt verenlerde) MAS'ta spreyin lehine fark bildirdi, ama sprey çalışmaları içinde bütün popülasyonda MAS'ı birincil alan tek çalışma (RELEASE MSS1; 68 kişi, çapraz) olumsuzdur (fark 0,04; p = 0,72). Novotna 2011İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisiMarkovà 2019İnsan · klinik çalışmaNicholas 2023İnsan · klinik çalışmaBethoux 2024İnsan · klinik çalışma
Körleme ve güç: CAMS yazarları etkin gruplarda bir miktar "maske düşmesi" olduğunu yazdı; Hansen 2023'te sonda "aktif tedavi aldım" diyenlerin oranı THC+CBD kolunda %64,3, THC'de %53,8, plaseboda %44,4, CBD'de %16,7 idi. Üç faz 3 sprey çalışmasının (666 hasta) ortak analizinde önceki kenevir kullanımı ya da tipik yan etkiler ile etki büyüklüğü arasında ilişki bulunmadı. Hansen 2023 hedeflenen 448 kişinin yalnız 134'ünü alabildi; güç hesabı 1 puanlık NRS farkı içindi; dozlar en çok 22,5 mg/gün THC ve 45 mg/gün CBD'ydi, daha yüksek CBD dozları sınanmadı. Mousavi 2025'te saf CBD 2 haftada 70 mg/gün'e, 3.–4. haftada 80 mg/gün'e çıkarıldı. Zajicek 2003İnsan · klinik çalışmaHansen 2023İnsan · klinik çalışmaWright 2012DerlemeMousavi 2025İnsan · klinik çalışma
CUPID: 498 randomize (2:1), 36 ay, ağızdan sentetik THC en çok 28 mg/gün; EDSS ilerlemesinde HR 0,92 (0,68–1,23; p = 0,57); MSIS-29 fiziksel alt ölçeğinde fark −0,9 (−2,0 ile 0,2); ciddi advers olay %35'e karşı %28. Yazarlar beklenenden düşük ilerleme hızının saptama gücünü azaltmış olabileceğini yazıyor. Çocuklarda (serebral palsi ya da travmatik merkezi sinir sistemi hasarı, 8–18 yaş, 72 çocuk, 12 hafta) bakım verenin puanladığı spastisite NRS farkı −0,166 (−1,119 ile 0,787; p = 0,7291); ürün bilgisi bu sonucu olumsuz sayar ve 18 yaş altı için ürünü önermez. Zajicek 2013İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisiSativex ürün bilgisi (İspanya)Resmî ilaç bilgisi
Uzun süreli güvenlik ve omurilik yaralanması: Wade 2006'da 137 hastanın (ortalama 434 gün) %42,3'ü çıktı, 4 hastada ilk kez nöbet görüldü, planlı iki haftalık kesmede 25 hastanın 11'i en az bir belirti bildirdi; Serpell 2013'te 146 hastanın ilk yılda %36'sı çıktı. Hagenbach 2007'de verinin çoğu açık etiketli fazlardan geliyor (ağızdan THC ortalama 31 mg/gün); randomize paralel faz 6'ya karşı 7 kişiydi. Pooyania 2010'da 11 tamamlayan erkekte nabilon 0,5 mg günde bir ya da iki kez, en tutulan kasta Ashworth farkı 0,909 ± 0,85. Sistematik derlemede 34 çalışmanın yalnız 8'i tedavi etkisini sınıyordu. Wade 2006İnsan · klinik çalışmaSerpell 2013İnsan · klinik çalışmaHagenbach 2007İnsan · klinik çalışmaPooyania 2010İnsan · klinik çalışmaNabata 2021Derleme
ALS: Riva 2019 (CANALS; motor nöron hastalığı, ALS ya da primer lateral skleroz; 60 randomize, 59 analiz) püskürtme başına 2,7 mg THC + 2,5 mg CBD, günde en çok 12 püskürtmeye kendi titrasyonu, sonra 4 hafta; MAS düzeltilmiş farkı −0,32 (−0,57 ile −0,069; p = 0,013). Weber 2010: 27 hasta, çapraz, THC 5 mg günde iki kez × 2 hafta; kramplarda fark yok. Urbi 2019 meta-analizi 10 fare çalışması; 7'sinde yaşam süresi farkı +3,84 gün (0,35–7,32); yanlılık riski orta-yüksek. Ghimire 2025'te yaklaşık 36 mg/kg/gün CBD'li yemle beslenen farelerde motor bozulma değişmedi. İnsanda hastalık seyri için tasarlanan RKÇ (planlanan 30 hasta, CBD ağırlıklı özüt) kayıtta "durumu bilinmiyor", 17 katılımcıyla sonuç yayımlanmadı; hayvandan insana aktarımın genel sorunu Modül 2'de. Riva 2019İnsan · klinik çalışmaWeber 2010İnsan · klinik çalışmaUrbi 2019aDerlemeHayvanGhimire 2025HayvanUrbi 2019bİnsan · klinik çalışmaNCT03690791 (EMERALD)İnsan · klinik çalışmaPerel 2007Derleme
| Çalışma | Ürün | Tasarım ve n | Süre | Birincil sonlanım ve sonuç | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| CAMS (Zajicek 2003) | Ağızdan kenevir özütü / sentetik THC / plasebo | Paralel, 33 merkez, 630 | 15 hafta | Ashworth: etki yok (p = 0,40); hasta bildirimli düzelme %61 / %60 / %46 | Zajicek 2003İnsan · klinik çalışma |
| CAMS 12 ay (Zajicek 2005) | Aynı | Çift kör uzatma, %80 izlendi | 12 ay | Ashworth'ta THC ortalama 1,82 azalma; p = 0,04 | Zajicek 2005İnsan · klinik çalışma |
| MUSEC (Zajicek 2012) | Ağızdan kenevir özütü, 5'ten en çok 25 mg THC/gün | Paralel, 22 merkez, 279 | 2 + 10 hafta | Kas sertliğinden rahatlama %29,4 / %15,7; OR 2,26 (1,24–4,13) | Zajicek 2012İnsan · klinik çalışma |
| Wade 2004 | Ağız spreyi (THC = CBD) | Paralel, 160 | 6 hafta | En rahatsız edici belirti: fark yok; spastisite VAS p = 0,001 | Wade 2004İnsan · klinik çalışma |
| Collin 2007 | Ağız spreyi | Paralel, 189 | 6 hafta | NRS p = 0,048 | Collin 2007İnsan · klinik çalışma |
| Collin 2010 | Ağız spreyi | Paralel, 337 | 14–15 hafta | Tedavi niyetine göre analizde anlamlı değil | Collin 2010İnsan · klinik çalışma |
| Novotna 2011 | Ağız spreyi | 572 tek kör → 241 randomize | 4 + 12 hafta | NRS farkı 0,84; MAS anlamlı değil | Novotna 2011İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi |
| SAVANT (Markovà 2019) | Ağız spreyi | 191 → 106 randomize | 4 + 12 hafta | ≥%30 NRS yanıtı %77,4 / %32,1; MAS p = 0,0007 | Markovà 2019İnsan · klinik çalışma |
| Notcutt 2012 | Ağız spreyi | Randomize çekilme, 36 | 5 hafta | Tedavi başarısızlığı %44 / %94 | Notcutt 2012İnsan · klinik çalışma |
| RELEASE MSS1 (Bethoux 2024) | Ağız spreyi | Çapraz, 68 | 2 × 3 hafta | MAS farkı 0,04 (p = 0,7152) | Bethoux 2024İnsan · klinik çalışma |
| Corey-Bloom 2012 | İçilen kenevir | Çapraz, 37 | 3 gün × 2 | MAS 2,74 puan daha çok azaldı; dikkat testi 8,67 puan daha kötü | Corey-Bloom 2012İnsan · klinik çalışma |
| Hansen 2023 | Kapsül: THC en çok 22,5 mg/gün, CBD en çok 45 mg/gün, ikisi birlikte | Dört kollu paralel, 134 | 6 hafta | Spastisite NRS: CBD farkı 0,46 (−0,74 ile 1,65) | Hansen 2023İnsan · klinik çalışma |
| Mousavi 2025 | Saf CBD damla, 80 mg/gün'e kadar | Paralel, 49 | 4 hafta | Spastisite fark yok; zamanlı yürüme p = 0,031 | Mousavi 2025İnsan · klinik çalışma |
Devamı: Rehber: MS spastisitesi · Rehber: MS dışı kas sertliği (spastisite) · Haritada omurilik ve sinirler · THC içeren ürünlerde (Modül 3) · Uyku hali, alkol ve araç kullanma (Modül 3) · Laboratuvardan insana (Modül 2)
Kendini sına
7 Bellek, yaşlanan beyin ve beyin hasarı
Demans, bellek, düşünme ve günlük işleri yapabilme becerisinin zamanla gerilediği, çoğunlukla yaşlıları etkileyen bir durumdur; Alzheimer hastalığı ve beyin damarlarındaki sorunlardan kaynaklanan (vasküler) demans bunun türleri arasındadır. Demanslı kişilerin çoğunda unutkanlığın yanında huzursuzluk, öfke patlaması, saldırganlık (ajitasyon) ya da uyku bozukluğu gibi davranış belirtileri de görülür; bu belirtiler hastayı da bakım vereni de çok yorar. Bugün kullanılan ilaçların etkisi sınırlıdır ve bazılarının ciddi yan etkileri vardır; araştırmacıların kannabinoidlere bakmasının bir nedeni budur. Bosnjak Kuharic 2021DerlemePessoa 2026İnsan · klinik çalışmaHermush 2022İnsan · klinik çalışmaRosenberg 2026İnsan · klinik çalışmaAlbertyn 2025İnsan · klinik çalışma
Yeni anıları kaydeden hipokampusta CB1 alıcıları boldur ve endokannabinoidler orada sinir hücreleri arasındaki iletişimi kısa süreliğine ayarlar (bölüm 2). Yaşlı farelerde bu sistemin etkinliği azalır ve çok düşük miktarda THC verilen yaşlı farelerin öğrenme testleri gençlerinkine yaklaştı; bu yalnız farelerde görüldü, insanda böyle bir çalışma yok. Katona 1999HayvanWilson ve Nicoll 2001HayvanBilkei-Gorzo 2017Hayvan
Demansta kannabinoidlerle yapılan kontrollü çalışmalar azdır, küçüktür (çoğu birkaç düzine hasta) ve kısa sürmüştür (genellikle 3 ile 16 hafta); çoğunda THC ya da THC'ye benzeyen sentetik bir ilaç denendi. Sentetik THC benzeri ruhsatlı ilaç (nabilon) ile 39 hastada yapılan çift kör bir çalışmada huzursuzluk plaseboya göre azaldı, ama ilacın alındığı dönemde uyku hali belirgin olarak daha sıktı. Ağızdan sentetik THC ile 75 hastada yapılan üç haftalık bir çalışmada huzursuzluğu ölçen iki ölçekten birinde iyileşme görüldü, ötekinde fark anlamlı değildi. Düşük miktarda THC tabletinin denendiği iki küçük çalışmada ise davranış belirtileri plaseboya göre azalmadı. Bosnjak Kuharic 2021DerlemeTudella 2026DerlemeHerrmann 2019İnsan · klinik çalışmaRosenberg 2026İnsan · klinik çalışmaVan den Elsen 2015aİnsan · klinik çalışmaVan den Elsen 2015bİnsan · klinik çalışma
CBD ağırlıklı ama az miktarda THC de içeren bir yağla 60 hastada yapılan çalışmada huzursuzluk plaseboya göre daha çok azaldı; ancak çalışmayı bırakanların hepsi ilaç grubundaydı, bellek azalması şikâyeti ilaç grubunda sayıca daha sıktı (istatistik anlamlılık sınırında) ve çalışmayı ürünün sahibi şirket finanse etti. Saf CBD ile damar kaynaklı demansı olan 30 kişide yapılan dört haftalık bir çalışmada davranış belirtileri plaseboya göre biraz azaldı (istatistik anlamlılık sınırında). Alzheimer'lı 15 kişide saf CBD ile yapılan altı haftalık ikinci küçük çalışma ise yalnız uygulanabilirliği sınadı; etkiyi ölçecek biçimde tasarlanmadığı için gruplar karşılaştırılmadı. Çok düşük miktarda THC ve CBD içeren bir özütle 28 Alzheimer hastasında yapılan altı aylık çalışmada genel bir zihin testinin puanı ilaç grubunda daha iyiydi; ama hasta sayısı planlananın altındaydı ve iki yazar kenevir araştırmaları yapan bir şirketin ortağıydı. Hermush 2022İnsan · klinik çalışmaPessoa 2026İnsan · klinik çalışmaVelayudhan 2024 (CANBiS-AD)İnsan · klinik çalışmaCury 2025İnsan · klinik çalışmaDos Santos Silva 2026Derleme
Bu çalışmaları bir araya getiren iki yeni analiz 2026'da farklı sonuçlara vardı: biri küçük bir yarar buldu, öteki yarar bulmadı; ikisi de kannabinoid alanlarda uyku halinin yaklaşık iki kat arttığında birleşti. Bağımsız uzmanların hazırladığı Cochrane derlemesi 2021'de, eldeki küçük çalışmalarla kannabinoidlerin demansta yararlı mı zararlı mı olduğundan emin olunamayacağını, yarar varsa da günlük hayatta fark yaratmayacak kadar küçük olabileceğini yazdı. Bu yüzden demansta kannabinoidlerin davranış belirtilerine yararı için kanıt zayıftır (Cochrane'e göre kesinlik düşük, bilişte çok düşük); en tutarlı bulgu uyku halinin artmasıdır. Da Silva 2026DerlemeTudella 2026DerlemeBosnjak Kuharic 2021Derleme
"CBD Alzheimer'ı önler" ya da "beyni yaşlanmaya karşı korur" sözleri insanda gösterilmedi: bilişsel gerilemeyi önlemek için kannabinoidle yapılmış bir insan çalışması yok, bu düşünce hayvan ve laboratuvar deneylerinden geliyor; Alzheimer modeli farelerde CBD bazı deneylerde bellek testlerini iyileştirdi, başka bir fare modelinde hiçbir etki göstermedi. Kenevirin uzun yıllar boyunca sık kullanıldığı kişilerde orta yaşta bellek ve dikkat sorunları daha sık görüldü; yaşlılarla yapılan çok büyük çalışmalarda ise kenevir kullanmış olmak bilişte belirgin bir gerilemeyle ilişkili bulunmadı ve genetik bir analiz nedensel bir bağ göstermedi. Buna karşılık kenevir nedeniyle acile ya da hastaneye başvuran, yani ağır kullanan orta yaşlı ve yaşlılarda sonraki yıllarda demans tanısı daha sık kondu. Bu çalışmalar gözlemseldir: kimin kenevir kullandığını araştırmacı seçmez, bu yüzden neden-sonuç ilişkisini tek başına göstermezler (Modül 2). Bosnjak Kuharic 2021DerlemeCheng 2014HayvanWatt 2020aHayvanWatt 2020bHayvanMeier 2022İnsan · gözlemsel çalışmaIshrat 2026İnsan · gözlemsel çalışmaİnsan · genetik çalışmaSznitman 2025İnsan · gözlemsel çalışmaMyran 2025İnsan · gözlemsel çalışma
İnme (beyin damarının tıkanması ya da kanaması) modellerinde hayvan deneylerinde kannabinoidler beyin hasarının boyutunu küçülttü; ama ağır kafa travması geçiren 861 hastayla yapılan büyük bir insan çalışmasında sarhoşluk yapmayan sentetik bir kannabinoid (dekstanabinol) hiçbir yarar sağlamadı. Nöroproteksiyon (sinir hücrelerini koruma) laboratuvar kabında ya da hayvanda ölçülen bir özelliktir; bir maddenin bu deneylerde sinir hücresini koruması, insanda beyni koruduğu anlamına gelmez. Bu yüzden bir ürünün etiketinde "beyni korur" ya da "bunamayı önler" yazması bir kanıt değildir; ABD Federal Ticaret Komisyonu, CBD'nin Alzheimer'ı tedavi ettiği ya da yaşa bağlı bilişsel gerilemeyi önlediği gibi kanıtsız iddialarla satış yapan şirketlere karşı 2020'de işlem başlattı. England 2015DerlemeHayvanMaas 2006İnsan · klinik çalışmaHampson 1998Hücre / laboratuvarKimya laboratuvarıO'Collins 2006HayvanFTC 2020 (CBD iddiaları)Kurum görüşüWagoner 2021
Yaşlılarda THC içeren ürünler baş dönmesi, uyku hali ve denge sorunu yapabilir; ağızdan alınan ruhsatlı THC ilacının prospektüsü demanslı yaşlılarda başlamadan önce düşmeye karşı önlem alınmasını ve yakın izlemi ister. Kanada'nın Ontario eyaletinde yaşlılarda kenevir zehirlenmesi nedeniyle acile başvuru oranı yasallaşmadan sonra arttı, yenilebilir ürünlerin satışa çıkmasıyla daha da arttı. Alzheimer alanında çalışan büyük bir dernek de araştırmanın az ve sonuçların kesin olmadığını yazar; böyle bir ürün düşünülüyorsa hekimin yan etki ve ilaç etkileşimi açısından sürece katılmasını önerir. Velayudhan 2024DerlemeAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiStall 2024İnsan · gözlemsel çalışmaAlzheimer's Association 2020Kurum görüşü
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı5 paragraf · 2 tablo
Hipokampusta CB1 büyük ölçüde kolesistokinin taşıyan ketleyici sepet hücrelerinin akson uçlarındadır; piramidal nöron depolarize olunca salınan endokannabinoidler geriye doğru giderek GABA salınımını kısa süreliğine baskılar (DSI). Araştırmacılar bu düzenin hipokampal ağ salınımlarına ve bunlara bağlı bilişsel işlevlere aracılık ettiğini, dışarıdan alınan CB1 agonistlerinin (THC dahil) bellek üzerindeki geçici etkisinin olası mekanizmasının da bu olduğunu düşünüyor. Ölüm sonrası incelenen Alzheimer beyinlerinde kannabinoid reseptör bağlanması hipokampusta kontrollere göre düşüktü, ama azalma plak ve yumaklarla aynı yerde değildi; canlıda PET ile Alzheimer hastalarıyla sağlıklı yaşıtları arasında fark bulunmadı. Katona 1999HayvanWilson ve Nicoll 2001HayvanLu ve Mackie 2016DerlemeWestlake 1994İnsan dokusuAhmad 2014İnsan · gözlemsel çalışma
Yaşlı farelerde CB1 ifadesi ve G proteinine bağlanması ile 2-AG düzeyi azalır; 12 ve 18 aylık farelerde düşük doz THC yaşa bağlı bilişsel gerilemeyi geri çevirdi ve bu etki glutamaterjik nöronlardaki CB1'e bağlıydı. Demans çalışmalarında başlıca sonuç ölçütleri bakım verenin ya da hemşirenin doldurduğu ölçeklerdir: Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAI), Nöropsikiyatrik Envanter (NPI) ve Pittsburgh Ajitasyon Ölçeği (PAS); bilişte standart Mini-Mental Durum Muayenesi ve ağır demans için Ağır Bozulma Bataryası. Nabilon çalışmasında biliş ölçütleri birbiriyle çelişti: biri ilaç lehine, ağır demans bataryası ise plasebo lehineydi. Bilkei-Gorzo 2017HayvanHerrmann 2019İnsan · klinik çalışmaRosenberg 2026İnsan · klinik çalışma
Cochrane derlemesinin dahil ettiği dört çalışmanın (126 katılımcı) üçü çapraz tasarımlıydı; denenen maddeler THC tableti, ağızdan sentetik THC ve nabilondu; bilişte kanıtın kesinliği "çok düşük", davranış belirtilerinde "düşük" bulundu. 2026'daki iki meta-analizin farklı sonucu, hangi çalışmaların alındığına, ölçek seçimine ve heterojenliğe bağlıdır: biri altı randomize ve bir açık etiketli çalışmayı (221 katılımcı), öteki dokuz RKÇ'yi (334 katılımcı) birleştirdi ve ikincisinde heterojenlik çok yüksekti. Ürün türü çalışmadan çalışmaya değişir (saf THC ya da sentetik benzerleri, THC ve CBD içeren ağız spreyi, CBD ağırlıklı yağ, çok düşük miktarlı dengeli özüt, saf CBD) ve sonuçları birbirine aktarılamaz. Bosnjak Kuharic 2021DerlemeDa Silva 2026DerlemeTudella 2026DerlemeAlbertyn 2025İnsan · klinik çalışmaTimler 2023İnsan · klinik çalışmaHermush 2022İnsan · klinik çalışmaCury 2025İnsan · klinik çalışmaPessoa 2026İnsan · klinik çalışma
Davranış belirtilerinde plasebo yanıtı belirgindir: düşük doz THC çalışmasında belirtiler hem THC hem plasebo döneminde azaldı, CBD ağırlıklı yağ çalışmasında plasebo grubunun %30'unda anlamlı iyileşme görüldü. Gözlemsel çalışmaların yönü tutarlı değildir: Yeni Zelanda'daki bir doğum kohortunda uzun süreli kullananlarda çocukluktan orta yaşa IQ düştü; İngiltere'deki büyük bir kohortta ve Danimarkalı erkeklerde ise kenevir kullanmış olanlar bazı testlerde daha iyi çıktı ya da daha az gerileme gösterdi. Bu farklılık karıştırıcı etkenlerle, kimin kullanmaya devam ettiğiyle (seçilim) ve kullanımın çok farklı ölçülmesiyle açıklanabilir; Mendel randomizasyonu analizi kenevir kullanımının bilişe ya da demans riskine nedensel bir etkisine dair kanıt bulmadı. Van den Elsen 2015aİnsan · klinik çalışmaHermush 2022İnsan · klinik çalışmaMeier 2022İnsan · gözlemsel çalışmaSznitman 2025İnsan · gözlemsel çalışmaHøeg 2024İnsan · gözlemsel çalışmaIshrat 2026İnsan · gözlemsel çalışmaİnsan · genetik çalışma
Deneysel inme modellerini birleştiren bir meta-analizde kannabinoidler (CBD ve THC dahil) hayvanlarda enfarkt hacmini küçülttü ve nörolojik skoru iyileştirdi; ama yayın yanlılığı vardı, çalışma kalitesi orta-düşüktü ve yaşlı, dişi ya da eşlik eden hastalığı olan hayvanlarda çok az sınanmıştı. Deneysel inmede denenen 1026 "nöroprotektif" maddeyi inceleyen bir analizde klinik çalışmaya taşınan maddelerin hayvanda, yalnız hayvanda denenenlerden daha etkili olduğuna dair bir kanıt bulunmadı. CBD ve THC sıçan sinir hücresi kültüründe glutamat hasarını azalttı; etki reseptörlerden bağımsızdı ve antioksidan özelliğe bağlandı: "nöroprotektif antioksidan" nitelemesinin kaynağı bu tür hücre deneyleridir. England 2015DerlemeHayvanO'Collins 2006HayvanHampson 1998Hücre / laboratuvarKimya laboratuvarı
| Çalışma | Ürün türü | Tasarım | Katılımcı | Süre | Sonuç | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Van den Elsen 2015a | THC tableti (düşük) | Paralel RKÇ, çift kör | 50 | 3 hafta | Plaseboyla fark yok | Van den Elsen 2015aİnsan · klinik çalışma |
| Van den Elsen 2015b | THC tableti (düşük) | Yinelenen çapraz RKÇ | 22 | 6 × 2 hafta | Fark yok | Van den Elsen 2015bİnsan · klinik çalışma |
| Herrmann 2019 | Nabilon | Çapraz RKÇ, çift kör | 39 | 2 × 6 hafta | Ajitasyon azaldı; sedasyon daha sık; biliş ölçütleri çelişkili | Herrmann 2019İnsan · klinik çalışma |
| Rosenberg 2026 | Ağızdan sentetik THC | Paralel RKÇ, 5 merkez | 75 | 3 hafta | İki ana ölçekten birinde iyileşme | Rosenberg 2026İnsan · klinik çalışma |
| Timler 2023 | THC ve CBD (3:2) yağ | Çapraz RKÇ, bakımevi | 21 | 18 hafta | Yalnız tedavi sonunda ajitasyonda azalma | Timler 2023İnsan · klinik çalışma |
| Hermush 2022 | CBD ağırlıklı yağ (az THC içerir) | Paralel RKÇ (2:1), tek merkez | 60 | 16 hafta | Ajitasyon yanıtı %60'a %30; bırakanların hepsi ilaç kolunda; üretici finanse etti | Hermush 2022İnsan · klinik çalışma |
| Albertyn 2025 | THC ve CBD içeren ağız spreyi | Fizibilite RKÇ'si, bakımevi | 29 | 4 + 4 hafta | Etki büyüklüğü eşiği karşılanmadı | Albertyn 2025İnsan · klinik çalışma |
| Pessoa 2026 | Saf CBD | Paralel RKÇ, vasküler demans | 30 | 4 hafta | Davranış belirtilerinde küçük azalma | Pessoa 2026İnsan · klinik çalışma |
| Velayudhan 2024 (CANBiS-AD) | Saf CBD | Fizibilite RKÇ'si, Alzheimer | 15 | 6 hafta | Uyum ve çalışmada kalma yüksek; etki sınanmadı | Velayudhan 2024 (CANBiS-AD)İnsan · klinik çalışma |
| Cury 2025 | Çok düşük miktarlı THC ve CBD özütü | Faz II RKÇ, birincil sonuç biliş | 28 (analiz) | 26 hafta | MMSE ilaç lehine; işlev ve davranışta fark yok | Cury 2025İnsan · klinik çalışmaDos Santos Silva 2026Derleme |
| Alexandri 2024 | CBD damla | Randomize değil, açık karşılaştırma | 20 | 6 ay | İyileşme bildirildi (randomize ve kör değil) | Alexandri 2024İnsan · klinik çalışma |
Çalışmaların hepsi küçük ve çoğu birkaç haftalık; sonuçlar çelişiyor ve en tutarlı bulgu uyku halinin artması.
| Basamak | Ne bulundu | Kanıt türü | İnsanda anlamı | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Hücre kültürü | CBD ve THC sıçan sinir hücrelerini glutamat hasarından korudu; reseptörden bağımsız, antioksidan | Hücre, kimya | Gösterilmedi | Hampson 1998Hücre / laboratuvarKimya laboratuvarı |
| Hayvan: inme | Kannabinoidler enfarkt hacmini küçülttü; yayın yanlılığı, orta-düşük kalite | Hayvan çalışmalarının meta-analizi | Gösterilmedi | England 2015DerlemeHayvan |
| Hayvan: Alzheimer modeli | CBD bazı fare modellerinde bellek testlerini düzeltti, tau modelinde etkisiz | Hayvan | Gösterilmedi | Cheng 2014HayvanWatt 2020aHayvanWatt 2020bHayvan |
| Hayvan: yaşlanma | Düşük doz THC yaşlı farelerde bilişi geri getirdi | Hayvan | İnsanda çalışılmadı | Bilkei-Gorzo 2017Hayvan |
| İnsan: kafa travması | Dekstanabinol (861 hasta, faz III) etkisiz; başka bir maddede erken fark 6. ayda kayboldu | Klinik | Olumsuz | Maas 2006İnsan · klinik çalışmaFirsching 2012İnsan · klinik çalışma |
| İnsan: demans | Biliş ve davranışta küçük, kısa, çelişkili çalışmalar | Klinik, derleme | Belirsiz | Bosnjak Kuharic 2021DerlemeTudella 2026Derleme |
| Genel ders | 1026 deneysel nöroprotektifte kliniğe taşınan maddeler hayvanda ötekilerden daha etkili değildi | Yayınlar üzerine araştırma | Aktarım sorunu | O'Collins 2006Hayvan |
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik6 paragraf · 1 tablo
Herrmann 2019 (14 haftalık çift kör çapraz RKÇ, her dönem 6 hafta; orta-ağır Alzheimer): 39 hasta, yaş ortalaması 87; nabilon hedefi 1–2 mg. CMAI farkı b = −4,0 (%95 GA −6,5 ile −1,5; p = 0,003); ağır bozulma bataryasını tamamlayan 25 kişide fark plasebo lehine; sedasyon %45'e karşı %16 (p = 0,02). Sonradan yapılan, hipotez üreten bir analizde ağrı, iştah sorunu ve apatisi belirgin olanlarda yanıt daha büyüktü. Rosenberg 2026 (5 merkez, 3 haftalık paralel faz II): 75 katılımcı, ağızdan sentetik THC günde ikiye bölünmüş en çok 10 mg; ortak birincil sonuçlardan PAS'ta haftalık düşüş farkı −0,74 (SE 0,3; p = 0,015), NPI-C ajitasyon/saldırganlıkta −1,26 (SE 0,67; p = 0,094); ikincil sonuçların hiçbirinde fark yok; düşme sayıları yayımlanmış özette yer almıyor. Herrmann 2019İnsan · klinik çalışmaFeldman 2026İnsan · klinik çalışmaRosenberg 2026İnsan · klinik çalışma
Van den Elsen 2015a (paralel, 3 hafta): 24 THC (1,5 mg günde üç kez), 26 plasebo; NPI farkı 3,2 (%95 GA −3,6 ile 10,0), CMAI 4,6 (−3,0 ile 12,2). Van den Elsen 2015b (yinelenen çapraz, 0,75 ve 1,5 mg günde iki kez): 22 hasta, NPI farkı bloklarda 1,8 ve −2,8 (GA sıfırı içeriyor). Albertyn 2025 (bakımevi fizibilite RKÇ'si): hedef 60 iken 29 randomize; püskürtme başına THC 2,7 mg ve CBD 2,5 mg, günde en çok 4; CMAI etki büyüklüğü ön koşulu (d ≥ 0,3) karşılanmadı (4. hafta d = 0,23), başlangıç CMAI'si kollar arasında dengesizdi; ilaç ve plasebo ruhsat sahibi şirketten sağlandı. Timler 2023 (21 katılımcı, 3:2 THC:CBD, 18 haftalık çapraz): yalnız tedavi sonunda ajitasyonda azalma; yazarlar sonradan 50 kişinin gerektiğini hesapladı. Van den Elsen 2015aİnsan · klinik çalışmaVan den Elsen 2015bİnsan · klinik çalışmaAlbertyn 2025İnsan · klinik çalışmaTimler 2023İnsan · klinik çalışma
Hermush 2022 (tek merkez, 2:1, çift kör, 16 hafta): 60 hasta; %30 CBD, %1 THC içeren yağ (mL'de 295 mg CBD ve 12,5 mg THC); CMAI'de ≥4 puan düşüş %60'a karşı %30 (p = 0,03). Bırakan 8 hastanın hepsi ilaç kolunda; tedavi niyeti analizinin gücü %60; bellek azalması %32'ye karşı %10 (p = 0,06), halüsinasyon %22'ye karşı %5 (p = 0,08), uyku hali %49'a karşı %30 (p = 0,17). Ürünün sahibi şirket finanse etti; iki yazar şirket çalışanı ve hisse opsiyonu sahibi, biri bu kullanım için patentin mucidi. Pessoa 2026: vasküler demanslı 30 kişi, saf CBD 300 mg/gün × 4 hafta; NPI etkileşimi p = 0,05; üç yazar bir CBD türevi patentinin mucidi. Cury 2025: günlük 0,350 mg THC + 0,245 mg CBD, 26 hafta; 29 randomize, kol başına 14 analiz, önceden hesaplanan 37 kişilik hedefin altında; iki yazar sözleşmeli araştırma şirketinin ortağı. Hermush 2022İnsan · klinik çalışmaPessoa 2026İnsan · klinik çalışmaCury 2025İnsan · klinik çalışmaDos Santos Silva 2026Derleme
Yaşlılarda güvenlik: sağlıklı 12 yaşlıda tek doz 3, 5 ve 6,5 mg THC tableti iyi tolere edildi ve farmakodinamik etkiler genç yetişkinlerdekinden küçüktü; demanslı 18 hastada 1,5 mg günde iki kez (3 gün) gözler kapalıyken ve yürürken vücut salınımını artırdı, düşme olmadı. Ortalama yaşı ≥50 olan 46 RKÇ'de (6216 kişi) THC tek başına (IRR 1,42; 1,12–1,78) ve THC:CBD (1,58) tüm nedenli yan etkiyi artırdı, saf CBD artırmadı (1,02; 0,90–1,16). ABD'de düşme nedeniyle travma merkezine başvuran 65 yaş üstü 300 hastanın kanında kannabinoid %4,3 (%95 GA 2,0–6,7) bulundu; kesitseldir ve düşmenin nedenini göstermez. Ontario'da 65 yaş üstünde kenevir zehirlenmesiyle acil başvuru 100 000 kişi-yılda yasallaşma öncesi 5,8'den yenilebilir ürün döneminde 21,1'e çıktı. Ahmed 2014İnsan · klinik çalışmaVan den Elsen 2017İnsan · klinik çalışmaVelayudhan 2021aDerlemeBabu 2024İnsan · gözlemsel çalışmaStall 2024İnsan · gözlemsel çalışma
Gözlemsel çalışmaların sayıları: Meier 2022'de (Dunedin, 1037 kişi) uzun süreli kullananlarda çocukluktan orta yaşa IQ ortalama −5,5 puan; Sznitman 2025'te (UK Biobank, ≥60 yaş; kesitsel 67 713 kişi) yaşam boyu kullanmış olanlar biraz daha iyi; Ishrat 2026'da kenevir kullanım bozukluğunun demansla ilişkisi HR 1,11 (0,97–1,26) ve Mendel randomizasyonunda nedensellik kanıtı yok. Myran 2025'te (Ontario) kenevir nedeniyle akut bakım alanlarda 5 yılda demans tanısı %5,0'a karşı tüm nedenli akut bakımda %3,6; düzeltilmiş HR 1,23 (1,09–1,39), alkole bağlı akut bakıma göre ise 0,69; gözlemsel bir kohorttur ve karıştırıcı etkenler dışlanamaz. Meier 2022İnsan · gözlemsel çalışmaSznitman 2025İnsan · gözlemsel çalışmaIshrat 2026İnsan · gözlemsel çalışmaİnsan · genetik çalışmaMyran 2025İnsan · gözlemsel çalışma
Beyin hasarı: Maas 2006 (86 merkez, 861 ağır travmatik beyin hasarı; yaralanmadan sonraki 6 saat içinde tek doz 150 mg damar içi dekstanabinol ya da plasebo): 6. ayda olumsuz sonuç %50'ye karşı %51, iyi sonuç için OR 1,04 (0,79–1,36). Deneysel inme meta-analizi (England 2015; 144 deney, 1473 hayvan): enfarkt hacmi SMD geçici iskemide −1,41, CBD için −1,20, dekstanabinol (HU-211) için −2,90; ortanca kalite puanı 8 üzerinden 4. HU-211 alt grubunda belirgin yayın yanlılığı vardı; deneysel inme modellerindeki büyük etkisi ile ağır kafa travmasındaki olumsuz faz III sonucu farklı hastalıklara ait olsa da, hayvandaki koruyucu etkinin insana kendiliğinden aktarılmadığını gösteren bir örnektir. Maas 2006İnsan · klinik çalışmaEngland 2015DerlemeHayvan
| Derleme | Dahil edilen | Ajitasyon / davranış | Uyku hali | Kesinlik | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Krishnan 2009 (Cochrane) | 1 çalışma (veri alınamadı) | Kanıt yok | — | — | Krishnan 2009Derleme |
| Ruthirakuhan 2019 | 6 çift kör, 251 kişi | SMD −0,69, p = 0,10 (I² %86) | RR 1,73 | — | Ruthirakuhan 2019Derleme |
| Bahji 2020 | 9 çalışma, 205 kişi | CMAI SMD −0,80; NPI −0,61 | — | Düşük kalite | Bahji 2020Derleme |
| Bosnjak Kuharic 2021 (Cochrane) | 4 RKÇ, 126 kişi | NPI MD −1,97 (−3,87 ile −0,07) | Nabilonda sedasyon OR 2,83 | Düşük / çok düşük | Bosnjak Kuharic 2021Derleme |
| Da Silva 2026 | 6 RKÇ + 1 açık, 221 kişi | NPI SMD −0,31 (−0,47 ile −0,15) | RR 2,25 (1,43–3,54) | Az çalışma, kısa izlem | Da Silva 2026Derleme |
| Tudella 2026 | 9 RKÇ, 334 kişi | CMAI SMD −0,58 (−1,71 ile 0,55; I² %84) | RR 2,03 (1,29–3,20) | Davranış orta, biliş düşük | Tudella 2026Derleme |
Devamı: Rehber: Demans ve Alzheimer · Haritada hipokampus · Haritada beyin kabuğu · Laboratuvardan insana (Modül 2) · Gebelik, emzirme, çocukluk ve yaşlılık (Modül 3) · THC: etkiler ve düzenli kullanım (Modül 4)
Kendini sına
8 Göz: retina ve göz içi basıncı
Retina, ışığı algılayan hücreleri ve görme sinyalinin hücreden hücreye aktarıldığı sinaps katmanlarını taşıyan ince bir sinir dokusudur; gelişim sırasında beyinden köken aldığı için merkezi sinir sisteminin bir parçası sayılır. Gözün ön bölümünü berrak bir sıvı doldurur; bu sıvı sürekli üretilir ve süzgece benzeyen bir dokudan dışarı akar; üretimle akışın dengesi göz içi basıncını belirler. Schwitzer 2019DerlemeStraiker 1999aİnsan dokusuCivan ve Macknight 2004Derleme
Glokom (halk arasında göz tansiyonu), görme sinirinin zamanla hasar gördüğü bir hastalıktır; önce yan görme azalır, tedavi edilmezse körlüğe kadar gidebilir. Bugün glokomu denetlemenin ve görme kaybını önlemenin tek yolu göz içi basıncını düşürmektir; göz hekimleri bunun için reçeteli göz damlaları ya da ameliyat kullanır. AAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüLindner 2026İnsan · klinik çalışma
Vücudun kendi kannabinoid sisteminin alıcıları gözde de vardır: ölüm sonrası incelenen insan gözlerinde CB1, sıvıyı üreten dokuda (siliyer cisim), sıvının süzüldüğü ağda ve retinada bulundu; aynı dokularda vücudun kendi kannabinoidleri de ölçüldü. Straiker 1999aİnsan dokusuPorcella 2000İnsan dokusuStamer 2001İnsan dokusuHayvanChen 2005İnsan dokusu
Kenevir içmenin göz içi basıncını düşürdüğü 1971'den beri biliniyor ve glokomda kenevir kullanma fikri buradan doğdu. Ama bu düşüş kısa sürer: solunan, damardan ya da hap olarak alınan THC'yle yapılan eski çalışmalarda etki yaklaşık 3–4 saat sonra kayboldu; ağızdan düşük miktarda verilen sentetik THC ise iki yeni küçük çalışmada basıncı değiştirmedi. Glokomda basıncın gece gündüz düşük tutulması gerektiği için THC ile bunu sağlamak günde birçok kez kullanmak demektir; bu da sürekli sarhoşluk, araç kullanamama ve maliyet gibi sorunlar getirir. THC tansiyonu da düşürür ve kalbi hızlandırır; uzmanlar tansiyon düşünce görme sinirine giden kanın azalabileceğinden endişe ediyor; bu bir olasılıktır, insanda kanıtlanmış bir zarar değildir. Miller 2018HayvanCooler ve Gregg 1977İnsan · klinik çalışmaCrawford ve Merritt 1979İnsan · klinik çalışmaTomida 2006İnsan · klinik çalışmaAAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüHommer 2020İnsan · klinik çalışmaLindner 2026İnsan · klinik çalışmaMerritt 1980İnsan · klinik çalışmaNovack 2016Derleme
CBD için insan verisi çok sınırlıdır: glokomlu ya da göz tansiyonu yüksek 6 kişiyle yapılan tek dozluk tek insan çalışmasında CBD ağırlıklı özüt göz içi basıncını hiçbir ölçümde düşürmedi; daha yüksek miktarda ise basıncı birkaç saatliğine yükseltti. Bu küçük çalışma bir zarar işaretidir, kesin bir sonuç değildir. Hayvanlarda sonuçlar karışıktır: farelerde göze damlatılan CBD basıncı yükseltti ve THC'nin düşürücü etkisini engelledi; başka bir fare çalışmasında ve 8 atta ise basıncı düşürdü ya da değiştirmedi. Tomida 2006İnsan · klinik çalışmaMiller 2018HayvanRebibo 2022HayvanBazzano 2025Hayvan
Göze damla olarak verilen THC glokom hastalarında basıncı düşürmedi; Amerikan Oftalmoloji Akademisi'ne göre bu damlalar gözde yanma ve tahriş de yaptı. Yani göz damlası ile ağızdan ya da solunarak alınan ürün aynı şey değildir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi, Amerikan Glokom Derneği ve Kanada Oftalmoloji Derneği glokom tedavisinde kenevirin kullanılmasını önermiyor; Akademi, CBD'nin de etkili bir tedavi olduğunu gösteren bir araştırma olmadığını yazıyor. Merritt 1981İnsan · klinik çalışmaAAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüJia 2021Jampel 2010Kurum görüşüBuys ve Rafuse 2010Kurum görüşü
Göz doktorunuzun önerdiği tedaviyi aksatmamak görmeyi korumanın en önemli adımıdır; tedaviyi kendi başına bırakıp kenevir ürününe geçmek glokomun sessizce ilerlemesine yol açabilir. Kenevir kullanıyorsanız bunu göz doktorunuza söylemeniz iyi olur: yakın zamanda kullanılan kenevir muayenede ölçülen basıncı geçici olarak düşük gösterebilir. İnternette ve kenevir satış yerlerinde glokom için kenevir önerisi yaygındır: ABD'nin Colorado eyaletinde ulaşılan satış yerlerinin yaklaşık yarısı glokom için ürün önerirken, yanıt veren glokom uzmanlarının yalnız küçük bir kısmı bunu bir kez bile önermişti. AAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüAdamek 2025İnsan · gözlemsel çalışmaWeldy 2020İnsan · gözlemsel çalışmaJia 2021
Düzenli kenevir kullanan gençlerde retinanın görme sinyalini ileten hücrelerinin elektriksel yanıtında küçük bir gecikme ölçüldü; bu gecikmenin günlük görmeye bir etkisi olup olmadığı bilinmiyor. Schwitzer 2017İnsan · gözlemsel çalışmaWang ve Danesh-Meyer 2021Derleme
| Özellik | Göze damla | Ağızdan ya da solunarak | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Nereye gider | Gözün ön yüzüne; kannabinoidler suda çözünmediği için korneayı zor geçer | Kana karışır, bütün vücuda ve beyne ulaşır | Merritt 1981İnsan · klinik çalışmaRebibo 2022HayvanCrawford ve Merritt 1979İnsan · klinik çalışma |
| THC ile basınç | İnsanda yağlı damla etkisizdi; yanma ve tahriş yaptı | Düşer ama 3–4 saat sürer | Merritt 1981İnsan · klinik çalışmaAAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüCrawford ve Merritt 1979İnsan · klinik çalışma |
| Yan etki | Gözde yanma, tahriş | Sarhoşluk, tansiyon düşmesi, çarpıntı, uyku hali, araç kullanamama | AAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüMerritt 1980İnsan · klinik çalışma |
| CBD | Farede bir çalışmada basıncı yükseltti; nanoemülsiyon damla ise yoğunluğa göre düşürdü ya da değiştirmedi | İnsanda tek küçük çalışmada düşürmedi, yüksek miktarda geçici yükseltti | Miller 2018HayvanRebibo 2022HayvanTomida 2006İnsan · klinik çalışma |
| Bugünkü durum | Göz için ruhsatlı bir kannabinoid tedavisi yok | Meslek kuruluşları glokomda önermiyor | AAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüJia 2021 |
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı5 paragraf · 1 tablo
Humör aköz siliyer cismin epitelinden salgılanır, büyük kısmı trabeküler ağ ve Schlemm kanalı yoluyla dışarı akar; göz içi basıncı bu giriş-çıkış dengesini yansıtır ve primer açık açılı glokomun başlıca değiştirilebilir risk etkenidir. İnsan gözünde CB1 siliyer epitelde, kornea epiteli ve endotelinde, trabeküler ağda ve Schlemm kanalında boyandı; CB1 mRNA'sı en çok siliyer cisimde bulundu, CB2 mRNA'sı saptanmadı; trabeküler ağ hücre dizisinde CB1 agonistle G proteinlerine bağlanır. Civan ve Macknight 2004DerlemeStraiker 1999aİnsan dokusuPorcella 2000İnsan dokusuStamer 2001İnsan dokusuHayvanMcIntosh 2007Hücre / laboratuvar
Farelerde göze uygulanan THC'nin basınç düşürücü etkisi CB1 ve GPR18 reseptörlerinin birlikte uyarılmasına bağlıydı ve erkek farelerde daha güçlüydü. CBD ise iki zıt etki gösterdi: yabanıl farelerde (CB1'e bağlı) basıncı yükseltti, CB1'i olmayan farelerde (GPR18 üzerinden) düşürdü ve eşit yoğunlukta THC ile verildiğinde THC'nin etkisini ortadan kaldırdı. Retinada CB1 iki sinaps katmanında ve fotoreseptör dış segmentlerinde bulunur; hayvan retinasında kannabinoid agonistleri bipolar hücrelerin kalsiyum akımlarını azaltır. Miller 2018HayvanStraiker 1999bHayvanYazulla 2008Derleme
İnsanda sistemik THC ile göz içi basıncının düşüşü kan basıncının düşüşünü izledi; araştırmacılar etkinin bir bölümünün siliyer cisme giden kanlanmanın azalmasından kaynaklanabileceğini öne sürdü; eski bir çalışmada düşüş yalnız belirgin sarhoşluk ve gevşeme yaşayan katılımcılarda görüldü. Görme sinirinin beslenmesi oküler perfüzyon basıncına bağlıdır (yaklaşık olarak ortalama arter basıncının üçte ikisinden göz içi basıncı çıkarılarak hesaplanır); bu yüzden kan basıncını düşüren bir maddenin göz basıncını düşürmesi tek başına yarar anlamına gelmez. Bu endişenin tersine, iki küçük çift maskeli çalışmada tek doz ağızdan sentetik THC, sağlıklı gönüllülerde ve tedavi gören glokom hastalarında göz içi basıncını ve kan basıncını değiştirmeden görme siniri başındaki kan akımını artırdı; bunlar tek dozluk çalışmalardır ve glokomun seyrine etkisi bilinmiyor. Merritt 1980İnsan · klinik çalışmaCrawford ve Merritt 1979İnsan · klinik çalışmaFlom 1975İnsan · klinik çalışmaHommer 2020İnsan · klinik çalışmaNovack 2016DerlemeLindner 2026İnsan · klinik çalışma
Uzun süreli kullanımda tolerans gelişebileceğini düşündüren gözlemler var: Kaliforniya'daki kontrolsüz şefkat programında dirençli glokomlu 9 hastanın hepsinde başlangıçta basınç düştü, ama etki sürmedi ve hepsi 1–9 ay içinde tedaviyi bıraktı; tavşanlarda nabilon göz damlasına bir haftada tolerans gelişti. Göze uygulama bir formülasyon sorunudur: kannabinoidler suda çözünmez ve korneayı zor geçer; mineral yağda THC damlası insanda etkisizdi, sentetik bir CB1 agonistinin damlası dirençli glokomlu 8 hastada (kontrolsüz) basıncı düşürdü; CBD için kararlı nanoemülsiyon geliştirildi ve farede denendi. Flach 2002İnsan · klinik çalışmaNewell 1979İnsan · klinik çalışmaHayvanMerritt 1981İnsan · klinik çalışmaPorcella 2001İnsan · klinik çalışmaRebibo 2022Hayvan
Ürün türü ayrımı: rehberin tek insan çalışmasında CBD kolları kenevirden elde edilmiş CBD ağırlıklı ilaç özütüyle yapıldı; özetler özütün başka kannabinoid içerip içermediğini yazmıyor. Gözlemsel veride kenevir kullanımı glokom sıklığıyla ilişkili bulunmadı ama sık kullananlarda tanı yaşı daha erkendi; bu tek bir yayındır ve yazarların neden-sonuç yorumu verinin desteklediğinin ötesindedir. Derlemeler kannabinoidlerin glokom tedavisinde kullanımını sistemik ve gözle ilgili yan etkiler nedeniyle sınırlı görür. Tomida 2006İnsan · klinik çalışmaLehrer ve Rheinstein 2022İnsan · gözlemsel çalışmaWang ve Danesh-Meyer 2021Derleme
| Çalışma | Madde ve yol | Katılımcı | Tasarım | Bulgu | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Cooler ve Gregg 1977 | THC, damardan | 10 sağlıklı | Kontrollü | Basınç belirgin düştü; kalp hızı ve kaygı arttı | Cooler ve Gregg 1977İnsan · klinik çalışma |
| Crawford ve Merritt 1979 | THC, solunum | 16 glokom | Kontrollü | Düşüş kan basıncını izledi; 3–4 saat | Crawford ve Merritt 1979İnsan · klinik çalışma |
| Merritt 1980 | Kenevir, solunum | 18 glokom | Kontrollü | Basınç düştü; tansiyon düşmesi, çarpıntı, zihinsel değişim sık | Merritt 1980İnsan · klinik çalışma |
| Flom 1975 | Kenevir, solunum | Sağlıklı gönüllüler | Kontrollü | Düşüş yalnız belirgin sarhoşluk yaşayanlarda | Flom 1975İnsan · klinik çalışma |
| Newell 1979 | Nabilon, ağızdan | Glokom | Kontrolsüz | Basınç düştü; tavşanda damlaya tolerans | Newell 1979İnsan · klinik çalışmaHayvan |
| Merritt 1981 | THC göz damlası | 6 glokom | RKÇ | Etkisiz | Merritt 1981İnsan · klinik çalışma |
| Porcella 2001 | Sentetik CB1 agonisti, göz damlası | 8 dirençli glokom | Kontrolsüz | Basınç düştü | Porcella 2001İnsan · klinik çalışma |
| Flach 2002 | Ağızdan THC ya da solunan kenevir | 9 dirençli glokom | Kontrolsüz | İlk düşüş sürmedi; hepsi 1–9 ayda bıraktı | Flach 2002İnsan · klinik çalışma |
| Tomida 2006 | Dil altı THC özütü; CBD ağırlıklı özüt | 6 | Çapraz RKÇ | THC geçici düşürdü; CBD düşürmedi, yüksek miktarda geçici yükseltti | Tomida 2006İnsan · klinik çalışma |
| Hommer 2020 | Ağızdan sentetik THC | 24 sağlıklı | Çapraz RKÇ | Görme siniri kan akımı arttı; basınç değişmedi | Hommer 2020İnsan · klinik çalışma |
| Lindner 2026 | Ağızdan sentetik THC | 23 glokom | Çapraz RKÇ | Yüksek dozda görme siniri kan akımı arttı; basınç değişmedi | Lindner 2026İnsan · klinik çalışma |
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik5 paragraf
Tomida 2006 (tek merkez, randomize çift maskeli, plasebo kontrollü, 4 kollu çapraz pilot): oküler hipertansiyonu ya da erken primer açık açılı glokomu olan 6 hasta, tek dil altı doz: 5 mg Δ9-THC, 20 mg CBD, 40 mg CBD ya da plasebo (kenevir kökenli tıbbi özüt). THC'den 2 saat sonra basınç plasebodan düşüktü (23,5'e karşı 27,3 mmHg; p = 0,026) ve 4. saat ölçümünden sonra başlangıca döndü. CBD hiçbir zaman düşürmedi; 40 mg CBD 4. saatte 23,2'den 25,9 mmHg'ye geçici olarak yükseltti (p = 0,028). Görme keskinliği ve yaşam bulguları değişmedi. Tomida 2006İnsan · klinik çalışma
Miller 2018 (yabanıl ve CB1 nakavt fare, bir göze ilaç, öteki göze taşıyıcı): THC tek damla basıncı erkeklerde yaklaşık %28 ve en az 8 saat düşürdü; CBD 5 mM yabanıl erkeklerde 1. ve 4. saatte basıncı yükseltti, CB1 nakavtta 1. saatte düşürdü ve GPR18 antagonisti bunu engelledi; CBD ve THC 5 mM/5 mM birlikte etkisizdi. Rebibo 2022: farede göze iki hafta %0,4–1,6 CBD nanoemülsiyonu; iltihap sitokinleri doza bağlı azaldı, basınç azaldı ya da değişmedi. Bazzano 2025: 8 sağlıklı at, ağızdan 1 mg/kg CBD, önceki günün eğrisiyle karşılaştırma (plasebosuz, kör değil); yazarlar at gözünde kannabinoid reseptörlerinin gösterilmemiş olmasını sınırlılık sayar. Miller 2018HayvanRebibo 2022HayvanBazzano 2025Hayvan
Sistemik THC'nin eski insan çalışmaları: Cooler ve Gregg 1977 (normal basınçlı 10 gönüllü, damar içi 0,022 ve 0,044 mg/kg THC) basınç ortalama %37 düştü, kalp hızı %22–65 arttı; Crawford ve Merritt 1979 (16 glokom hastası, %2,8 THC'li solunum) basınç −6 ile −21 mmHg, sistolik −12 ile −52 mmHg, etki 3–4 saat ve her hastada kan basıncını izledi; Merritt 1980 (18 hasta) postüral hipotansiyon, taşikardi ve zihinsel değişimin "rutin kullanımı engelleyecek sıklıkta" olduğunu yazdı. Ağızdan nabilon (0,5–2 mg) açık açılı glokomda basıncı ortalama %28 düşürdü; %0,05 ve %0,1 THC göz damlası 6 hastada etkisizdi; sentetik CB1 agonisti damlası (25 ve 50 µg, kontrolsüz) 8 hastada basıncı %20–31'e kadar düşürdü. Cooler ve Gregg 1977İnsan · klinik çalışmaCrawford ve Merritt 1979İnsan · klinik çalışmaMerritt 1980İnsan · klinik çalışmaNewell 1979İnsan · klinik çalışmaHayvanMerritt 1981İnsan · klinik çalışmaPorcella 2001İnsan · klinik çalışma
Görme siniri başı kan akımı: Hommer 2020 (24 sağlıklı gönüllü, çapraz, tek doz 5 mg ağızdan sentetik THC) istirahatte %9,5 ± 8,1 artış (plasebo %0,3 ± 7,4; p < 0,001), basınç ve perfüzyon basıncı değişmedi. Lindner 2026 (tedavi gören 25 glokom hastası, 23 analiz; 5 ya da 10 mg ağızdan sentetik THC ve ayrı günde plasebo): 10 mg kan akımını %10,8 ± 20,6 artırdı (p = 0,018), 5 mg'da değişim yok; 25 hastanın 9'unda hafif-orta yan etki; katılımcıların yaklaşık yarısı damar etkili tansiyon ilacı kullanıyordu ve uzun dönem ya da görme alanı sonucu yok. Flach 2002'de 20 göz hekimi araştırmacı olarak onaylandı ama yalnız 9 hasta alındı. AAO'ya göre belirgin ve süren bir düşüş için yaklaşık 18–20 mg THC'nin günde 6–8 kez alınması gerekir. Hommer 2020İnsan · klinik çalışmaLindner 2026İnsan · klinik çalışmaFlach 2002İnsan · klinik çalışmaAAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşü
Gözlemsel ve tutum verileri: Lehrer ve Rheinstein 2022'de (UK Biobank) kenevir kullanımı glokom sıklığıyla ilişkili değildi (p = 0,662); 100'den çok kez kullananlarda tanı yaklaşık 10 yıl erkendi. Weldy 2020'de Colorado'da ulaşılan 203 satış yerinin %51'i glokom için ürün önerdi, yanıt veren 290 glokom derneği üyesinin %7,6'sı en az bir kez önermişti. Adamek 2025'te (134 hasta) son bir ayda kullanım %15,7, glokom hastalarının %44,2'si glokomu için kullanmaya ilgiliydi. Schwitzer 2017'de 28 düzenli kullanıcı ve 24 kontrolde desen ERG N95 örtük zamanı 98,6'ya karşı 88,4 ms (kesitsel). Belirsizlik özeti: CBD için insan verisi tek, 6 kişilik, tek dozluk bir pilot çalışmadır ve hiçbir çalışma görme alanı kaybı gibi hasta için anlamlı bir sonucu ölçmedi. Lehrer ve Rheinstein 2022İnsan · gözlemsel çalışmaWeldy 2020İnsan · gözlemsel çalışmaAdamek 2025İnsan · gözlemsel çalışmaSchwitzer 2017İnsan · gözlemsel çalışmaTomida 2006İnsan · klinik çalışmaWang ve Danesh-Meyer 2021Derleme
Devamı: Rehber: Glokom (göz tansiyonu) · Haritada göz · Etiketi okumak (Modül 5)
Kendini sına
9 Güvenlik ve hekime sorulacaklar
CBD de THC de beyin ve sinirler üzerinde etkili maddelerdir ve sinir sistemini etkileyen ilaçlarla birlikte kullanıldığında etkiler toplanabilir. Bu maddelerin sinir sistemindeki en sık ortak yan etkisi uyku hali ve sersemliktir (sedasyon): ruhsatlı CBD ilacının epilepsi çalışmalarında ilacı alanların yaklaşık üçte birinde, plasebo alanların yaklaşık onda birinde görüldü. Alkol ve uyku hali yapan başka ilaçlar (uyku ilaçları, sakinleştiriciler, opioid ağrı kesiciler, bazı alerji ilaçları, kas gevşeticiler) CBD'nin ve THC'nin bu etkisini artırabilir. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi
Nöbet ilacı kullananlarda CBD ile bazı nöbet ilaçları arasında iyi bilinen etkileşimler vardır: örneğin klobazamla birlikte uyku hali belirgin artar (ayrıntı Modül 3'te). Ruhsatlı CBD ilacının hasta bilgilendirme metni, CBD'nin başka ilaçların etkisini, başka ilaçların da CBD'nin etkisini değiştirebileceğini yazar ve reçeteli, reçetesiz ilaçların, vitaminlerin, bitkisel ürünlerin ve kenevir ürünlerinin hekime söylenmesini, hekime danışmadan başka bir ilaca başlanmamasını ya da ilacın bırakılmamasını ister; Parkinson, MS ya da başka bir sinir sistemi ilacı kullananlar için de bu konuşma yararlıdır. Nöbet ilaçlarının birden kesilmesi nöbetleri sıklaştırabilir ve uzun süren nöbete yol açabilir. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiRevol 2024Derleme
Sağlıklı gönüllülerle yapılan kontrollü çalışmalarda saf CBD, dikkat ve tepki süresini ölçen testlerde belirgin bir bozulma yapmadı; ama katılımcılar kendilerini biraz daha uykulu hissetti. Ruhsatlı CBD ilacının prospektüsü ise özellikle tedavinin başında uyku hali yapabildiği için, ilacın kişiyi nasıl etkilediği anlaşılana kadar araç ve makine kullanılmamasını önerir; Avrupa ürün bilgisi bu etkiyi araç kullanma becerisi üzerinde "büyük" olarak sınıflar. THC ise dikkati, tepki süresini, dengeyi ve el-göz koordinasyonunu geçici olarak bozar; bu yüzden THC içeren bir ürünü kullandıktan sonra araç kullanmamak gerekir (Modül 3). Dengeyi ayarlayan beyincik CB1 alıcılarından zengindir; farelerde THC dahil CB1'i uyaran maddeler yürüyüşü ve dengeyi bozdu, CBD bozmadı (bölüm 2). Lo 2024DerlemeMcCartney 2022aİnsan · klinik çalışmaEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiMcCartney 2021DerlemeAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiPatel ve Hillard 2001Hayvan
Ergenlik ve gençlikte beyin gelişmeye devam eder: kontrollü bir çalışmada THC'nin tepki süresi, doğruluk ve zaman algısı üzerindeki kısa süreli bozucu etkisi 18–20 yaşındakilerde 30–40 yaşındakilerden daha belirgindi. Sık kenevir kullanan gençlerde dikkat ve bellek testlerinde küçük bir düşüklük görüldü ve bırakmanın üzerinden üç günden fazla geçtiğinde fark kayboldu; ama ergenlikte başlayıp yıllarca süren kullanımda düşüşün daha kalıcı olabileceğini düşündüren uzun izlem çalışmaları da var. Büyük bir şemsiye derleme, ergenlik ve gençlikte, ruh sağlığı sorunu yatkınlığında, gebelikte ve araç kullanmadan önce kenevirden kaçınmayı destekleyen kanıtın güçlü olduğunu yazar (THC'nin uzun dönem etkileri Modül 4'te, ruh sağlığı Modül 7'de). Murray 2022İnsan · klinik çalışmaScott 2018DerlemeMeier 2012İnsan · gözlemsel çalışmaSolmi 2023Derleme
Yüksek THC'li yenilebilir ürünleri (şekerleme, kek) yanlışlıkla yiyen küçük çocuklarda derin uyku hali, solunumun yavaşlaması ve nöbet gibi ağır sinir sistemi belirtileri bildirildi; ne kadar çok THC alındıysa tablo o kadar ağırdı. Kenevirden elde edilip kimyasal olarak dönüştürülen delta-8-THC gibi türevler de çocuklarda en az delta-9-THC kadar ağır tablolara yol açtı. Sokakta satılan sentetik kannabinoidler nöbet, bilinç kaybı ve koma gibi ağır tablolara yol açabilir; Avrupa acil servislerinde nöbet bu maddelerle kenevire göre daha sık görüldü. Ağızdan alınan ruhsatlı THC ilacının prospektüsü de nöbet bildirildiğini yazar ve nöbet öyküsü olanlarda nöbet kontrolünün izlenmesini ister; THC ve CBD içeren ruhsatlı ağız spreyinin ürün bilgisi de epilepsi öyküsü olanlarda dikkat ister. Pepin 2023İnsan · gözlemsel çalışmaKaczor 2021İnsan · gözlemsel çalışmaWeigel 2026İnsan · gözlemsel çalışmaTait 2016DerlemeWaters 2024İnsan · gözlemsel çalışmaAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi
Yaşlılarda THC içeren ürünler baş dönmesi, uyku hali ve denge sorunuyla düşmeye yol açabilir (bölüm 7); yaşlılarda ruhsatlı CBD ilacıyla deneyim ise sınırlıdır, çünkü çalışmalarına yeterince ileri yaşta hasta alınmadı. Velayudhan 2024DerlemeAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi
"Beyin için doğal destek", "hafızayı güçlendirir", "beyni korur" gibi reklam sözleri araştırmalarla desteklenmez; ABD'de ilaç kurumunun uyarı mektuplarını inceleyen bir çalışma, CBD ürünlerine kanser ve diyabetten ağrıya kadar pek çok hastalık için kanıtsız tedavi iddiası yüklendiğini gösterdi ve ABD Federal Ticaret Komisyonu Alzheimer, bilişsel gerileme ve glokom iddialarıyla satış yapanlara karşı işlem başlattı. Ruhsatlı CBD ilacının etkinliği yalnız belirli ağır epilepsilerde, ek tedavi olarak gösterildi; bu, piyasadaki CBD ürünlerinin bellek, demans, Parkinson ya da glokom gibi durumlarda işe yaradığını göstermez. Wagoner 2021FTC 2020 (CBD iddiaları)Kurum görüşüRevol 2024DerlemeBosnjak Kuharic 2021DerlemeAAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşü
Hekiminize giderken kullandığınız bütün ilaçların, bitkisel ürünlerin ve CBD ya da kenevir ürünlerinin listesini, ürünün adını, içeriğini (yalnız CBD mi, THC de var mı) ve varsa analiz belgesini (Modül 5) götürmek konuşmayı kolaylaştırır. Nöbet ya da başka bir belirti için ürün kullanılıyorsa belirtinin sıklığını bir nöbet ya da belirti günlüğüne yazmak, değişimin değerlendirilmesini kolaylaştırır; ilaç çalışmaları da nöbetleri başlangıçta sayıp tedaviyle karşılaştırarak değerlendirir. Migren ve sinir (nöropatik) ağrısı da sinir sistemini ilgilendirir; MS ve omurilik yaralanmasında saf CBD'nin denendiği dört kollu çalışmada sinir ağrısı da plasebodan farklı düzelmedi (bölüm 6). Bu iki konu ağrı ve iltihap modülünde (Modül 8) ele alınacak. Revol 2024DerlemeHan 2023İnsan · gözlemsel çalışmaAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiHansen 2023İnsan · klinik çalışma
| Konu | Saf CBD (ruhsatlı ilaç dahil) | THC içeren ürünler (ruhsatlı THC ilaçları dahil) | Sentetik kannabinoidler | Kaynak |
|---|---|---|---|---|
| Uyku hali | Sık; başlangıçta daha çok; alkol ve uyku verici ilaçlarla artar | Sık; miktara bağlı | Uyku hali, koma | Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiWaters 2024İnsan · gözlemsel çalışma |
| Dikkat, tepki süresi, araç kullanma | Sağlıklı gönüllülerde nesnel testlerde belirgin bozulma yok, kendini uykulu hissetme var; ruhsatlı ilaçta uyku hali nedeniyle araç uyarısı | Bozar; gençlerde daha belirgin | Ağır bozulma | Lo 2024DerlemeEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiMcCartney 2021DerlemeMurray 2022İnsan · klinik çalışmaWaters 2024İnsan · gözlemsel çalışma |
| Denge, düşme | Yaşlıda veri az | Yaşlıda baş dönmesi ve denge sorunu miktarla artar | — | Velayudhan 2024DerlemeAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi |
| Nöbet | Ruhsatlı CBD ilacı belirli epilepsilerde nöbeti azaltır; birden kesilmemeli | Ruhsatlı THC ilacında nöbet bildirimi; çocuk zehirlenmelerinde nöbet | Nöbet bildirimleri daha sık | Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiPepin 2023İnsan · gözlemsel çalışmaTait 2016Derleme |
| İlaç etkileşimi | Enzim etkileşimleri (klobazam vb.; Modül 3) | Sinir sistemi baskılayıcılarıyla toplanma | Bilinmiyor; içerik belirsiz | Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiKourouni 2020İnsan · olgu bildirimi |
| Götürün | Sorun | Kaynak |
|---|---|---|
| Bütün ilaçlarınızın, bitkisel ürünlerinizin ve kenevir ya da CBD ürünlerinizin listesi | "Bu ürün ilaçlarımla etkileşir mi?" | Revol 2024DerlemeEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi |
| Ürünün kutusu, içerik bilgisi (yalnız CBD mi, THC de var mı) ve varsa analiz belgesi | "Bu ürünün içeriğine güvenebilir miyim?" | Suraev 2018İnsan · gözlemsel çalışmaKimya laboratuvarıBonn-Miller 2017Kimya laboratuvarı |
| Nöbet ya da belirti günlüğü (ne zaman, ne kadar sık) | "Ürün belirtilerimi ya da nöbetlerimi değiştirdi mi?" | Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiAğızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi |
| Uyku hali, baş dönmesi, düşme ya da unutkanlık gibi değişiklik notları | "Uyku hali ya da düşme riskim artar mı? Araç kullanabilir miyim?" | Ağızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiVelayudhan 2024DerlemeMcCartney 2021Derleme |
| Glokomunuz varsa son kenevir kullanımınızın zamanı | "Göz basıncım ölçülürken bunu bilmeniz gerekir mi?" | Adamek 2025İnsan · gözlemsel çalışmaCrawford ve Merritt 1979İnsan · klinik çalışma |
| — | "Ürünü ya da ilacımı bırakmak istersem nasıl yapmalıyım?" (ilacınızı kendi başınıza bırakmayın) | Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi |
Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı5 paragraf
Farmakodinamik toplanma: sinir sistemi baskılayıcılarıyla (barbitüratlar, benzodiazepinler, etanol, lityum, opioidler, antihistaminikler, trisiklik antidepresanlar, öteki antikolinerjikler, kas gevşeticiler) birlikte sistemik THC'nin baş dönmesi, kafa karışıklığı ve uyku hali etkileri artabilir. Ruhsatlı CBD ilacında uyku hali ve sedasyon doza bağlıdır ve tedavinin başında daha sıktır; klobazam kullananlarda belirgin artar (klobazamın etkin metabolitinin birikmesi, Modül 3), tüberoz skleroz çalışmasında plaseboyla fark küçüktü. THC ve CBD içeren ağız spreyi kas gevşetici ve spastisite ilaçlarıyla birlikte kas tonusunu ve gücünü azaltarak düşme riskini artırabilir; ürün bilgisi bunun klinik çalışmalarda görülmediğini, ama hastaların uyarılmasını ister. Ağızdan THC kapsül prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi
Akut CBD'nin performansa etkisi meta-analizde küçük çıktı ve büyük ölçüde öznel uyku hali puanlarından geldi; nesnel testlerde fark yok denecek kadar azdı ve THC'nin bozucu etkisi CBD'ninkinden anlamlı büyüktü. THC ve CBD içeren ağız spreyinin bilişe etkisini inceleyen 10 çalışmanın (çoğu MS hastası) çoğunda kontrol tedavisiyle anlamlı fark bulunmadı; dirençli epilepsili 27 yetişkinde bir yıllık açık etiketli CBD tedavisinde bilişsel test puanları değişmedi. Beyin görüntüleme çalışmalarında tek doz CBD beyin etkinliğini değiştirdi ve bazı görevlerde THC'ninkine zıt örüntüler gösterdi: CBD "beyne etkisiz" değildir, ama etkinin klinik anlamı belirsizdir. Lo 2024DerlemeMotaghi 2023DerlemeMartin 2019İnsan · klinik çalışmaBatalla 2020Derleme
Kısa süreli THC etkisinde yaş farkı: ergen ve yetişkinler aynı öznel sarhoşluk ve kalp hızı yanıtını verirken ergenlerde tepki süresi, doğruluk ve zaman algısı doza bağlı daha çok bozuldu ve EEG'de P300 genliği yalnız ergenlerde azaldı. Gençlerde sık kullanım ile biliş arasındaki ilişki küçüktür ve 72 saatten uzun ara verilen çalışmalarda sıfırdan ayırt edilemez; doğum kohortu verisi ise ergenlikte başlayan ve süren kullanımda daha geniş ve bırakınca tam düzelmeyen düşüş gösterdi. İki tür kanıt farklı soruları yanıtlar: biri yakın dönemdeki kullanımın etkisini, öteki uzun süreli kullanımın izini. Murray 2022İnsan · klinik çalışmaScott 2018DerlemeMeier 2012İnsan · gözlemsel çalışma
Nöbet bildirimlerinde kanıt türü: çocuk yenilebilir ürün zehirlenmelerinde THC dozu ağır toksisiteyi güçlü biçimde öngördü (geriye dönük kayıt); tek bir olguda kanıtlanmış kenevir maruziyetiyle status epileptikus bildirildi, ama aynı çocuğun idrarında kokain metaboliti de vardı; sentetiklerde nöbet olgu serilerinde, sistematik derlemede ve acil servis kayıtlarında görülür. Sentetik kannabinoidler rutin idrar ve kan taramalarında görünmeyebilir; tanı çoğu zaman öykü ve klinik tabloya dayanır. Nörolojik komplikasyonlar üzerine bir derleme damarsal olayları ve sentetiklerde koma ve nöbet bildirimlerini toplar; kanıtın çoğu olgu serisi ve geriye dönük kohort olduğu için karıştırıcı etkenler yorumu sınırlar. Pepin 2023İnsan · gözlemsel çalışmaRivera 2025İnsan · olgu bildirimiTait 2016DerlemeKourouni 2020İnsan · olgu bildirimiWaters 2024İnsan · gözlemsel çalışmaHumayun 2024Derleme
Pazarlama iddiaları: ABD ilaç kurumunun 2015–2019 uyarı mektuplarının içerik analizinde (39 mektup) neredeyse hepsi CBD'nin ruhsatsız ilaç gibi pazarlanmasını, çoğu gıda takviyesi ya da gıda olarak pazarlanmasını belirtti; ürünlere 16 farklı farmakolojik etki yüklenmişti. ABD Federal Ticaret Komisyonu'nun Aralık 2020'deki işleminde altı satıcının iddiaları arasında Alzheimer hastalığı, yaşa bağlı bilişsel gerilemeyi önleme ve glokom vardı; önerilen kararlar hastalık iddialarının insan klinik çalışmalarıyla desteklenmesini şart koştu. Wagoner 2021FTC 2020 (CBD iddiaları)Kurum görüşü
Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik6 paragraf
Ruhsatlı CBD ilacında uyku hali ve sedasyon (letarji dahil) sayılarla: Lennox-Gastaut ve Dravet kontrollü çalışmalarında %32 (10 mg/kg/gün'de %27, 20 mg/kg/gün'de %34), plaseboda %11; klobazam alanlarda %46, almayanlarda %16. Tüberoz skleroz çalışmasında (25 mg/kg/gün) %19'a karşı %17; klobazamla %33, klobazamsız %14. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi
Akut CBD ve performans meta-analizi (Lo 2024): 16 kontrollü insan çalışması, uygulamadan sonraki 0–8 saat; CBD'nin plaseboya göre bozulması Hedges g = 0,122 (%95 GA 0,023–0,221); öznel ölçülerde g = 0,288, nesnel görevlerde g = 0,048; THC pozitif kontrolüyle karşılaştırıldığında THC'nin bozulması belirgin daha büyük. McCartney 2022: 17 sağlıklı yetişkin, ağızdan plasebo, 15, 300 ve 1500 mg CBD, çift kör çapraz; sürüşte şerit içi savrulmada bazı karşılaştırmalarda aşağı olmama (kanda %0,05 alkole denk sınırı aşmama) gösterildi, kalanlar sonuçsuzdu; hiçbir dozda bilişsel bozulma ya da sarhoşluk hissi yoktu. Lo 2024DerlemeMcCartney 2022aİnsan · klinik çalışma
THC'nin süresi: 80 yayının sistematik derlemesinde (McCartney 2021) 20 mg THC solunduktan sonra sürüşle ilgili becerilerin çoğu yaklaşık 5 saatte, hemen hepsi yaklaşık 7 saatte toparlandı; ağızdan alımda daha uzun, düzenli kullananlarda bozulma daha az. Yaşlı sürücülerde (Di Ciano 2024; 31 düzenli kullanıcı, yaş ortalaması 68,7) kendi seçtikleri kenevir içildikten 30 dakika sonra şerit içi savrulma arttı, 180. dakikada fark yoktu ve kan THC'si savrulmayla ilişkisizdi. Murray 2022: 18–20 yaş (12) ve 30–40 yaş (12), 7,5 ve 15 mg THC kapsül ve plasebo, randomize çift kör üç oturum. McCartney 2021DerlemeDi Ciano 2024İnsan · klinik çalışmaMurray 2022İnsan · klinik çalışma
Gençlerde biliş meta-analizi (Scott 2018): 69 çalışma, 2152 kullanıcı; genel d = −0,25 (−0,32 ile −0,17); 72 saatten uzun yoksunluk isteyen 15 çalışmada d = −0,08 (−0,22 ile 0,07). Şemsiye derleme (Solmi 2023; 101 meta-analiz): kenevir kökenli ilaçlar karma hasta gruplarında sinir sistemi yan etkilerini (eşdeğer OR 2,84; 2,16–3,73), psikolojik etkileri (3,07) ve görmeyle ilgili yan etkileri (3,00) artırdı (GRADE yüksek); sürücülerde kaza (1,27) gözlemsel kanıtta "ikna edici". Scott 2018DerlemeSolmi 2023Derleme
Çocuk zehirlenmelerinde THC dozu: Pepin 2023'te (6 yaş altı, dozu bilinen 80 yenilebilir ürün alımı; ortanca THC 2,1 mg/kg) ağır toksisite %46, THC dozu ağır toksisiteyi öngördü (düzeltilmiş OR 2,9; 1,8–4,7) ve ≥1,7 mg/kg eşiğinin duyarlılığı %97,3'tü. Kaczor 2021'de (32 olgu) hastaların %16'sı solunum desteği gerektirdi. Weigel 2026'da (ABD zehir danışma verisi, ≤5 yaş; Δ9-THC ile 9667, kenevir türevi kannabinoidlerle 2169 olgu) kenevir türevlerinde solunum depresyonu %5,9'a karşı %4,6 ve yoğun bakıma yatış %11,3'e karşı %8,58 daha sıktı; nöbet ve entübasyon oranları benzerdi. Rivera 2025 tek olgudur ve kokain metaboliti karıştırıcısı taşır; neden gösterimi olarak kullanılmamalı. Pepin 2023İnsan · gözlemsel çalışmaKaczor 2021İnsan · gözlemsel çalışmaWeigel 2026İnsan · gözlemsel çalışmaRivera 2025İnsan · olgu bildirimi
Sentetiklerde nöbet: Tait 2016 (106 çalışma, yaklaşık 4000 olgu) jeneralize tonik-klonik nöbeti başlıca komplikasyonlar arasında sayar, ama başvuruların çoğu ağır değildir; Waters 2024'te (Avrupa'da 36 merkez; 2657 yalnız kenevir, 503 yalnız sentetik başvuru, madde öz bildirime dayalı) sentetiklerde uyku hali, koma, ajitasyon ve nöbet anlamlı daha sıktı; Kourouni 2020'de (yoğun bakımda 30 yetişkin) yatış tanısı %20 nöbetti ve rutin toksikoloji 16 olguda sonuçsuzdu. Açık sorular: bir derlemeye göre 65 ve 75 yaş üstünde tolerabilite farklı olabilir ama bu yaş grupları ayrı değerlendirilemedi; ruhsatlı CBD ilacının çalışmalarına da yeterince ileri yaşta hasta alınmadı. Tait 2016DerlemeWaters 2024İnsan · gözlemsel çalışmaKourouni 2020İnsan · olgu bildirimiVelayudhan 2021aDerlemeEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi
Devamı: Uyku hali, alkol ve araç kullanma (Modül 3) · Dikkat isteyen ilaçlar (Modül 3) · Gebelik, emzirme, çocukluk ve yaşlılık (Modül 3) · Ürünün içeriği ve hekimle konuşmak (Modül 3) · THC (Modül 4) · Sentetik kannabinoidler (Modül 4) · Analiz belgesi (Modül 5) · Ruh sağlığı ve uyku: güvenlik (Modül 7) · Haritada beyincik
Kendini sına
Sözlük
- Sinir hücresi (nöron)
- Sinir sisteminin temel hücresi; elektrikle uyarılır ve sinyali elektrik ve kimyasal maddelerle iletir. Gövde (soma), akson ve dendritlerden oluşur; yetişkin erkek beyinlerinde ortalama 86 milyar nöron sayıldı. StatPearls: NeuronsDerlemeAzevedo 2009İnsan dokusu
- Sinaps
- İki sinir hücresinin birbirine bağlandığı nokta; sinyal burada kimyasal bir ileti maddesiyle geçer. Presinaptik uçta aksiyon potansiyeli ileti salınımına çevrilir; postsinaptik zar 50 nanometreden yakındır. StatPearls: SynapseDerleme
- Glia
- Sinir hücrelerini besleyen, koruyan ve yalıtan destek hücreleri; astrositler, mikroglia ve miyelin yapan hücreler bunlardandır. İnsan beyninde sayıları nöronlara yakındır (oran 1:1'den az); "on kat fazla" görüşü sayımlarla doğrulanmadı. StatPearls: Glial CellsDerlemevon Bartheld 2016Derleme
- Kan-beyin engeli (bariyeri)
- Beyin damarlarının duvar hücrelerinin sıkıca kenetlenmesiyle oluşan, kandaki birçok maddenin beyne geçişini kısıtlayan seçici sınır. Endotel sıkı bağlantıları, perisitler, astrosit ayakçıkları ve bazal lamina; fiziksel engelin yanında taşıyıcılarla bir taşıma engeli. StatPearls: Blood Brain BarrierDerlemeAbbott 2010Derleme
- CB1 reseptörü
- Vücudun kendi kannabinoid sisteminin beyinde en bol bulunan alıcısı; çoğunlukla sinir uçlarında bulunur ve oradan salınan ileti maddesini azaltır. G proteinine bağlı bir reseptör; en yoğun bazal gangliyon çıkış çekirdeklerinde, hipokampusta, beyincikte ve kabuğun asosiasyon alanlarında, alt beyin sapının çoğu bölgesinde seyrek. Herkenham 1990İnsan dokusuHayvanGlass 1997İnsan dokusuKatona 1999HayvanLu ve Mackie 2016Derleme
- Geriye doğru (retrograd) sinyal
- Sinyali alan hücrenin ürettiği endokannabinoidin gönderen uca geri giderek oradaki salınımı azaltması; olağan yönün tersidir. Depolarizasyonla ketlenmenin ve uyarımın geçici baskılanması (DSI, DSE) bu yolla olur; sıçan hipokampus ve beyincik dilimlerinde gösterildi. Wilson ve Nicoll 2001HayvanKreitzer ve Regehr 2001HayvanLu ve Mackie 2016Derleme
- Epileptik nöbet
- Beyindeki sinir hücrelerinin bir anda aşırı ve birlikte ateşlenmesiyle oluşan, gelip geçen belirtiler. ILAE/IBE tanımı: anormal, aşırı ya da eşzamanlı nöronal etkinliğe bağlı belirti ve bulguların geçici ortaya çıkışı. Fisher 2005Kurum görüşü
- İlaca dirençli epilepsi
- Uygun seçilmiş ve iyi kullanılmış iki ilaç denendiği hâlde nöbetlerin durmaması. ILAE 2010: iki tolere edilen, uygun seçilmiş ve doğru kullanılmış ilaç şemasının kalıcı nöbetsizlik sağlayamaması. Kwan 2010Kurum görüşü
- Gelişimsel ve epileptik ensefalopati
- Nöbetlerin yanında gelişimin de belirgin etkilendiği ağır epilepsiler; Dravet ve Lennox-Gastaut sendromu bunlardandır. Gelişimsel bozulma hem altta yatan nedene hem epileptik etkinliğe bağlıdır (ILAE 2022 sınıflaması). Zuberi 2022Kurum görüşüSpecchio 2022Kurum görüşü
- Düşme nöbeti
- Kişiyi aniden yere düşürebilen nöbet; Lennox-Gastaut sendromunda sıktır. Ruhsat çalışmalarında: düşmeye ya da yaralanmaya yol açan ya da açabilecek atonik, tonik ya da tonik-klonik nöbet. Epidyolex ürün bilgisi (EMA)Resmî ilaç bilgisiThiele 2018İnsan · klinik çalışma
- Status epileptikus
- Nöbeti durduran mekanizmalar çalışmadığı için anormal uzun süren nöbet; uzadıkça kalıcı zarar bırakabilir. ILAE 2015 tanımı: kasılmalı nöbette yaklaşık 5 dakikadan sonra (t1) sürekli nöbet etkinliği sayılır, 30 dakikadan sonra (t2) uzun dönem sonuç riski doğar. Epilepsi ilaçlarının birden kesilmesi riski artırır. Trinka 2015Kurum görüşüEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi
- Açık etiketli uzatma çalışması
- Kontrollü bir çalışmayı bitirenlerin ilacı bilerek almaya devam ettiği izlem çalışması. Kontrol grubu yok, yalnız tamamlayanlar alınır; etkinin sürmesini ve uzun dönem güvenliği gösterir, etkinliği değil. Thiele 2022İnsan · klinik çalışmaScheffer 2021İnsan · klinik çalışma
- Denetimsiz (artizanal) ürün
- İlaç denetimi dışında üretilmiş, içeriği doğrulanmamış kenevir ya da CBD yağı. İçerik beklenenden ya da söylenenden çok farklı olabilir; epilepsili çocuklarda kullanılan özütlerin çoğunda CBD beklenenden azdı ve neredeyse hepsinde THC ya da THCA vardı, bir kısmında çözücü kalıntısı sınırı aşıyordu. Suraev 2018İnsan · gözlemsel çalışmaKimya laboratuvarıSuraev 2022Kimya laboratuvarı
- Nöbet (belirti) günlüğü
- Nöbetlerin ya da belirtilerin tarih, saat, tür ve süresiyle yazıldığı kayıt. Video-EEG ile izlenen, odaksal epilepsili yetişkin yatan hastalar kaydedilen nöbetlerin yarıdan fazlasını, uykudakilerin çoğunu yazmadı; hatırlatma bunu düzeltmedi. Hoppe 2007İnsan · klinik çalışmaEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi
- Bradikinezi
- Hareketlerin yavaşlaması ve küçülmesi; Parkinson'un temel belirtisi. Tanı ölçütlerinde zorunlu bulgudur; istirahat tremoru ya da rijidite eşlik eder. Bloem 2021Derleme
- MDS-UPDRS
- Parkinson'un belirtilerini bölüm bölüm puanlayan ölçek; puan yükseldikçe tablo ağırlaşır. I. bölüm motor dışı deneyimleri, III. bölüm hekim muayenesiyle motor belirtileri puanlar; kannabinoid çalışmalarında en sık bu iki bölüm birincil sonlanım oldu. Peball 2020İnsan · klinik çalışmaLiu 2024İnsan · klinik çalışma
- Spastisite
- Kaslarda katılık, istemsiz kasılmalar ve bazı hareketlerde kısıtlılıkla giden durum; MS'te ve omurilik yaralanmasında sıktır. Bazı hastalar ayakta durmak ya da transfer için spastisiteden yararlanır; kas gevşetici tedavi bu işlevleri bozabilir. NICE NG220Kurum görüşüHansen 2023İnsan · klinik çalışma
- Ashworth ölçeği
- Hekimin muayeneyle kasların gerginliğini (tonusunu) puanladığı ölçek. Değiştirilmiş sürümü (MAS) yaygındır; hastanın 0–10 arası puanladığı sayısal ölçekten (NRS) farklı bir şeyi ölçer. Bethoux 2024İnsan · klinik çalışmaSativex ürün bilgisi (İngiltere)Resmî ilaç bilgisi
- Zenginleştirilmiş kayıt
- Bir çalışmada önce herkese ilacın verilip yalnız yanıt verenlerin karşılaştırmaya alınması. Ruhsattaki deneme pratiğini taklit eder; sonuç ilk haftalarda yanıt verenler için geçerlidir, ilacı ilk kez deneyecek bütün hastalardaki etkiyi göstermez (Cochrane analizinde böyle bir çalışma çıkarılınca birleşik etki küçüldü). Novotna 2011İnsan · klinik çalışmaFilippini 2022Derleme
- Demans
- Bellek, düşünme ve günlük işleri yapabilme becerisinin zamanla gerilediği durum. Alzheimer, vasküler ve karma türleri vardır; çalışmalarda MMSE gibi ölçeklerle izlenir. Bosnjak Kuharic 2021DerlemePessoa 2026İnsan · klinik çalışma
- Ajitasyon
- Huzursuzluk, sinirlilik, yerinde duramama ya da saldırganlıkla giden davranış hali. Demansta Cohen-Mansfield envanteri (CMAI), NPI ajitasyon alt puanı ve Pittsburgh ölçeği (PAS) ile ölçülür. Herrmann 2019İnsan · klinik çalışmaRosenberg 2026İnsan · klinik çalışma
- Nöroproteksiyon
- Sinir hücrelerini hasardan korumak; bir maddenin laboratuvarda sinir hücresini koruması, insanda beyni koruduğu anlamına gelmez. Hücre ve hayvan modellerinde ölçülür; deneysel inmede klinik denemeye alınan maddeler hayvanda ötekilerden daha etkili değildi ve hayvandaki koruma insana kendiliğinden taşınmadı. Hampson 1998Hücre / laboratuvarKimya laboratuvarıO'Collins 2006HayvanMaas 2006İnsan · klinik çalışma
- Göz içi basıncı
- Gözün içindeki sıvının yarattığı basınç. Humör aköz üretimi ile trabeküler ağ ve Schlemm kanalından dışa akışın dengesiyle belirlenir; milimetre cıva ile ölçülür. Civan ve Macknight 2004Derleme
- Glokom
- Görme sinirinin zamanla hasar gördüğü, tedavi edilmezse körlüğe gidebilen göz hastalığı; halk arasında göz tansiyonu. Bugün glokomu denetlemenin tek yolu göz içi basıncını düşürmektir; tedavi reçeteli göz damlaları ya da ameliyatla yapılır. AAO 2026 (glokom ve kenevir)Kurum görüşüLindner 2026İnsan · klinik çalışma
- Sedasyon
- İlaca bağlı uyku hali ve dalgınlık. Ruhsatlı CBD ilacında tedavi başında daha sık ve klobazamla artar; demans çalışmalarında kannabinoidlerin en tutarlı yan etkisi. Epidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiTudella 2026Derleme
İlerlemeniz
Herkes düzeyinde 33 soru var. Cevaplarınız yalnız bu tarayıcıda tutulur; hiçbir yere gönderilmez.
Künye
- Modül
- 6 · Beyin ve sinirler
- Sürüm
- 1.3; her içerik değişikliğinde küçük sürüm artar (aşağıda değişiklik günlüğü)
- Yayın / son güncelleme
- 26 Ekim 2026 / 31 Ekim 2026
- Hazırlayan
- cbd.com.tr Editörlüğü
- İnceleyen
- Bağımsız uzman incelemesi henüz yapılmadı; planlanıyor. İnceleme yapıldığında inceleyenin adı, unvanı, kurumu ve inceleme tarihi burada yazacak.
- Düzeyler ve süre
- Herkes ~30 dk · Öğrenci ~1 sa · Klinisyen ~1 sa 15 dk (inceleme sonrası) · Araştırmacı ~1 sa 35 dk; süreler tahminidir
- Kaynaklar
- 331 kaynak; her cümle bir kaynağa dayanır. PubMed kaynaklarının geri çekilme ve endişe bildirimi durumu PubMed kaydından denetlenir.
- Lisans
- Metin ve çizimler CC BY-SA 4.0; Kapak görseli haritanın 3B beden modelinden (BodyParts3D, DBCLS, CC BY 4.0; türev CC BY-SA 4.0), cbd.com.tr çizimi
Nasıl atıf yapılır?
cbd.com.tr Editörlüğü. Beyin ve sinirler. CBD Akademi, Modül 6, sürüm 1.3. 31 Ekim 2026. https://cbd.com.tr/akademi/beyin-ve-sinirler/
Kaynakça (331)
Metindeki her kaynak adı PubMed kaydına ya da resmî belgeye gider. Tam liste katlı duruyor, sayfayı uzatmasın diye.
331 kaynağı göster
- Glass M, Dragunow M, Faull RL. Cannabinoid receptors in the human brain: a detailed anatomical and quantitative autoradiographic study in the fetal, neonatal and adult human brain. Neuroscience. 1997;77(2):299-318. PMID 9472392 · doi:10.1016/s0306-4522(96)00428-9 İnsan dokusu
- Herkenham M, Lynn AB, Little MD ve ark. Cannabinoid receptor localization in brain. Proc Natl Acad Sci U S A. 1990;87(5):1932-6. PMID 2308954 · doi:10.1073/pnas.87.5.1932 İnsan dokusuHayvan
- Katona I, Sperlágh B, Sík A ve ark. Presynaptically located CB1 cannabinoid receptors regulate GABA release from axon terminals of specific hippocampal interneurons. J Neurosci. 1999;19(11):4544-58. PMID 10341254 · doi:10.1523/JNEUROSCI.19-11-04544.1999 Hayvan
- EPIDIOLEX (cannabidiol) oral solution, ABD reçete bilgisi (Jazz Pharmaceuticals), DailyMed setid 8bf27097-4870-43fb-94f0-f3d0871d1eec, SPL sürüm 35 (yürürlük 29 Mayıs 2026; DailyMed'de 15 Haziran 2026): bölüm 1, 2.1–2.6, 4, 5.1–5.5, 6.1, 7, 8.1, 8.2, 8.4, 8.5, 8.6, 9.2, 9.3, 11, 12.1, 12.2, 12.3, 13.1, 14.1–14.3, 17. Kaynak Resmî ilaç bilgisi
- Lattanzi S, Brigo F, Trinka E ve ark. Efficacy and Safety of Cannabidiol in Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Drugs. 2018;78(17):1791-1804. PMID 30390221 · doi:10.1007/s40265-018-0992-5 Derleme
- O'Brien TJ, Berkovic SF, French JA ve ark. Adjunctive Transdermal Cannabidiol for Adults With Focal Epilepsy: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw Open. 2022;5(7):e2220189. (Düzeltmeler: JAMA Netw Open. 2022;5(8):e2228862, PMID 35921114 — dozlar günlük toplam 195 ya da 390 mg; 2022;5(12):e2249107, PMID 36515958 — ortak çalışmacı listesi.) PMID 35802375 · doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.20189 İnsan · klinik çalışma
- Liu Y, Bainbridge J, Sillau S ve ark. Short-Term Cannabidiol with Δ-9-Tetrahydrocannabinol in Parkinson's Disease: A Randomized Trial. Mov Disord. 2024;39(5):863-875. PMID 38487964 · doi:10.1002/mds.29768 İnsan · klinik çalışma
- Hansen JS, Gustavsen S, Roshanisefat H ve ark. Cannabis-Based Medicine for Neuropathic Pain and Spasticity-A Multicenter, Randomized, Double-Blinded, Placebo-Controlled Trial. Pharmaceuticals (Basel). 2023;16(8):1079. PMID 37630995 · doi:10.3390/ph16081079 İnsan · klinik çalışma
- Bosnjak Kuharic D, Markovic D, Brkovic T ve ark. Cannabinoids for the treatment of dementia. Cochrane Database Syst Rev. 2021;9(9):CD012820. PMID 34532852 · doi:10.1002/14651858.CD012820.pub2 Derleme
- Tomida I, Azuara-Blanco A, House H, Flint M, Pertwee RG, Robson PJ. Effect of sublingual application of cannabinoids on intraocular pressure: a pilot study. J Glaucoma. 2006;15(5):349-53. PMID 16988594 · doi:10.1097/01.ijg.0000212260.04488.60 İnsan · klinik çalışma
- Filippini G, Minozzi S, Borrelli F, Cinquini M, Dwan K. Cannabis and cannabinoids for symptomatic treatment for people with multiple sclerosis. Cochrane Database Syst Rev. 2022;5(5):CD013444. PMID 35510826 · doi:10.1002/14651858.CD013444.pub2 Derleme
- Velayudhan L, Pisani S, Dugonjic M, McGoohan K, Bhattacharyya S. Adverse events caused by cannabinoids in middle aged and older adults for all indications: a meta-analysis of incidence rate difference. Age Ageing. 2024;53(11):afae261. PMID 39602500 · doi:10.1093/ageing/afae261 Derleme
- Margetis K, Reddy V, Singh P. Anatomy, Central Nervous System. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 (katkı tarihi 31 Oca 2026). NBK542179 PMID 31194336 Derleme
- Akinrodoye MA, Lui F. Neuroanatomy, Somatic Nervous System. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 (katkı tarihi 7 Kas 2022). NBK556027 PMID 32310487 Derleme
- Waxenbaum JA, Reddy V, Das JM. Anatomy, Autonomic Nervous System. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 (katkı tarihi 1 Ara 2025). NBK539845 PMID 30969667 Derleme
- Ludwig PE, Reddy V, Varacallo MA. Neuroanatomy, Neurons. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 24 Tem 2023). NBK441977 PMID 28723006 Derleme
- Azevedo FA, Carvalho LR, Grinberg LT ve ark. Equal numbers of neuronal and nonneuronal cells make the human brain an isometrically scaled-up primate brain. J Comp Neurol. 2009;513(5):532-41. PMID 19226510 · doi:10.1002/cne.21974 İnsan dokusu
- von Bartheld CS, Bahney J, Herculano-Houzel S. The search for true numbers of neurons and glial cells in the human brain: A review of 150 years of cell counting. J Comp Neurol. 2016;524(18):3865-3895. PMID 27187682 · doi:10.1002/cne.24040 Derleme
- Caire MJ, Reddy V, Varacallo MA. Physiology, Synapse. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 27 Mar 2023). NBK526047 PMID 30252303 Derleme
- Stallard CN, Anoruo M, Saadabadi A. Biochemistry, Glutamate. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 (katkı tarihi 19 Ara 2022). NBK537267 PMID 30725952 Derleme
- Jewett BE, Sharma S. Physiology, GABA. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 24 Tem 2023). NBK513311 PMID 30020683 Derleme
- Sonne J, Reddy V, Beato MR. Neuroanatomy, Substantia Nigra. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 (katkı tarihi 10 Eyl 2024). NBK536995 PMID 30725680 Derleme
- Bhatia A, Lenchner JR, Saadabadi A. Biochemistry, Dopamine Receptors. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 22 Haz 2023). NBK538242 PMID 30855830 Derleme
- Ludwig PE, Das JM. Histology, Glial Cells. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 1 May 2023). NBK441945 PMID 28722974 Derleme
- Wei DC, Morrison EH. Histology, Astrocytes. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 1 May 2023). NBK545142 PMID 31424726 Derleme
- Ginhoux F, Greter M, Leboeuf M ve ark. Fate mapping analysis reveals that adult microglia derive from primitive macrophages. Science. 2010;330(6005):841-5. PMID 20966214 · doi:10.1126/science.1194637 Hayvan
- Cabral GA, Marciano-Cabral F. Cannabinoid receptors in microglia of the central nervous system: immune functional relevance. J Leukoc Biol. 2005;78(6):1192-7. PMID 16204639 · doi:10.1189/jlb.0405216 Derleme
- Javed K, Reddy V, Lui F. Neuroanatomy, Cerebral Cortex. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 25 Tem 2023). NBK537247 PMID 30725932 Derleme
- Fogwe LA, Reddy V, Mesfin FB. Neuroanatomy, Hippocampus. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 20 Tem 2023). NBK482171 PMID 29489273 Derleme
- Young CB, Reddy V, Sonne J. Neuroanatomy, Basal Ganglia. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 24 Tem 2023). NBK537141 PMID 30725826 Derleme
- Jimsheleishvili S, Dididze M. Neuroanatomy, Cerebellum. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 24 Tem 2023). NBK538167 PMID 30844194 Derleme
- Basinger H, Hogg JP. Neuroanatomy, Brainstem. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (katkı tarihi 4 Tem 2023). NBK544297 PMID 31335017 Derleme
- Gawdi R, Shumway KR, Emmady PD. Physiology, Blood Brain Barrier. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (güncelleme 17 Mar 2023). NBK557721 PMID 32491653 Derleme
- Abbott NJ, Patabendige AA, Dolman DE, Yusof SR, Begley DJ. Structure and function of the blood-brain barrier. Neurobiol Dis. 2010;37(1):13-25. PMID 19664713 · doi:10.1016/j.nbd.2009.07.030 Derleme
- Straiker AJ, Maguire G, Mackie K ve ark. Localization of cannabinoid CB1 receptors in the human anterior eye and retina. Invest Ophthalmol Vis Sci. 1999;40(10):2442-8. PMID 10476817 İnsan dokusu
- Schwitzer T, Schwan R, Angioi-Duprez K, Lalanne L, Giersch A, Laprevote V. Cannabis use and human retina: The path for the study of brain synaptic transmission dysfunctions in cannabis users. Neurosci Biobehav Rev. 2019;106:11-22. PMID 30773228 · doi:10.1016/j.neubiorev.2018.12.001 Derleme
- Eggan SM, Lewis DA. Immunocytochemical distribution of the cannabinoid CB1 receptor in the primate neocortex: a regional and laminar analysis. Cereb Cortex. 2007;17(1):175-91. PMID 16467563 · doi:10.1093/cercor/bhj136 İnsan dokusuHayvan
- Mackie K. Distribution of cannabinoid receptors in the central and peripheral nervous system. Handb Exp Pharmacol. 2005;(168):299-325. PMID 16596779 · doi:10.1007/3-540-26573-2_10 Derleme
- Wilson RI, Nicoll RA. Endogenous cannabinoids mediate retrograde signalling at hippocampal synapses. Nature. 2001;410(6828):588-92. (Düzeltme: Nature. 2001;411(6840):974.) PMID 11279497 · doi:10.1038/35069076 Hayvan
- Trettel J, Levine ES. Endocannabinoids mediate rapid retrograde signaling at interneuron→pyramidal neuron synapses of the neocortex. J Neurophysiol. 2003;89(4):2334-8. PMID 12686587 · doi:10.1152/jn.01037.2002 Hayvan
- Kreitzer AC, Regehr WG. Retrograde inhibition of presynaptic calcium influx by endogenous cannabinoids at excitatory synapses onto Purkinje cells. Neuron. 2001;29(3):717-27. PMID 11301030 · doi:10.1016/s0896-6273(01)00246-x Hayvan
- Patel S, Hillard CJ. Cannabinoid CB(1) receptor agonists produce cerebellar dysfunction in mice. J Pharmacol Exp Ther. 2001;297(2):629-37. PMID 11303052 Hayvan
- Farquhar-Smith WP, Egertová M, Bradbury EJ ve ark. Cannabinoid CB(1) receptor expression in rat spinal cord. Mol Cell Neurosci. 2000;15(6):510-21. PMID 10860578 · doi:10.1006/mcne.2000.0844 Hayvan
- Hohmann AG, Herkenham M. Localization of central cannabinoid CB1 receptor messenger RNA in neuronal subpopulations of rat dorsal root ganglia: a double-label in situ hybridization study. Neuroscience. 1999;90(3):923-31. PMID 10218792 · doi:10.1016/s0306-4522(98)00524-7 Hayvan
- Woodhams SG, Chapman V, Finn DP, Hohmann AG, Neugebauer V. The cannabinoid system and pain. Neuropharmacology. 2017;124:105-120. PMID 28625720 · doi:10.1016/j.neuropharm.2017.06.015 Derleme
- Porcella A, Maxia C, Gessa GL ve ark. The human eye expresses high levels of CB1 cannabinoid receptor mRNA and protein. Eur J Neurosci. 2000;12(3):1123-7. PMID 10762343 · doi:10.1046/j.1460-9568.2000.01027.x İnsan dokusu
- Stamer WD, Golightly SF, Hosohata Y ve ark. Cannabinoid CB(1) receptor expression, activation and detection of endogenous ligand in trabecular meshwork and ciliary process tissues. Eur J Pharmacol. 2001;431(3):277-86. PMID 11730719 · doi:10.1016/s0014-2999(01)01438-8 İnsan dokusuHayvan
- Glass M, Dragunow M, Faull RL. The pattern of neurodegeneration in Huntington's disease: a comparative study of cannabinoid, dopamine, adenosine and GABA(A) receptor alterations in the human basal ganglia in Huntington's disease. Neuroscience. 2000;97(3):505-19. PMID 10828533 · doi:10.1016/s0306-4522(00)00008-7 İnsan dokusu
- Van Laere K, Casteels C, Dhollander I ve ark. Widespread decrease of type 1 cannabinoid receptor availability in Huntington disease in vivo. J Nucl Med. 2010;51(9):1413-7. PMID 20720046 · doi:10.2967/jnumed.110.077156 İnsan · gözlemsel çalışma
- Lastres-Becker I, Cebeira M, de Ceballos ML ve ark. Increased cannabinoid CB1 receptor binding and activation of GTP-binding proteins in the basal ganglia of patients with Parkinson's syndrome and of MPTP-treated marmosets. Eur J Neurosci. 2001;14(11):1827-32. PMID 11860478 · doi:10.1046/j.0953-816x.2001.01812.x İnsan dokusuHayvan
- Van Laere K, Casteels C, Lunskens S ve ark. Regional changes in type 1 cannabinoid receptor availability in Parkinson's disease in vivo. Neurobiol Aging. 2012;33(3):620.e1-8. PMID 21459482 · doi:10.1016/j.neurobiolaging.2011.02.009 İnsan · gözlemsel çalışma
- Benito C, Romero JP, Tolón RM ve ark. Cannabinoid CB1 and CB2 receptors and fatty acid amide hydrolase are specific markers of plaque cell subtypes in human multiple sclerosis. J Neurosci. 2007;27(9):2396-402. PMID 17329437 · doi:10.1523/JNEUROSCI.4814-06.2007 İnsan dokusu
- Mesnage V, Houeto JL, Bonnet AM ve ark. Neurokinin B, neurotensin, and cannabinoid receptor antagonists and Parkinson disease. Clin Neuropharmacol. 2004;27(3):108-10. PMID 15190231 · doi:10.1097/00002826-200405000-00003 İnsan · klinik çalışma
- Eggan SM, Melchitzky DS, Sesack SR ve ark. Relationship of cannabinoid CB1 receptor and cholecystokinin immunoreactivity in monkey dorsolateral prefrontal cortex. Neuroscience. 2010;169(4):1651-61. PMID 20542094 · doi:10.1016/j.neuroscience.2010.06.011 Hayvan
- Straiker A, Stella N, Piomelli D ve ark. Cannabinoid CB1 receptors and ligands in vertebrate retina: localization and function of an endogenous signaling system. Proc Natl Acad Sci U S A. 1999;96(25):14565-70. PMID 10588745 · doi:10.1073/pnas.96.25.14565 Hayvan
- Yazulla S. Endocannabinoids in the retina: from marijuana to neuroprotection. Prog Retin Eye Res. 2008;27(5):501-26. PMID 18725316 · doi:10.1016/j.preteyeres.2008.07.002 Derleme
- Westlake TM, Howlett AC, Bonner TI ve ark. Cannabinoid receptor binding and messenger RNA expression in human brain: an in vitro receptor autoradiography and in situ hybridization histochemistry study of normal aged and Alzheimer's brains. Neuroscience. 1994;63(3):637-52. PMID 7898667 · doi:10.1016/0306-4522(94)90511-8 İnsan dokusu
- Ahmad R, Goffin K, Van den Stock J ve ark. In vivo type 1 cannabinoid receptor availability in Alzheimer's disease. Eur Neuropsychopharmacol. 2014;24(2):242-50. PMID 24189376 · doi:10.1016/j.euroneuro.2013.10.002 İnsan · gözlemsel çalışma
- Yiangou Y, Facer P, Durrenberger P ve ark. COX-2, CB2 and P2X7-immunoreactivities are increased in activated microglial cells/macrophages of multiple sclerosis and amyotrophic lateral sclerosis spinal cord. BMC Neurol. 2006;6:12. PMID 16512913 · doi:10.1186/1471-2377-6-12 İnsan dokusu
- Rosenberg EC, Patra PH, Whalley BJ. Therapeutic effects of cannabinoids in animal models of seizures, epilepsy, epileptogenesis, and epilepsy-related neuroprotection. Epilepsy Behav. 2017;70(Pt B):319-327. PMID 28190698 · doi:10.1016/j.yebeh.2016.11.006 DerlemeHayvan
- Human Protein Atlas v25: doku RNA uzlaşı verisi (rna_tissue_consensus.tsv, HPA ve GTEx, nTPM) ve beyin bölgesi verisi (rna_brain_region_hpa.tsv, nTPM), CNR1 (ENSG00000118432) ve CNR2 (ENSG00000188822); v25.proteinatlas.org, dosya tarihi 6 Kasım 2025, indirme 24 Ekim 2026. Uhlén M ve ark. Tissue-based map of the human proteome. Science. 2015;347(6220):1260419. Lisans CC BY 4.0. PMID 25613900 · doi:10.1126/science.1260419 İnsan dokusu
- Malyshevskaya O, Aritake K, Kaushik MK ve ark. Natural (∆9-THC) and synthetic (JWH-018) cannabinoids induce seizures by acting through the cannabinoid CB1 receptor. Sci Rep. 2017;7(1):10516. PMID 28874764 · doi:10.1038/s41598-017-10447-2 Hayvan
- Lu HC, Mackie K. An Introduction to the Endogenous Cannabinoid System. Biol Psychiatry. 2016;79(7):516-25. PMID 26698193 · doi:10.1016/j.biopsych.2015.07.028 Derleme
- Consroe P, Laguna J, Allender J ve ark. Controlled clinical trial of cannabidiol in Huntington's disease. Pharmacol Biochem Behav. 1991;40(3):701-8. PMID 1839644 · doi:10.1016/0091-3057(91)90386-g İnsan · klinik çalışma
- Fisher RS, van Emde Boas W, Blume W ve ark. Epileptic seizures and epilepsy: definitions proposed by the International League Against Epilepsy (ILAE) and the International Bureau for Epilepsy (IBE). Epilepsia. 2005;46(4):470-2. PMID 15816939 · doi:10.1111/j.0013-9580.2005.66104.x Kurum görüşü
- Dünya Sağlık Örgütü. Epilepsy, fact sheet, 7 Şubat 2024; bölümler "Key facts" ve "Overview". who.int, 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Fisher RS, Acevedo C, Arzimanoglou A ve ark. ILAE official report: a practical clinical definition of epilepsy. Epilepsia. 2014;55(4):475-82. PMID 24730690 · doi:10.1111/epi.12550 Kurum görüşü
- Kwan P, Arzimanoglou A, Berg AT ve ark. Definition of drug resistant epilepsy: consensus proposal by the ad hoc Task Force of the ILAE Commission on Therapeutic Strategies. Epilepsia. 2010;51(6):1069-77. (Düzeltme: Epilepsia. 2010;51(9):1922.) PMID 19889013 · doi:10.1111/j.1528-1167.2009.02397.x Kurum görüşü
- Chen Z, Brodie MJ, Liew D, Kwan P. Treatment Outcomes in Patients With Newly Diagnosed Epilepsy Treated With Established and New Antiepileptic Drugs: A 30-Year Longitudinal Cohort Study. JAMA Neurol. 2018;75(3):279-286. (Düzeltme: JAMA Neurol. 2018;75(3):384, PMID 29435581.) PMID 29279892 · doi:10.1001/jamaneurol.2017.3949 İnsan · gözlemsel çalışma
- Epidyolex (cannabidiol) 100 mg/mL oral solution, Avrupa ürün bilgisi (SmPC; Jazz Pharmaceuticals Ireland Ltd), ilk ruhsat 19 Eylül 2019, son yenileme 26 Temmuz 2024; bölüm 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7, 4.8, 4.9, 5.1, 5.2, 5.3 ve 9. 24–26 Ekim 2026'da indirildi. Kaynak Resmî ilaç bilgisi
- Wirrell EC, Hood V, Knupp KG ve ark. International consensus on diagnosis and management of Dravet syndrome. Epilepsia. 2022;63(7):1761-1777. PMID 35490361 · doi:10.1111/epi.17274 Kurum görüşü
- Specchio N, Wirrell EC, Scheffer IE ve ark. International League Against Epilepsy classification and definition of epilepsy syndromes with onset in childhood: Position paper by the ILAE Task Force on Nosology and Definitions. Epilepsia. 2022;63(6):1398-1442. PMID 35503717 · doi:10.1111/epi.17241 Kurum görüşü
- Thiele EA, Marsh ED, French JA ve ark. Cannabidiol in patients with seizures associated with Lennox-Gastaut syndrome (GWPCARE4): a randomised, double-blind, placebo-controlled phase 3 trial. Lancet. 2018;391(10125):1085-1096. PMID 29395273 · doi:10.1016/S0140-6736(18)30136-3 İnsan · klinik çalışma
- Northrup H, Aronow ME, Bebin EM ve ark. Updated International Tuberous Sclerosis Complex Diagnostic Criteria and Surveillance and Management Recommendations. Pediatr Neurol. 2021;123:50-66. PMID 34399110 · doi:10.1016/j.pediatrneurol.2021.07.011 Kurum görüşü
- Thiele EA, Bebin EM, Bhathal H ve ark. Add-on Cannabidiol Treatment for Drug-Resistant Seizures in Tuberous Sclerosis Complex: A Placebo-Controlled Randomized Clinical Trial. JAMA Neurol. 2021;78(3):285-292. PMID 33346789 · doi:10.1001/jamaneurol.2020.4607 İnsan · klinik çalışma
- Devinsky O, Cross JH, Laux L ve ark. Trial of Cannabidiol for Drug-Resistant Seizures in the Dravet Syndrome. N Engl J Med. 2017;376(21):2011-2020. PMID 28538134 · doi:10.1056/NEJMoa1611618 İnsan · klinik çalışma
- Miller I, Scheffer IE, Gunning B ve ark. Dose-Ranging Effect of Adjunctive Oral Cannabidiol vs Placebo on Convulsive Seizure Frequency in Dravet Syndrome: A Randomized Clinical Trial. JAMA Neurol. 2020;77(5):613-621. (Düzeltme: JAMA Neurol. 2020;77(5):655; işbirlikçi adı.) PMID 32119035 · doi:10.1001/jamaneurol.2020.0073 İnsan · klinik çalışma
- Devinsky O, Patel AD, Cross JH ve ark. Effect of Cannabidiol on Drop Seizures in the Lennox-Gastaut Syndrome. N Engl J Med. 2018;378(20):1888-1897. PMID 29768152 · doi:10.1056/NEJMoa1714631 İnsan · klinik çalışma
- National Institute for Health and Care Excellence. Cannabis-based medicinal products. NICE guideline NG144; yayım 11 Kasım 2019, son güncelleme 22 Mart 2021; okunan öneriler 1.2.1, 1.2.2, 1.3.1, 1.3.2, 1.4, 1.5.1, araştırma önerileri 3 ve 4 ve "Severe treatment-resistant epilepsy" gerekçesi. 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Ruhsatlı Beşerî Tıbbi Ürünler Listesi, 16.10.2026 (xlsx; 26 Ekim 2026'da en güncel liste); kannabinoid içeren ürün yok. 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Yurt Dışı Etkin Madde Listesi, 28.09.2026 (xlsx): cannabidiol oral solution (YDN02BG1099) ve tetrahydrocannabinol and cannabidiol oromucosal spray (YDN02BG1098); reçete türü Kırmızı, TİTCK yazılı onayı olmadan ithal edilemez. 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Yurt Dışından İlaç Temini Yönetmeliği, Resmî Gazete 03.02.2023, sayı 32093 (değişiklik: RG 03.06.2023, sayı 32210); md. 1, 2, 6, 7. 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Beniczky S, Trinka E, Wirrell E ve ark. Updated classification of epileptic seizures: Position paper of the International League Against Epilepsy. Epilepsia. 2025;66(6):1804-1823. PMID 40264351 · doi:10.1111/epi.18338 Kurum görüşü
- Zuberi SM, Wirrell E, Yozawitz E ve ark. ILAE classification and definition of epilepsy syndromes with onset in neonates and infants: Position statement by the ILAE Task Force on Nosology and Definitions. Epilepsia. 2022;63(6):1349-1397. PMID 35503712 · doi:10.1111/epi.17239 Kurum görüşü
- Stockings E, Zagic D, Campbell G ve ark. Evidence for cannabis and cannabinoids for epilepsy: a systematic review of controlled and observational evidence. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2018;89(7):741-753. PMID 29511052 · doi:10.1136/jnnp-2017-317168 Derleme
- Talwar A, Estes E, Aparasu R, Reddy DS. Clinical efficacy and safety of cannabidiol for pediatric refractory epilepsy indications: A systematic review and meta-analysis. Exp Neurol. 2023;359:114238. PMID 36206805 · doi:10.1016/j.expneurol.2022.114238 Derleme
- Scheffer IE, Halford JJ, Miller I ve ark. Add-on cannabidiol in patients with Dravet syndrome: Results of a long-term open-label extension trial. Epilepsia. 2021;62(10):2505-2517. PMID 34406656 · doi:10.1111/epi.17036 İnsan · klinik çalışma
- Patel AD, Mazurkiewicz-Bełdzińska M, Chin RF ve ark. Long-term safety and efficacy of add-on cannabidiol in patients with Lennox-Gastaut syndrome: Results of a long-term open-label extension trial. Epilepsia. 2021;62(9):2228-2239. PMID 34287833 · doi:10.1111/epi.17000 İnsan · klinik çalışma
- Thiele EA, Bebin EM, Filloux F ve ark. Long-term cannabidiol treatment for seizures in patients with tuberous sclerosis complex: An open-label extension trial. Epilepsia. 2022;63(2):426-439. PMID 34957550 · doi:10.1111/epi.17150 İnsan · klinik çalışma
- Drugs@FDA başvuru kayıtları, openFDA arayüzünden: NDA 210365 (kannabidiol ağızdan çözelti; özgün onay kaydı 25 Haziran 2018, etkinlik ek başvuruları 31 Temmuz 2020, DEA sınıflandırma bildirimi 28 Eylül 2018) ve NDA 018677 (nabilon; özgün onay 26 Aralık 1985, ürün durumu Discontinued). 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Gray RA, Whalley BJ. The proposed mechanisms of action of CBD in epilepsy. Epileptic Disord. 2020;22(S1):10-15. PMID 32053110 · doi:10.1684/epd.2020.1135 Derleme
- Rheims S, Cucherat M, Arzimanoglou A, Ryvlin P. Greater response to placebo in children than in adults: a systematic review and meta-analysis in drug-resistant partial epilepsy. PLoS Med. 2008;5(8):e166. PMID 18700812 · doi:10.1371/journal.pmed.0050166 Derleme
- Devinsky O, Hyland K, Loftus R, Nortvedt C, Nabbout R. Placebo response in patients with Dravet syndrome: Post-hoc analysis of two clinical trials. Epilepsy Behav. 2024;156:109805. PMID 38677101 · doi:10.1016/j.yebeh.2024.109805 İnsan · klinik çalışma
- Bialer M, Perucca E. Does cannabidiol have antiseizure activity independent of its interactions with clobazam? An appraisal of the evidence from randomized controlled trials. Epilepsia. 2020;61(6):1082-1089. PMID 32452568 · doi:10.1111/epi.16542 Derleme
- Lattanzi S, Trinka E, Striano P ve ark. Cannabidiol efficacy and clobazam status: A systematic review and meta-analysis. Epilepsia. 2020;61(6):1090-1098. PMID 32452532 · doi:10.1111/epi.16546 Derleme
- Devinsky O, Thiele EA, Wright S ve ark. Cannabidiol efficacy independent of clobazam: Meta-analysis of four randomized controlled trials. Acta Neurol Scand. 2020;142(6):531-540. PMID 32592183 · doi:10.1111/ane.13305 İnsan · klinik çalışmaDerleme
- Anderson LL, Absalom NL, Abelev SV ve ark. Coadministered cannabidiol and clobazam: Preclinical evidence for both pharmacodynamic and pharmacokinetic interactions. Epilepsia. 2019;60(11):2224-2234. PMID 31625159 · doi:10.1111/epi.16355 HayvanHücre / laboratuvar
- Devinsky O, Nabbout R, Miller I ve ark. Long-term cannabidiol treatment in patients with Dravet syndrome: An open-label extension trial. Epilepsia. 2019;60(2):294-302. PMID 30582156 · doi:10.1111/epi.14628 İnsan · klinik çalışma
- Szaflarski JP, Bebin EM, Comi AM ve ark. Long-term safety and treatment effects of cannabidiol in children and adults with treatment-resistant epilepsies: Expanded access program results. Epilepsia. 2018;59(8):1540-1548. PMID 29998598 · doi:10.1111/epi.14477 İnsan · klinik çalışma
- Guerrini R, Chiron C, Vandame D, Linley W, Toward T. Comparative efficacy and safety of stiripentol, cannabidiol and fenfluramine as first-line add-on therapies for seizures in Dravet syndrome: A network meta-analysis. Epilepsia Open. 2024;9(2):689-703. PMID 38427284 · doi:10.1002/epi4.12923 Derleme
- de Oliveira HM, Oliveira Fonseca PE, Trejo Elías JE, Oliveira de Paula G, Pinzon Blaskoski A, Fruett da Costa PR. Cannabidiol Use in Developmental and Epileptic Encephalopathies: A Syndrome- and Age-Stratified Systematic Review and Meta-analysis. CNS Drugs. 2026;40(7):973-995. PMID 42185726 · doi:10.1007/s40263-026-01301-z Derleme
- Wijnen B, Armstrong N, Ramaekers B ve ark. Cannabidiol for Adjuvant Treatment of Seizures Associated with Lennox-Gastaut Syndrome and Dravet Syndrome: An Evidence Review Group Perspective of a NICE Single Technology Appraisal. Pharmacoeconomics. 2020;38(10):1043-1053. PMID 32514751 · doi:10.1007/s40273-020-00932-4 Kurum görüşüDerleme
- National Institute for Health and Care Excellence. Cannabidiol with clobazam for treating seizures associated with Dravet syndrome. Technology appraisal guidance TA614, 18 Aralık 2019; bölüm 1.1–1.2. nice.org.uk, 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- National Institute for Health and Care Excellence. Cannabidiol with clobazam for treating seizures associated with Lennox–Gastaut syndrome. Technology appraisal guidance TA615, 18 Aralık 2019; bölüm 1.1–1.2. nice.org.uk, 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- National Institute for Health and Care Excellence. Cannabidiol for treating seizures caused by tuberous sclerosis complex. Technology appraisal guidance TA873, 1 Mart 2023; bölüm 1.1–1.2. nice.org.uk, 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Steering Committee on Quality Improvement and Management, Subcommittee on Febrile Seizures American Academy of Pediatrics. Febrile seizures: clinical practice guideline for the long-term management of the child with simple febrile seizures. Pediatrics. 2008;121(6):1281-6. PMID 18519501 · doi:10.1542/peds.2008-0939 Kurum görüşü
- Lattanzi S, Trinka E, Striano P ve ark. Highly Purified Cannabidiol for Epilepsy Treatment: A Systematic Review of Epileptic Conditions Beyond Dravet Syndrome and Lennox-Gastaut Syndrome. CNS Drugs. 2021;35(3):265-281. PMID 33754312 · doi:10.1007/s40263-021-00807-y Derleme
- Devinsky O, Verducci C, Thiele EA ve ark. Open-label use of highly purified CBD (Epidiolex®) in patients with CDKL5 deficiency disorder and Aicardi, Dup15q, and Doose syndromes. Epilepsy Behav. 2018;86:131-137. PMID 30006259 · doi:10.1016/j.yebeh.2018.05.013 İnsan · klinik çalışma
- ClinicalTrials.gov. NCT05288283: Efficacy and Safety of GWP42003-P Oral Solution in Children With Epilepsy With Myoclonic-atonic Seizures; sponsor Jazz Pharmaceuticals; durum: sonlandırıldı ("business decision"); 2 katılımcı başladı; son güncelleme 3 Şubat 2025. API v2 ile 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak İnsan · klinik çalışma
- ClinicalTrials.gov. NCT04485104: Assessment of Adjunctive Cannabidiol Oral Solution (GWP42003-P) in Children With TSC, DS, or LGS Who Experience Inadequately-controlled Seizures (1–23 ay); sponsor Jazz Pharmaceuticals; durum: düşük katılım nedeniyle sonlandırıldı; 3 katılımcı; son güncelleme 31 Ekim 2025. API v2 ile 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak İnsan · klinik çalışma
- ClinicalTrials.gov. NCT02953548: Trial of Cannabidiol (CBD; GWP42003-P) for Infantile Spasms (GWPCARE7), pilot güvenlik bölümü; sponsor Jazz Pharmaceuticals; 9 katılımcı; sonuçlar (katılımcı akışı, ikincil sonlanımlar), son güncelleme 2 Eylül 2022. API v2 ile 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak İnsan · klinik çalışma
- Brodie MJ, Czapinski P, Pazdera L ve ark. A Phase 2 Randomized Controlled Trial of the Efficacy and Safety of Cannabidivarin as Add-on Therapy in Participants with Inadequately Controlled Focal Seizures. Cannabis Cannabinoid Res. 2021;6(6):528-536. PMID 33998885 · doi:10.1089/can.2020.0075 İnsan · klinik çalışma
- Suraev A, Lintzeris N, Stuart J ve ark. Composition and Use of Cannabis Extracts for Childhood Epilepsy in the Australian Community. Sci Rep. 2018;8(1):10154. (Düzeltme: Sci Rep. 2018;8(1):11850, PMID 30068968 — görüşmeci adları.) PMID 29977078 · doi:10.1038/s41598-018-28127-0 İnsan · gözlemsel çalışmaKimya laboratuvarı
- Bonn-Miller MO, Loflin MJE, Thomas BF ve ark. Labeling Accuracy of Cannabidiol Extracts Sold Online. JAMA. 2017;318(17):1708-1709. PMID 29114823 · doi:10.1001/jama.2017.11909 Kimya laboratuvarı
- Suraev A, Benson MJ, Martin L, Lintzeris N, McGregor IS. Determination of contaminants in artisanal cannabis products used for childhood epilepsy in the Australian community: A sub-analysis of the 'PELICAN' study. Epilepsy Behav. 2022;127:108496. PMID 34954507 · doi:10.1016/j.yebeh.2021.108496 Kimya laboratuvarı
- Press CA, Knupp KG, Chapman KE. Parental reporting of response to oral cannabis extracts for treatment of refractory epilepsy. Epilepsy Behav. 2015;45:49-52. PMID 25845492 · doi:10.1016/j.yebeh.2015.02.043 İnsan · gözlemsel çalışma
- Knupp KG, Rice JD, Helmkamp LJ ve ark. Prospective evaluation of oral cannabis extracts in children with epilepsy. Seizure. 2019;72:23-27. PMID 31550641 · doi:10.1016/j.seizure.2019.09.007 İnsan · gözlemsel çalışma
- Tait RJ, Caldicott D, Mountain D, Hill SL, Lenton S. A systematic review of adverse events arising from the use of synthetic cannabinoids and their associated treatment. Clin Toxicol (Phila). 2016;54(1):1-13. PMID 26567470 · doi:10.3109/15563650.2015.1110590 Derleme
- Waters ML, Dargan PI, Yates C ve ark. Clinical effects of cannabis compared to synthetic cannabinoid receptor agonists (SCRAs): a retrospective cohort study of presentations with acute toxicity to European hospitals between 2013 and 2020. Clin Toxicol (Phila). 2024;62(6):378-384. PMID 38934347 · doi:10.1080/15563650.2024.2346125 İnsan · gözlemsel çalışma
- Yu Y, Yang Z, Jin B ve ark. Cannabidiol inhibits febrile seizure by modulating AMPA receptor kinetics through its interaction with the N-terminal domain of GluA1/GluA2. Pharmacol Res. 2020;161:105128. (Düzeltme: Pharmacol Res. 2021;168:105468, PMID 33895057.) PMID 32805354 · doi:10.1016/j.phrs.2020.105128 HayvanHücre / laboratuvar
- Espinosa-Jovel C, Riveros S, Acosta-Amaya A, García C. Use of artisanal and non-regulated cannabis-based products for the treatment of epilepsy in a low-income population. Epilepsy Behav. 2024;159:109942. PMID 39121749 · doi:10.1016/j.yebeh.2024.109942 İnsan · gözlemsel çalışma
- Silek H, Bilgin Topcuoglu O. Analysis of YouTube videos as a source of information for reliability and effectiveness of cannabidiol oil in treatment of epilepsy. Epilepsy Behav. 2023;138:109017. PMID 36473301 · doi:10.1016/j.yebeh.2022.109017
- Coppola A, Moore-Ramdin L, Navetta M, Samanta D. A systematic review of highly purified cannabidiol in developmental and epileptic encephalopathies and complex treatment-resistant epilepsies: Changes in seizure frequency and adverse events. Epilepsy Res. 2026;220:107731. (Düzeltme: Epilepsy Res. 2026;222:107777, PMID 41820159.) PMID 41558068 · doi:10.1016/j.eplepsyres.2026.107731 Derleme
- Knight EMP, Amin S, Bahi-Buisson N ve ark. Safety and efficacy of ganaxolone in patients with CDKL5 deficiency disorder: results from the double-blind phase of a randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet Neurol. 2022;21(5):417-427. (Düzeltme: Lancet Neurol. 2022;21(7):e7, PMID 35716695.) PMID 35429480 · doi:10.1016/S1474-4422(22)00077-1 İnsan · klinik çalışma
- Kalinowska-Doman A, Strzelczyk A, Paprocka J. Antiseizure medications in CDKL5 encephalopathy- systematic review. Seizure. 2025;131:391-396. PMID 40834685 · doi:10.1016/j.seizure.2025.08.002 Derleme
- Ebadi SR, Saleki K, Adl Parvar T ve ark. The effect of cannabidiol on seizure features and quality of life in drug-resistant frontal lobe epilepsy patients: a triple-blind controlled trial. Front Neurol. 2023;14:1143783. PMID 37470002 · doi:10.3389/fneur.2023.1143783 İnsan · klinik çalışma
- Patel AD, Szaflarski JP, Lyons PD ve ark. Long-term efficacy and safety of cannabidiol in patients with treatment-resistant focal epilepsies treated in the Expanded Access Program. Epilepsia. 2025;66(10):3730-3740. PMID 40673944 · doi:10.1111/epi.18496 İnsan · klinik çalışma
- Reyes Valenzuela G, Gallo A, Calvo A ve ark. Purified cannabidiol as add-on therapy in children with treatment-resistant infantile epileptic spasms syndrome. Seizure. 2024;115:94-99. PMID 38237316 · doi:10.1016/j.seizure.2024.01.010 İnsan · gözlemsel çalışma
- Gofshteyn JS, Wilfong A, Devinsky O ve ark. Cannabidiol as a Potential Treatment for Febrile Infection-Related Epilepsy Syndrome (FIRES) in the Acute and Chronic Phases. J Child Neurol. 2017;32(1):35-40. PMID 27655472 · doi:10.1177/0883073816669450 İnsan · olgu bildirimi
- Fetta A, Crotti E, Campostrini E ve ark. Cannabidiol in the acute phase of febrile infection-related epilepsy syndrome (FIRES). Epilepsia Open. 2023;8(2):685-691. PMID 37042946 · doi:10.1002/epi4.12740 İnsan · olgu bildirimi
- Hussain SA, Zhou R, Jacobson C ve ark. Perceived efficacy of cannabidiol-enriched cannabis extracts for treatment of pediatric epilepsy: A potential role for infantile spasms and Lennox-Gastaut syndrome. Epilepsy Behav. 2015;47:138-41. PMID 25935511 · doi:10.1016/j.yebeh.2015.04.009 İnsan · gözlemsel çalışma
- Tzadok M, Uliel-Siboni S, Linder I ve ark. CBD-enriched medical cannabis for intractable pediatric epilepsy: The current Israeli experience. Seizure. 2016;35:41-4. PMID 26800377 · doi:10.1016/j.seizure.2016.01.004 İnsan · gözlemsel çalışma
- Pamplona FA, da Silva LR, Coan AC. Potential Clinical Benefits of CBD-Rich Cannabis Extracts Over Purified CBD in Treatment-Resistant Epilepsy: Observational Data Meta-analysis. Front Neurol. 2018;9:759. Düzeltme: Front Neurol. 2018;9:1050 (PMID 30687209). PMID 30258398 · doi:10.3389/fneur.2018.00759 Derleme
- Uliel-Sibony S, Hausman-Kedem M, Fattal-Valevski A, Kramer U. Cannabidiol-enriched oil in children and adults with treatment-resistant epilepsy-does tolerance exist? Brain Dev. 2021;43(1):89-96. PMID 32713661 · doi:10.1016/j.braindev.2020.06.018 İnsan · gözlemsel çalışma
- Whalley BJ, Lin H, Bell L ve ark. Species-specific susceptibility to cannabis-induced convulsions. Br J Pharmacol. 2019;176(10):1506-1523. PMID 29457829 · doi:10.1111/bph.14165 Hayvanİnsan dokusu
- Kaczor EE, Greene K, Zacharia J, Tormoehlen L, Neavyn M, Carreiro S. The Potential Proconvulsant Effects of Cannabis: a Scoping Review. J Med Toxicol. 2022;18(3):223-234. (Düzeltmeler: J Med Toxicol. 2022;18(4):357, PMID 35449497; 2023;19(1):54-60, PMID 36322377.) PMID 35352276 · doi:10.1007/s13181-022-00886-3 Derleme
- Gross DW, Hamm J, Ashworth NL, Quigley D. Marijuana use and epilepsy: prevalence in patients of a tertiary care epilepsy center. Neurology. 2004;62(11):2095-7. PMID 15184622 · doi:10.1212/01.wnl.0000127623.03766.75 İnsan · gözlemsel çalışma
- ClinicalTrials.gov. NCT02954887: Phase 3 Trial of Cannabidiol (CBD; GWP42003-P) for Infantile Spasms: Open-label Extension Phase (GWPCARE7); sponsor Jazz Pharmaceuticals; 9 katılımcı; sonuçlar, son güncelleme 2 Eylül 2022. API v2 ile 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak İnsan · klinik çalışma
- Treat L, Chapman KE, Colborn KL, Knupp KG. Duration of use of oral cannabis extract in a cohort of pediatric epilepsy patients. Epilepsia. 2017;58(1):123-127. PMID 27859038 · doi:10.1111/epi.13617 İnsan · gözlemsel çalışma
- Sulak D, Saneto R, Goldstein B. The current status of artisanal cannabis for the treatment of epilepsy in the United States. Epilepsy Behav. 2017;70(Pt B):328-333. PMID 28254350 · doi:10.1016/j.yebeh.2016.12.032 İnsan · gözlemsel çalışmaİnsan · olgu bildirimi
- Tzadok M, Hamed N, Heimer G, Zohar-Dayan E, Rabinowicz S, Ben Zeev B. The Long-Term Effectiveness and Safety of Cannabidiol-Enriched Oil in Children With Drug-Resistant Epilepsy. Pediatr Neurol. 2022;136:15-19. PMID 36049378 · doi:10.1016/j.pediatrneurol.2022.06.016 İnsan · gözlemsel çalışma
- McCoy B, Wang L, Zak M ve ark. A prospective open-label trial of a CBD/THC cannabis oil in dravet syndrome. Ann Clin Transl Neurol. 2018;5(9):1077-1088. PMID 30250864 · doi:10.1002/acn3.621 İnsan · klinik çalışma
- Dlugosz L, Zhou HZ, Scott BW, Burnham M. The effects of cannabidiol and Δ9-tetrahydrocannabinol, alone and in combination, in the maximal electroshock seizure model. Epilepsy Res. 2023;190:107087. PMID 36646020 · doi:10.1016/j.eplepsyres.2023.107087 Hayvan
- Strickland JC, Jackson H, Schlienz NJ ve ark. Cross-sectional and longitudinal evaluation of cannabidiol (CBD) product use and health among people with epilepsy. Epilepsy Behav. 2021;122:108205. PMID 34311183 · doi:10.1016/j.yebeh.2021.108205 İnsan · gözlemsel çalışma
- Smegal LF, Vedmurthy P, Ryan M ve ark. Cannabidiol Treatment for Neurological, Cognitive, and Psychiatric Symptoms in Sturge-Weber Syndrome. Pediatr Neurol. 2023;139:24-34. PMID 36508880 · doi:10.1016/j.pediatrneurol.2022.10.014 İnsan · klinik çalışma
- Porter BE, Jacobson C. Report of a parent survey of cannabidiol-enriched cannabis use in pediatric treatment-resistant epilepsy. Epilepsy Behav. 2013;29(3):574-7. PMID 24237632 · doi:10.1016/j.yebeh.2013.08.037 İnsan · gözlemsel çalışma
- Porcari GS, Fu C, Doll ED, Carter EG, Carson RP. Efficacy of artisanal preparations of cannabidiol for the treatment of epilepsy: Practical experiences in a tertiary medical center. Epilepsy Behav. 2018;80:240-246. PMID 29429908 · doi:10.1016/j.yebeh.2018.01.026 İnsan · gözlemsel çalışma
- Bloem BR, Okun MS, Klein C. Parkinson's disease. Lancet. 2021;397(10291):2284-2303. PMID 33848468 · doi:10.1016/S0140-6736(21)00218-X Derleme
- Peball M, Krismer F, Knaus HG ve ark. Non-Motor Symptoms in Parkinson's Disease are Reduced by Nabilone. Ann Neurol. 2020;88(4):712-722. PMID 32757413 · doi:10.1002/ana.25864 İnsan · klinik çalışma
- Chagas MH, Zuardi AW, Tumas V ve ark. Effects of cannabidiol in the treatment of patients with Parkinson's disease: an exploratory double-blind trial. J Psychopharmacol. 2014;28(11):1088-98. PMID 25237116 · doi:10.1177/0269881114550355 İnsan · klinik çalışma
- Carroll CB, Bain PG, Teare L ve ark. Cannabis for dyskinesia in Parkinson disease: a randomized double-blind crossover study. Neurology. 2004;63(7):1245-50. PMID 15477546 · doi:10.1212/01.wnl.0000140288.48796.8e İnsan · klinik çalışma
- Venderová K, Růzicka E, Vorísek V, Visnovský P. Survey on cannabis use in Parkinson's disease: subjective improvement of motor symptoms. Mov Disord. 2004;19(9):1102-6. PMID 15372606 · doi:10.1002/mds.20111 İnsan · gözlemsel çalışma
- Erga AH, Maple-Grødem J, Alves G. Cannabis use in Parkinson's disease-A nationwide online survey study. Acta Neurol Scand. 2022;145(6):692-697. PMID 35178701 · doi:10.1111/ane.13602 İnsan · gözlemsel çalışma
- Feeney MP, Bega D, Kluger BM ve ark. Weeding through the haze: a survey on cannabis use among people living with Parkinson's disease in the US. NPJ Parkinsons Dis. 2021;7(1):21. PMID 33658517 · doi:10.1038/s41531-021-00165-y İnsan · gözlemsel çalışma
- Barré T, Cazorla G, Di Beo V ve ark. Patterns of Use and Patient-Reported Effects of Cannabinoids in People With PD: A Nationwide Survey. Parkinsons Dis. 2025;2025:2979089. PMID 40470397 · doi:10.1155/padi/2979089 İnsan · gözlemsel çalışma
- Holden SK, Domen CH, Sillau S, Liu Y, Leehey MA. Higher Risk, Higher Reward? Self-Reported Effects of Real-World Cannabis Use in Parkinson's Disease. Mov Disord Clin Pract. 2022;9(3):340-350. PMID 35392299 · doi:10.1002/mdc3.13414 İnsan · gözlemsel çalışma
- Yenilmez F, Fründt O, Hidding U, Buhmann C. Cannabis in Parkinson's Disease: The Patients' View. J Parkinsons Dis. 2021;11(1):309-321. PMID 33216043 · doi:10.3233/JPD-202260 İnsan · gözlemsel çalışma
- Figura M, Koziorowski D, Sławek J. Cannabis in Parkinson's Disease - the patient's perspective versus clinical trials: a systematic literature review. Neurol Neurochir Pol. 2022;56(1):21-27. PMID 34985112 · doi:10.5603/PJNNS.a2022.0004 Derleme
- Kubota GT, Parmera JB, Deltreggia M ve ark. Cannabis-Based Oil for Pain and Other Non-Motor Symptoms in Parkinson's Disease: A Randomized Controlled Trial. Mov Disord. 2026 (çevrim içi erken yayım; cilt ve sayfa yok). PMID 42563548 · doi:10.1002/mds.70449 İnsan · klinik çalışma
- Kanjanarangsichai A, Mitarnun W, Mitarnun W ve ark. Cannabidiol-enriched cannabis extraction product in Parkinson's disease: A randomized, double-blind, and placebo-controlled trial in Buriram Hospital. J Neurosci Rural Pract. 2022;13(4):663-668. PMID 36743777 · doi:10.25259/JNRP-2022-6-19 İnsan · klinik çalışma
- Mitarnun W, Kanjanarangsichai A, Junlaor P ve ark. Cannabidiol and cognitive functions/inflammatory markers in Parkinson's disease: A double-blind randomized controlled trial at Buriram Hospital (CBD-PD-BRH trial). Parkinsonism Relat Disord. 2025;135:107841. PMID 40267585 · doi:10.1016/j.parkreldis.2025.107841 İnsan · klinik çalışma
- de Faria SM, de Morais Fabrício D, Tumas V ve ark. Effects of acute cannabidiol administration on anxiety and tremors induced by a Simulated Public Speaking Test in patients with Parkinson's disease. J Psychopharmacol. 2020;34(2):189-196. PMID 31909680 · doi:10.1177/0269881119895536 İnsan · klinik çalışma
- Zuardi AW, Crippa JA, Hallak JE ve ark. Cannabidiol for the treatment of psychosis in Parkinson's disease. J Psychopharmacol. 2009;23(8):979-83. PMID 18801821 · doi:10.1177/0269881108096519 İnsan · klinik çalışma
- Chagas MH, Eckeli AL, Zuardi AW ve ark. Cannabidiol can improve complex sleep-related behaviours associated with rapid eye movement sleep behaviour disorder in Parkinson's disease patients: a case series. J Clin Pharm Ther. 2014;39(5):564-6. PMID 24845114 · doi:10.1111/jcpt.12179 İnsan · olgu bildirimi
- de Almeida CMO, Brito MMC, Bosaipo NB ve ark. Cannabidiol for Rapid Eye Movement Sleep Behavior Disorder. Mov Disord. 2021;36(7):1711-1715. PMID 33754375 · doi:10.1002/mds.28577 İnsan · klinik çalışma
- Lotan I, Treves TA, Roditi Y, Djaldetti R. Cannabis (medical marijuana) treatment for motor and non-motor symptoms of Parkinson disease: an open-label observational study. Clin Neuropharmacol. 2014;37(2):41-4. PMID 24614667 · doi:10.1097/WNF.0000000000000016 İnsan · gözlemsel çalışma
- Urbi B, Corbett J, Hughes I ve ark. Effects of Cannabis in Parkinson's Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Parkinsons Dis. 2022;12(2):495-508. PMID 34958046 · doi:10.3233/JPD-212923 Derleme
- Oikonomou P, Jost WH. Randomized controlled trials on the use of cannabis-based medicines in movement disorders: a systematic review. J Neural Transm (Vienna). 2022;129(10):1247-1256. PMID 35859051 · doi:10.1007/s00702-022-02529-x Derleme
- Bates GP, Dorsey R, Gusella JF ve ark. Huntington disease. Nat Rev Dis Primers. 2015;1:15005. PMID 27188817 · doi:10.1038/nrdp.2015.5 Derleme
- Walker FO. Huntington's disease. Lancet. 2007;369(9557):218-28. PMID 17240289 · doi:10.1016/S0140-6736(07)60111-1 Derleme
- López-Sendón Moreno JL, García Caldentey J, Trigo Cubillo P ve ark. A double-blind, randomized, cross-over, placebo-controlled, pilot trial with Sativex in Huntington's disease. J Neurol. 2016;263(7):1390-400. PMID 27159993 · doi:10.1007/s00415-016-8145-9 İnsan · klinik çalışma
- Serag I, Elsakka MM, Moawad MHED ve ark. Efficacy of cannabis-based medicine in the treatment of Tourette syndrome: a systematic review and meta-analysis. Eur J Clin Pharmacol. 2024;80(10):1483-1493. PMID 38985199 · doi:10.1007/s00228-024-03710-9 Derleme
- Müller-Vahl KR, Schneider U, Prevedel H ve ark. Delta 9-tetrahydrocannabinol (THC) is effective in the treatment of tics in Tourette syndrome: a 6-week randomized trial. J Clin Psychiatry. 2003;64(4):459-65. PMID 12716250 · doi:10.4088/jcp.v64n0417 İnsan · klinik çalışma
- Mosley PE, Webb L, Suraev A ve ark. Tetrahydrocannabinol and Cannabidiol in Tourette Syndrome. NEJM Evid. 2023;2(9):EVIDoa2300012. PMID 38320199 · doi:10.1056/EVIDoa2300012 İnsan · klinik çalışma
- Müller-Vahl KR, Pisarenko A, Szejko N ve ark. CANNA-TICS: Efficacy and safety of oral treatment with nabiximols in adults with chronic tic disorders - Results of a prospective, multicenter, randomized, double-blind, placebo controlled, phase IIIb superiority study. Psychiatry Res. 2023;323:115135. PMID 36878177 · doi:10.1016/j.psychres.2023.115135 İnsan · klinik çalışma
- Albanese A, Bhatia K, Bressman SB ve ark. Phenomenology and classification of dystonia: a consensus update. Mov Disord. 2013;28(7):863-73. PMID 23649720 · doi:10.1002/mds.25475 Derleme
- Santos de Alencar S, Crippa JAS, Brito MCM, Pimentel ÂV, Cecilio Hallak JE, Tumas V. A single oral dose of cannabidiol did not reduce upper limb tremor in patients with essential tremor. Parkinsonism Relat Disord. 2021;83:37-40. PMID 33465546 · doi:10.1016/j.parkreldis.2021.01.001 İnsan · klinik çalışma
- Longardner K, Shen Q, Castellanos FX ve ark. Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled, Crossover Study of Oral Cannabidiol and Tetrahydrocannabinol for Essential Tremor. Tremor Other Hyperkinet Mov (N Y). 2025;15:14. PMID 40248111 · doi:10.5334/tohm.1005 İnsan · klinik çalışma
- Fox SH, Kellett M, Moore AP, Crossman AR, Brotchie JM. Randomised, double-blind, placebo-controlled trial to assess the potential of cannabinoid receptor stimulation in the treatment of dystonia. Mov Disord. 2002;17(1):145-9. PMID 11835452 · doi:10.1002/mds.1280 İnsan · klinik çalışma
- Zadikoff C, Wadia PM, Miyasaki J ve ark. Cannabinoid, CB1 agonists in cervical dystonia: Failure in a phase IIa randomized controlled trial. Basal Ganglia. 2011;1(2):91-95. (PubMed'de dizinlenmiyor; künye Crossref'ten, özet ve tam metin okunamadı, sonuçlar Lim 2017 ve Bilbao 2022'den.) doi:10.1016/j.baga.2011.04.002 İnsan · klinik çalışma
- Lim K, See YM, Lee J. A Systematic Review of the Effectiveness of Medical Cannabis for Psychiatric, Movement and Neurodegenerative Disorders. Clin Psychopharmacol Neurosci. 2017;15(4):301-312. PMID 29073741 · doi:10.9758/cpn.2017.15.4.301 Derleme
- Silkiss RZ, Koppinger J, Truong T, Gibson D, Tyler C. Cannabidiol as an Adjunct to Botulinum Toxin in Blepharospasm - A Randomized Pilot Study. Transl Vis Sci Technol. 2023;12(8):17. PMID 37606606 · doi:10.1167/tvst.12.8.17 İnsan · klinik çalışma
- Zloto O, Weisman A, Avisar I ve ark. Medical cannabis oil for benign essential blepharospasm: a prospective, randomized controlled pilot study. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2022;260(5):1707-1712. PMID 35067772 · doi:10.1007/s00417-021-05533-1 İnsan · klinik çalışma
- Bondok M, Nguyen AX, Lando L, Wu AY. Adverse Ocular Impact and Emerging Therapeutic Potential of Cannabis and Cannabinoids: A Narrative Review. Clin Ophthalmol. 2024;18:3529-3556. PMID 39629058 · doi:10.2147/OPTH.S501494 Derleme
- Kluger BM, Huang AP, Miyasaki JM. Cannabinoids in movement disorders. Parkinsonism Relat Disord. 2022;102:124-130. PMID 36038457 · doi:10.1016/j.parkreldis.2022.08.014 Derleme
- Sieradzan KA, Fox SH, Hill M, Dick JP, Crossman AR, Brotchie JM. Cannabinoids reduce levodopa-induced dyskinesia in Parkinson's disease: a pilot study. Neurology. 2001;57(11):2108-11. PMID 11739835 · doi:10.1212/wnl.57.11.2108 İnsan · klinik çalışma
- Domen CH, Sillau S, Liu Y ve ark. Cognitive Safety Data from a Randomized, Double-Blind, Parallel-Group, Placebo-Controlled Phase IIb Study of the Effects of a Cannabidiol and Δ9-Tetrahydrocannabinol Drug on Parkinson's Disease-Related Motor Symptoms. Mov Disord. 2023;38(7):1341-1346. PMID 37212386 · doi:10.1002/mds.29447 İnsan · klinik çalışma
- Bravo-Soto GA, Juri C. Are cannabinoids effective for Parkinsons disease? Medwave. 2017;17(Suppl2):e6974. PMID 28622283 · doi:10.5867/medwave.2017.6974 Derleme
- Curtis A, Mitchell I, Patel S, Ives N, Rickards H. A pilot study using nabilone for symptomatic treatment in Huntington's disease. Mov Disord. 2009;24(15):2254-9. PMID 19845035 · doi:10.1002/mds.22809 İnsan · klinik çalışma
- Müller-Vahl KR, Schneider U, Emrich HM. Nabilone increases choreatic movements in Huntington's disease. Mov Disord. 1999;14(6):1038-40. PMID 10584686 · doi:10.1002/1531-8257(199911)14:6<1038::aid-mds1024>3.0.co;2-7 İnsan · olgu bildirimi
- Curtis A, Clarke CE, Rickards HE. Cannabinoids for Tourette's Syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2009;2009(4):CD006565. PMID 19821373 · doi:10.1002/14651858.CD006565.pub2 Derleme
- Müller-Vahl KR, Schneider U, Koblenz A ve ark. Treatment of Tourette's syndrome with Delta 9-tetrahydrocannabinol (THC): a randomized crossover trial. Pharmacopsychiatry. 2002;35(2):57-61. PMID 11951146 · doi:10.1055/s-2002-25028 İnsan · klinik çalışma
- Pringsheim T, Holler-Managan Y, Okun MS ve ark. Comprehensive systematic review summary: Treatment of tics in people with Tourette syndrome and chronic tic disorders. Neurology. 2019;92(19):907-915. (Düzeltme: Neurology. 2019;93(9):415, PMID 31451598; yalnız ek veri bağlantısı düzeltildi.) PMID 31061209 · doi:10.1212/WNL.0000000000007467 Derleme
- Bilbao A, Spanagel R. Medical cannabinoids: a pharmacology-based systematic review and meta-analysis for all relevant medical indications. BMC Med. 2022;20(1):259. PMID 35982439 · doi:10.1186/s12916-022-02459-1 Derleme
- Consroe P, Sandyk R, Snider SR. Open label evaluation of cannabidiol in dystonic movement disorders. Int J Neurosci. 1986;30(4):277-82. PMID 3793381 · doi:10.3109/00207458608985678 İnsan · klinik çalışma
- Fox P, Bain PG, Glickman S, Carroll C, Zajicek J. The effect of cannabis on tremor in patients with multiple sclerosis. Neurology. 2004;62(7):1105-9. PMID 15079008 · doi:10.1212/01.wnl.0000118203.67138.3e İnsan · klinik çalışma
- Leehey MA, Liu Y, Hart F ve ark. Safety and Tolerability of Cannabidiol in Parkinson Disease: An Open Label, Dose-Escalation Study. Cannabis Cannabinoid Res. 2020;5(4):326-336. PMID 33381646 · doi:10.1089/can.2019.0068 İnsan · klinik çalışma
- Varshney K, Patel A, Ansari S, Shet P, Panag SS. Cannabinoids in Treating Parkinson's Disease Symptoms: A Systematic Review of Clinical Studies. Cannabis Cannabinoid Res. 2023;8(5):716-730. PMID 37253174 · doi:10.1089/can.2023.0023 Derleme
- EU Clinical Trials Register. EudraCT 2016-000564-42: A randomized, multicenter, double-blind, placebo controlled trial to demonstrate the efficacy and safety of nabiximols in the treatment of adults with chronic tic disorders (CANNA-TICS). Sonuç sürümü v1, 31 Aralık 2023; 29 Ekim 2026'da erişildi: birincil sonlanımlar (%25 ve %30 yanıt), bırakmalar, yan etkiler. Kaynak İnsan · klinik çalışma
- Müller-Vahl KR, Jakubovski E, Fremer C ve ark. Implications for blinding in clinical trials with THC-containing cannabinoids based on the CANNA-TICS trial. Front Neurosci. 2022;16:793703. PMID 36213751 · doi:10.3389/fnins.2022.793703 İnsan · gözlemsel çalışma
- Abi-Jaoude E, Bhikram T, Parveen F, Levenbach J, Lafreniere-Roula M, Sandor P. A Double-Blind, Randomized, Controlled Crossover Trial of Cannabis in Adults with Tourette Syndrome. Cannabis Cannabinoid Res. 2023;8(5):835-845. PMID 36040329 · doi:10.1089/can.2022.0091 İnsan · klinik çalışma
- Mann GS, Gadelmawla AF, Dway A ve ark. Cannabis for tic control: a systematic review and meta-analysis of its efficacy in Tourette syndrome management. Neuroscience. 2026;609:137-145. PMID 42229830 · doi:10.1016/j.neuroscience.2026.05.044 Derleme
- ClinicalTrials.gov. NCT03805750: A Double-Blind, Cross-Over, Placebo-Controlled Efficacy and Tolerability Study of Oral Cannabidiol (CBD) and Tetrahydrocannabinol (THC) for Essential Tremor (ET); sponsor University of California, San Diego; 7 katılımcı; sonuçlar (yan etkiler: ciddi yan etki iki dönemde de 0/7), son güncelleme 13 Ekim 2022. API v2 ile 30 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak İnsan · klinik çalışma
- National Institute for Health and Care Excellence. Multiple sclerosis in adults: management. NICE guideline NG220; yayım 22 Haziran 2022, son güncelleme 26 Ağustos 2026; okunan öneriler: 1.5.24, 1.5.25, 1.5.26, 1.5.27, 1.5.28, 1.5.32. 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Rizzo MA, Hadjimichael OC, Preiningerova J, Vollmer TL. Prevalence and treatment of spasticity reported by multiple sclerosis patients. Mult Scler. 2004;10(5):589-95. PMID 15471378 · doi:10.1191/1352458504ms1085oa İnsan · gözlemsel çalışma
- Sativex Oromucosal Spray (delta-9-tetrahidrokannabinol ve kannabidiol), Birleşik Krallık ürün bilgisi (SmPC), ruhsat sahibi SVX Therapeutics Limited; ilk ruhsat 16 Haziran 2010, son yenileme 6 Ağustos 2018; metin revizyonu 2 Nisan 2026, electronic medicines compendium'da 14 Temmuz 2026'da güncellendi, 24–26 Ekim 2026'da erişildi: bölüm 2, 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7, 4.8, 4.9, 5.1, 5.2, 5.3, 9, 10. Kaynak Resmî ilaç bilgisi
- Sativex 2,7 mg/2,5 mg solución para pulverización bucal — ficha técnica (ürün bilgisi), Agencia Española de Medicamentos y Productos Sanitarios (AEMPS), CIMA kayıt no 72544; ruhsat sahibi Cnx Therapeutics Ireland Limited; ilk ruhsat 20 Temmuz 2010, son yenileme 6 Ağustos 2018, metin revizyonu 04/2026; okunan bölümler: 4.1, 4.2, 4.5, 4.8, 5.1, 9, 10. 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Resmî ilaç bilgisi
- Torres-Moreno MC, Papaseit E, Torrens M, Farré M. Assessment of Efficacy and Tolerability of Medicinal Cannabinoids in Patients With Multiple Sclerosis: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2018;1(6):e183485. PMID 30646241 · doi:10.1001/jamanetworkopen.2018.3485 Derleme
- Bethoux FA, Farrell R, Checketts D ve ark. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial to evaluate the effect of nabiximols oromucosal spray on clinical measures of spasticity in patients with multiple sclerosis. Mult Scler Relat Disord. 2024;89:105740. PMID 39106541 · doi:10.1016/j.msard.2024.105740 İnsan · klinik çalışma
- Novotna A, Mares J, Ratcliffe S ve ark. A randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group, enriched-design study of nabiximols* (Sativex(®) ), as add-on therapy, in subjects with refractory spasticity caused by multiple sclerosis. Eur J Neurol. 2011;18(9):1122-31. PMID 21362108 · doi:10.1111/j.1468-1331.2010.03328.x İnsan · klinik çalışma
- Mousavi P, Emadzadeh M, Karimikhoshnoudian B ve ark. A randomized trial on efficacy of purified cannabidiol on spasticity in multiple sclerosis patients with gait problems: first report in Iran. Naunyn Schmiedebergs Arch Pharmacol. 2025;398(12):17435-17444. PMID 40498097 · doi:10.1007/s00210-025-04347-w İnsan · klinik çalışma
- Zajicek J, Fox P, Sanders H ve ark. Cannabinoids for treatment of spasticity and other symptoms related to multiple sclerosis (CAMS study): multicentre randomised placebo-controlled trial. Lancet. 2003;362(9395):1517-26. PMID 14615106 · doi:10.1016/S0140-6736(03)14738-1 İnsan · klinik çalışma
- Zajicek JP, Hobart JC, Slade A, Barnes D, Mattison PG, MUSEC Research Group. Multiple sclerosis and extract of cannabis: results of the MUSEC trial. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2012;83(11):1125-32. PMID 22791906 · doi:10.1136/jnnp-2012-302468 İnsan · klinik çalışma
- Zajicek J, Ball S, Wright D ve ark. Effect of dronabinol on progression in progressive multiple sclerosis (CUPID): a randomised, placebo-controlled trial. Lancet Neurol. 2013;12(9):857-865. PMID 23856559 · doi:10.1016/S1474-4422(13)70159-5 İnsan · klinik çalışma
- Kavia RB, De Ridder D, Constantinescu CS, Stott CG, Fowler CJ. Randomized controlled trial of Sativex to treat detrusor overactivity in multiple sclerosis. Mult Scler. 2010;16(11):1349-59. PMID 20829244 · doi:10.1177/1352458510378020 İnsan · klinik çalışma
- Nabata KJ, Tse EK, Nightingale TE ve ark. The Therapeutic Potential and Usage Patterns of Cannabinoids in People with Spinal Cord Injuries: A Systematic Review. Curr Neuropharmacol. 2021;19(3):402-432. PMID 32310048 · doi:10.2174/1570159X18666200420085712 Derleme
- Pooyania S, Ethans K, Szturm T, Casey A, Perry D. A randomized, double-blinded, crossover pilot study assessing the effect of nabilone on spasticity in persons with spinal cord injury. Arch Phys Med Rehabil. 2010;91(5):703-7. PMID 20434606 · doi:10.1016/j.apmr.2009.12.025 İnsan · klinik çalışma
- Rintala DH, Fiess RN, Tan G, Holmes SA, Bruel BM. Effect of dronabinol on central neuropathic pain after spinal cord injury: a pilot study. Am J Phys Med Rehabil. 2010;89(10):840-8. PMID 20855984 · doi:10.1097/PHM.0b013e3181f1c4ec İnsan · klinik çalışma
- Feldman EL, Goutman SA, Petri S ve ark. Amyotrophic lateral sclerosis. Lancet. 2022;400(10360):1363-1380. PMID 36116464 · doi:10.1016/S0140-6736(22)01272-7 Derleme
- Riva N, Mora G, Sorarù G ve ark. Safety and efficacy of nabiximols on spasticity symptoms in patients with motor neuron disease (CANALS): a multicentre, double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 2 trial. Lancet Neurol. 2019;18(2):155-164. PMID 30554828 · doi:10.1016/S1474-4422(18)30406-X İnsan · klinik çalışma
- Weber M, Goldman B, Truniger S. Tetrahydrocannabinol (THC) for cramps in amyotrophic lateral sclerosis: a randomised, double-blind crossover trial. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2010;81(10):1135-40. PMID 20498181 · doi:10.1136/jnnp.2009.200642 İnsan · klinik çalışma
- Urbi B, Owusu MA, Hughes I, Katz M, Broadley S, Sabet A. Effects of cannabinoids in Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS) murine models: a systematic review and meta-analysis. J Neurochem. 2019;149(2):284-297. PMID 30520038 · doi:10.1111/jnc.14639 DerlemeHayvan
- ClinicalTrials.gov. Efficacy of Cannabinoids in Amyotrophic Lateral Sclerosis or Motor Neurone Disease (NCT03690791). API v2 kaydı: genel durum UNKNOWN, gerçek katılımcı sayısı 17, son güncelleme 3 Nisan 2023, tahmini bitiş 30 Ocak 2024, sonuç yayımlanmamış. 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak İnsan · klinik çalışma
- Collin C, Ehler E, Waberzinek G ve ark. A double-blind, randomized, placebo-controlled, parallel-group study of Sativex, in subjects with symptoms of spasticity due to multiple sclerosis. Neurol Res. 2010;32(5):451-9. PMID 20307378 · doi:10.1179/016164109X12590518685660 İnsan · klinik çalışma
- Notcutt W, Langford R, Davies P, Ratcliffe S, Potts R. A placebo-controlled, parallel-group, randomized withdrawal study of subjects with symptoms of spasticity due to multiple sclerosis who are receiving long-term Sativex® (nabiximols). Mult Scler. 2012;18(2):219-28. PMID 21878454 · doi:10.1177/1352458511419700 İnsan · klinik çalışma
- Centonze D, Bari M, Rossi S ve ark. The endocannabinoid system is dysregulated in multiple sclerosis and in experimental autoimmune encephalomyelitis. Brain. 2007;130(Pt 10):2543-53. PMID 17626034 · doi:10.1093/brain/awm160 İnsan · gözlemsel çalışmaHayvan
- Baker D, Pryce G, Croxford JL ve ark. Cannabinoids control spasticity and tremor in a multiple sclerosis model. Nature. 2000;404(6773):84-7. PMID 10716447 · doi:10.1038/35003583 Hayvan
- Hagenbach U, Luz S, Ghafoor N ve ark. The treatment of spasticity with Delta9-tetrahydrocannabinol in persons with spinal cord injury. Spinal Cord. 2007;45(8):551-62. PMID 17043680 · doi:10.1038/sj.sc.3101982 İnsan · klinik çalışma
- Bilsland LG, Dick JR, Pryce G ve ark. Increasing cannabinoid levels by pharmacological and genetic manipulation delay disease progression in SOD1 mice. FASEB J. 2006;20(7):1003-5. PMID 16571781 · doi:10.1096/fj.05-4743fje Hayvan
- Ng L, Khan F, Young CA, Galea M. Symptomatic treatments for amyotrophic lateral sclerosis/motor neuron disease. Cochrane Database Syst Rev. 2017;1(1):CD011776. PMID 28072907 · doi:10.1002/14651858.CD011776.pub2 Derleme
- Baldinger R, Katzberg HD, Weber M. Treatment for cramps in amyotrophic lateral sclerosis/motor neuron disease. Cochrane Database Syst Rev. 2012;2012(4):CD004157. PMID 22513921 · doi:10.1002/14651858.CD004157.pub2 Derleme
- Markovà J, Essner U, Akmaz B ve ark. Sativex® as add-on therapy vs. further optimized first-line ANTispastics (SAVANT) in resistant multiple sclerosis spasticity: a double-blind, placebo-controlled randomised clinical trial. Int J Neurosci. 2019;129(2):119-128. PMID 29792372 · doi:10.1080/00207454.2018.1481066 İnsan · klinik çalışma
- Nicholas J, Lublin F, Klineova S ve ark. Efficacy of nabiximols oromucosal spray on spasticity in people with multiple sclerosis: Treatment effects on Spasticity Numeric Rating Scale, muscle spasm count, and spastic muscle tone in two randomized clinical trials. Mult Scler Relat Disord. 2023;75:104745. PMID 37209500 · doi:10.1016/j.msard.2023.104745 İnsan · klinik çalışma
- Wright S, Duncombe P, Altman DG. Assessment of blinding to treatment allocation in studies of a cannabis-based medicine (Sativex®) in people with multiple sclerosis: a new approach. Trials. 2012;13:189. PMID 23046749 · doi:10.1186/1745-6215-13-189 Derleme
- Wade DT, Makela PM, House H, Bateman C, Robson P. Long-term use of a cannabis-based medicine in the treatment of spasticity and other symptoms in multiple sclerosis. Mult Scler. 2006;12(5):639-45. PMID 17086911 · doi:10.1177/1352458505070618 İnsan · klinik çalışma
- Serpell MG, Notcutt W, Collin C. Sativex long-term use: an open-label trial in patients with spasticity due to multiple sclerosis. J Neurol. 2013;260(1):285-95. PMID 22878432 · doi:10.1007/s00415-012-6634-z İnsan · klinik çalışma
- Ghimire S, Kreilaus F, Rosa Porto R ve ark. Behavioural effects of oral cannabidiol (CBD) treatment in the superoxide dismutase 1 G93 A (SOD1G93 A) mouse model of amyotrophic lateral sclerosis. Psychopharmacology (Berl). 2025;242(9):2077-2095. PMID 40229540 · doi:10.1007/s00213-025-06785-z Hayvan
- Urbi B, Broadley S, Bedlack R, Russo E, Sabet A. Study protocol for a randomised, double-blind, placebo-controlled study evaluating the Efficacy of cannabis-based Medicine Extract in slowing the disease pRogression of Amyotrophic Lateral sclerosis or motor neurone Disease: the EMERALD trial. BMJ Open. 2019;9(11):e029449. PMID 31719072 · doi:10.1136/bmjopen-2019-029449 İnsan · klinik çalışma
- Perel P, Roberts I, Sena E ve ark. Comparison of treatment effects between animal experiments and clinical trials: systematic review. BMJ. 2007;334(7586):197. PMID 17175568 · doi:10.1136/bmj.39048.407928.BE Derleme
- Collin C, Davies P, Mutiboko IK, Ratcliffe S, Sativex Spasticity in MS Study Group. Randomized controlled trial of cannabis-based medicine in spasticity caused by multiple sclerosis. Eur J Neurol. 2007;14(3):290-6. PMID 17355549 · doi:10.1111/j.1468-1331.2006.01639.x İnsan · klinik çalışma
- Zajicek JP, Sanders HP, Wright DE ve ark. Cannabinoids in multiple sclerosis (CAMS) study: safety and efficacy data for 12 months follow up. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2005;76(12):1664-9. PMID 16291891 · doi:10.1136/jnnp.2005.070136 İnsan · klinik çalışma
- Wade DT, Makela P, Robson P, House H, Bateman C. Do cannabis-based medicinal extracts have general or specific effects on symptoms in multiple sclerosis? A double-blind, randomized, placebo-controlled study on 160 patients. Mult Scler. 2004;10(4):434-41. PMID 15327042 · doi:10.1191/1352458504ms1082oa İnsan · klinik çalışma
- Corey-Bloom J, Wolfson T, Gamst A ve ark. Smoked cannabis for spasticity in multiple sclerosis: a randomized, placebo-controlled trial. CMAJ. 2012;184(10):1143-50. PMID 22586334 · doi:10.1503/cmaj.110837 İnsan · klinik çalışma
- Pessoa RMP, Zuardi AW, Martins-Filho RKV ve ark. Effects of cannabidiol on behavioral and psychological symptoms of vascular dementia: A randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. J Psychopharmacol. 2026;40(3):380-387. PMID 41277041 · doi:10.1177/02698811251390974 İnsan · klinik çalışma
- Hermush V, Ore L, Stern N ve ark. Effects of rich cannabidiol oil on behavioral disturbances in patients with dementia: A placebo controlled randomized clinical trial. Front Med (Lausanne). 2022;9:951889. PMID 36148467 · doi:10.3389/fmed.2022.951889 İnsan · klinik çalışma
- Rosenberg PB, Amjad H, Burhanullah H ve ark. A Randomized Controlled Trial of the Safety and Efficacy of Dronabinol for Agitation in Alzheimer's Disease. Am J Geriatr Psychiatry. 2026;34(2):167-179. PMID 41350162 · doi:10.1016/j.jagp.2025.10.011 İnsan · klinik çalışma
- Albertyn CP, Guu TW, Chu P ve ark. Sativex (nabiximols) for the treatment of Agitation & Aggression in Alzheimer's dementia in UK nursing homes: a randomised, double-blind, placebo-controlled feasibility trial. Age Ageing. 2025;54(6):afaf149. PMID 40479610 · doi:10.1093/ageing/afaf149 İnsan · klinik çalışma
- Bilkei-Gorzo A, Albayram O, Draffehn A ve ark. A chronic low dose of Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) restores cognitive function in old mice. Nat Med. 2017;23(6):782-787. PMID 28481360 · doi:10.1038/nm.4311 Hayvan
- Tudella GCN, Klostermann AU, Menegucci G, Fernandes JVA, Pacheco JPG. Efficacy and safety of cannabinoid-based interventions for behavioral and cognitive symptoms in dementia: systematic review and meta-analysis. Neurol Sci. 2026;47(10):762. PMID 42704497 · doi:10.1007/s10072-026-09347-z Derleme
- Herrmann N, Ruthirakuhan M, Gallagher D ve ark. Randomized Placebo-Controlled Trial of Nabilone for Agitation in Alzheimer's Disease. Am J Geriatr Psychiatry. 2019;27(11):1161-1173. PMID 31182351 · doi:10.1016/j.jagp.2019.05.002 İnsan · klinik çalışma
- van den Elsen GA, Ahmed AI, Verkes RJ ve ark. Tetrahydrocannabinol for neuropsychiatric symptoms in dementia: A randomized controlled trial. Neurology. 2015;84(23):2338-46. PMID 25972490 · doi:10.1212/WNL.0000000000001675 İnsan · klinik çalışma
- van den Elsen GAH, Ahmed AIA, Verkes RJ, Feuth T, van der Marck MA, Olde Rikkert MGM. Tetrahydrocannabinol in Behavioral Disturbances in Dementia: A Crossover Randomized Controlled Trial. Am J Geriatr Psychiatry. 2015;23(12):1214-1224. PMID 26560511 · doi:10.1016/j.jagp.2015.07.011 İnsan · klinik çalışma
- Velayudhan L, Dugonjic M, Pisani S, Harborow L, Aarsland D, Bassett P, Bhattacharyya S. Cannabidiol for behavior symptoms in Alzheimer's disease (CANBiS-AD): a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Int Psychogeriatr. 2024;36(12):1270-1272. PMID 38584388 · doi:10.1017/S1041610224000516 İnsan · klinik çalışma
- Cury RM, da Silva T, Cezar-Dos-Santos F ve ark. A randomized clinical trial of low-dose cannabis extract in Alzheimer's disease. J Alzheimers Dis. 2025;108(4):1602-1613. PMID 41160460 · doi:10.1177/13872877251389608 İnsan · klinik çalışma
- Dos Santos Silva J. Cannabinoids for Alzheimer's disease: A promising trial, although not yet ready for the prescription pad. J Alzheimers Dis. 2026;112(2):618-620. PMID 42216668 · doi:10.1177/13872877261452183 Derleme
- da Silva AMP, de Siqueira Lima DV, Figueiroa Souza R ve ark. Cannabinoids Treatment for Agitation in Alzheimer's Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis With Bayesian and Sequential Trial Analyses. Am J Geriatr Psychiatry. 2026;34(9):1167-1183. PMID 42315374 · doi:10.1016/j.jagp.2026.05.016 Derleme
- Cheng D, Spiro AS, Jenner AM, Garner B, Karl T. Long-term cannabidiol treatment prevents the development of social recognition memory deficits in Alzheimer's disease transgenic mice. J Alzheimers Dis. 2014;42(4):1383-96. PMID 25024347 · doi:10.3233/JAD-140921 Hayvan
- Watt G, Shang K, Zieba J ve ark. Chronic Treatment with 50 mg/kg Cannabidiol Improves Cognition and Moderately Reduces Aβ40 Levels in 12-Month-Old Male AβPPswe/PS1ΔE9 Transgenic Mice. J Alzheimers Dis. 2020;74(3):937-950. PMID 32116258 · doi:10.3233/JAD-191242 Hayvan
- Watt G, Chesworth R, Przybyla M ve ark. Chronic cannabidiol (CBD) treatment did not exhibit beneficial effects in 4-month-old male TAU58/2 transgenic mice. Pharmacol Biochem Behav. 2020;196:172970. PMID 32562718 · doi:10.1016/j.pbb.2020.172970 Hayvan
- Meier MH, Caspi A, R Knodt A ve ark. Long-Term Cannabis Use and Cognitive Reserves and Hippocampal Volume in Midlife. Am J Psychiatry. 2022;179(5):362-374. PMID 35255711 · doi:10.1176/appi.ajp.2021.21060664 İnsan · gözlemsel çalışma
- Ishrat S, Levey DF, Gelernter J, Ebmeier KP, Topiwala A. Cannabis use, cognitive function and dementia risk in older adults: observational and genetic analyses. BMJ Ment Health. 2026;29(1):e302290. PMID 41741130 · doi:10.1136/bmjment-2025-302290 İnsan · gözlemsel çalışmaİnsan · genetik çalışma
- Sznitman SR, Vered S, Weinstein G. History of cannabis use and cognitive function in older adults: findings from the UK biobank. Age Ageing. 2025;54(11):afaf319. PMID 41189327 · doi:10.1093/ageing/afaf319 İnsan · gözlemsel çalışma
- Myran DT, Pugliese M, Harrison LD, Stall NM, Webber C. Risk of Dementia in Individuals With Emergency Department Visits or Hospitalizations Due to Cannabis. JAMA Neurol. 2025;82(6):570-579. PMID 40227745 · doi:10.1001/jamaneurol.2025.0530 İnsan · gözlemsel çalışma
- England TJ, Hind WH, Rasid NA, O'Sullivan SE. Cannabinoids in experimental stroke: a systematic review and meta-analysis. J Cereb Blood Flow Metab. 2015;35(3):348-58. PMID 25492113 · doi:10.1038/jcbfm.2014.218 DerlemeHayvan
- Maas AI, Murray G, Henney H ve ark. Efficacy and safety of dexanabinol in severe traumatic brain injury: results of a phase III randomised, placebo-controlled, clinical trial. Lancet Neurol. 2006;5(1):38-45. PMID 16361021 · doi:10.1016/S1474-4422(05)70253-2 İnsan · klinik çalışma
- Hampson AJ, Grimaldi M, Axelrod J, Wink D. Cannabidiol and (-)Delta9-tetrahydrocannabinol are neuroprotective antioxidants. Proc Natl Acad Sci U S A. 1998;95(14):8268-73. PMID 9653176 · doi:10.1073/pnas.95.14.8268 Hücre / laboratuvarKimya laboratuvarı
- O'Collins VE, Macleod MR, Donnan GA, Horky LL, van der Worp BH, Howells DW. 1,026 experimental treatments in acute stroke. Ann Neurol. 2006;59(3):467-77. PMID 16453316 · doi:10.1002/ana.20741 Hayvan
- U.S. Federal Trade Commission. FTC Announces Crackdown on Deceptively Marketed CBD Products. Basın bildirisi, 17 Aralık 2020 (altı satıcıya karşı önerilen uzlaşma kararları; Alzheimer, yaşa bağlı bilişsel gerileme, glokom dahil hastalık iddiaları; hastalık iddiaları için insan klinik çalışması şartı). 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Wagoner KG, Lazard AJ, Romero-Sandoval EA, Reboussin BA. Health Claims About Cannabidiol Products: A Retrospective Analysis of U.S. Food and Drug Administration Warning Letters from 2015 to 2019. Cannabis Cannabinoid Res. 2021;6(6):559-563. PMID 34142863 · doi:10.1089/can.2020.0166
- MARINOL (dronabinol) capsules, ABD reçete bilgisi, DailyMed setid d0efeeec-640d-43c3-8f0a-d31324a11c68, SPL sürüm 5 (effectiveTime 14 Şubat 2023): bölüm 5.1, 5.2, 5.3, 5.5, 6.1, 7.1-7.4, 8.1, 8.5, 8.6, 9.2, 9.3, 11, 12.2, 12.3, 12.5, 17. 24–26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Resmî ilaç bilgisi
- Stall NM, Shi S, Malikov K ve ark. Edible Cannabis Legalization and Cannabis Poisonings in Older Adults. JAMA Intern Med. 2024;184(7):840-842. PMID 38767898 · doi:10.1001/jamainternmed.2024.1331 İnsan · gözlemsel çalışma
- Alzheimer's Association. Cannabis: Helpful or Harmful? 13 Mart 2020 (araştırma eksikliği, sonuçların kesin olmaması, hekimin yan etki ve etkileşim açısından sürece katılması). 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Timler A, Bulsara C, Bulsara M, Vickery A, Jacques A, Codde J. Examining the use of cannabidiol and delta-9-tetrahydrocannabinol-based medicine among individuals diagnosed with dementia living within residential aged care facilities: Results of a double-blind randomised crossover trial. Australas J Ageing. 2023;42(4):698-709. PMID 37321847 · doi:10.1111/ajag.13224 İnsan · klinik çalışma
- Høeg KM, Frodegaard RL, Grønkjær M ve ark. Cannabis Use and Age-Related Changes in Cognitive Function From Early Adulthood to Late Midlife in 5162 Danish Men. Brain Behav. 2024;14(11):e70136. PMID 39508467 · doi:10.1002/brb3.70136 İnsan · gözlemsel çalışma
- Feldman OJ, Herrmann N, Ruthirakuhan M ve ark. Assessment of clinical factors that predict response to nabilone for agitation in Alzheimer's disease: A post hoc analysis of a randomized placebo-controlled trial. Int Psychogeriatr. 2026:100183 (çevrim içi; cilt ve sayı henüz yok). PMID 41530008 · doi:10.1016/j.inpsyc.2026.100183 İnsan · klinik çalışma
- Ahmed AI, van den Elsen GA, Colbers A ve ark. Safety and pharmacokinetics of oral delta-9-tetrahydrocannabinol in healthy older subjects: a randomized controlled trial. Eur Neuropsychopharmacol. 2014;24(9):1475-82. PMID 25035121 · doi:10.1016/j.euroneuro.2014.06.007 İnsan · klinik çalışma
- van den Elsen GA, Tobben L, Ahmed AI ve ark. Effects of tetrahydrocannabinol on balance and gait in patients with dementia: A randomised controlled crossover trial. J Psychopharmacol. 2017;31(2):184-191. PMID 27624148 · doi:10.1177/0269881116665357 İnsan · klinik çalışma
- Velayudhan L, McGoohan K, Bhattacharyya S. Safety and tolerability of natural and synthetic cannabinoids in adults aged over 50 years: A systematic review and meta-analysis. PLoS Med. 2021;18(3):e1003524. PMID 33780450 · doi:10.1371/journal.pmed.1003524 Derleme
- Babu KM, Haddad YK, Causey ST ve ark. Detection of ethanol, cannabinoids, benzodiazepines, and opioids in older adults evaluated for serious injuries from falls. Clin Toxicol (Phila). 2024;62(10):661-668. (Düzeltme: Clin Toxicol (Phila). 2024;62(11):786, PMID 39388201.) PMID 39340347 · doi:10.1080/15563650.2024.2400186 İnsan · gözlemsel çalışma
- Alexandri F, Papadopoulou L, Tsolaki A, Papantoniou G, Athanasiadis L, Tsolaki M. The Effect of Cannabidiol 3% on Neuropsychiatric Symptoms in Dementia - Six-Month Follow-Up. Clin Gerontol. 2024;47(5):800-807. PMID 37153956 · doi:10.1080/07317115.2023.2209563 İnsan · klinik çalışma
- Firsching R, Piek J, Skalej M ve ark. Early survival of comatose patients after severe traumatic brain injury with the dual cannabinoid CB1/CB2 receptor agonist KN38-7271: a randomized, double-blind, placebo-controlled phase II trial. J Neurol Surg A Cent Eur Neurosurg. 2012;73(4):204-16. PMID 22696266 · doi:10.1055/s-0032-1304815 İnsan · klinik çalışma
- Krishnan S, Cairns R, Howard R. Cannabinoids for the treatment of dementia. Cochrane Database Syst Rev. 2009;2009(2):CD007204. PMID 19370677 · doi:10.1002/14651858.CD007204.pub2 Derleme
- Ruthirakuhan M, Lanctôt KL, Vieira D, Herrmann N. Natural and Synthetic Cannabinoids for Agitation and Aggression in Alzheimer's Disease: A Meta-Analysis. J Clin Psychiatry. 2019;80(2):18r12617. PMID 30753761 · doi:10.4088/JCP.18r12617 Derleme
- Bahji A, Meyyappan AC, Hawken ER. Cannabinoids for the Neuropsychiatric Symptoms of Dementia: A Systematic Review and Meta-Analysis. Can J Psychiatry. 2020;65(6):365-376. PMID 31835954 · doi:10.1177/0706743719892717 Derleme
- Revol B, Bagnolati J, Micallef J, Jouanjus E. Cannabidiol (CBD): Confronting consumers' expectations of therapeutic benefits with pharmacological reality. Therapie. 2024;79(5):497-504. PMID 38383209 · doi:10.1016/j.therap.2024.01.006 Derleme
- Civan MM, Macknight AD. The ins and outs of aqueous humour secretion. Exp Eye Res. 2004;78(3):625-31. PMID 15106942 · doi:10.1016/j.exer.2003.09.021 Derleme
- American Academy of Ophthalmology. Does Marijuana Help Treat Glaucoma or Other Eye Conditions? Yazan Gudgel D, gözden geçiren Iwach AG; yayın 21 Ocak 2026. Okunan bölümler: giriş; "Cannabis Isn't a Practical Way To Treat Eye Conditions"; "Marijuana Could Damage the Optic Nerve"; "Marijuana's History as a Purported Glaucoma Remedy"; "There's No Evidence That THC Benefits People With Glaucoma"; "Could CBD Help With Glaucoma?"; "The Bottom Line". 26 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Kurum görüşü
- Lindner T, Pai V, Janku P ve ark. Single oral administration of dronabinol increases ocular blood flow in patients with glaucoma. Acta Ophthalmol. 2026;104(2):225-232. PMID 40772417 · doi:10.1111/aos.17573 İnsan · klinik çalışma
- Chen J, Matias I, Dinh T ve ark. Finding of endocannabinoids in human eye tissues: implications for glaucoma. Biochem Biophys Res Commun. 2005;330(4):1062-7. PMID 15823551 · doi:10.1016/j.bbrc.2005.03.095 İnsan dokusu
- Miller S, Daily L, Leishman E, Bradshaw H, Straiker A. Δ9-Tetrahydrocannabinol and Cannabidiol Differentially Regulate Intraocular Pressure. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2018;59(15):5904-5911. PMID 30550613 · doi:10.1167/iovs.18-24838 Hayvan
- Cooler P, Gregg JM. Effect of delta-9-tetrahydrocannabinol on intraocular pressure in humans. South Med J. 1977;70(8):951-4. PMID 329423 · doi:10.1097/00007611-197708000-00016 İnsan · klinik çalışma
- Crawford WJ, Merritt JC. Effects of tetrahydrocannabinol on arterial and intraocular hypertension. Int J Clin Pharmacol Biopharm. 1979;17(5):191-6. PMID 468444 İnsan · klinik çalışma
- Hommer N, Kallab M, Szegedi S ve ark. The Effect of Orally Administered Dronabinol on Optic Nerve Head Blood Flow in Healthy Subjects-A Randomized Clinical Trial. Clin Pharmacol Ther. 2020;108(1):155-161. PMID 31977076 · doi:10.1002/cpt.1797 İnsan · klinik çalışma
- Merritt JC, Crawford WJ, Alexander PC, Anduze AL, Gelbart SS. Effect of marihuana on intraocular and blood pressure in glaucoma. Ophthalmology. 1980;87(3):222-8. PMID 7053160 · doi:10.1016/s0161-6420(80)35258-5 İnsan · klinik çalışma
- Novack GD. Cannabinoids for treatment of glaucoma. Curr Opin Ophthalmol. 2016;27(2):146-50. PMID 26840343 · doi:10.1097/ICU.0000000000000242 Derleme
- Rebibo L, Frušić-Zlotkin M, Ofri R, Nassar T, Benita S. The dose-dependent effect of a stabilized cannabidiol nanoemulsion on ocular surface inflammation and intraocular pressure. Int J Pharm. 2022;617:121627. PMID 35245638 · doi:10.1016/j.ijpharm.2022.121627 Hayvan
- Bazzano M, Laus F, Cerquetella M, Spaterna A, Marchegiani A. Effect of orally administered cannabidiol oil on daily tonometric curve in healthy Italian Saddle horses. PLoS One. 2025;20(5):e0325191. PMID 40435047 · doi:10.1371/journal.pone.0325191 Hayvan
- Merritt JC, Perry DD, Russell DN, Jones BF. Topical delta 9-tetrahydrocannabinol and aqueous dynamics in glaucoma. J Clin Pharmacol. 1981;21(S1):467S-471S. PMID 6271841 · doi:10.1002/j.1552-4604.1981.tb02626.x İnsan · klinik çalışma
- Jia JS, Mehran N, Purgert R ve ark. Marijuana and Glaucoma: A Social Media Content Analysis. Ophthalmol Glaucoma. 2021;4(4):400-404. PMID 33242684 · doi:10.1016/j.ogla.2020.11.004
- Jampel H. American glaucoma society position statement: marijuana and the treatment of glaucoma. J Glaucoma. 2010;19(2):75-6. PMID 20160576 · doi:10.1097/IJG.0b013e3181d12e39 Kurum görüşü
- Buys YM, Rafuse PE. Canadian Ophthalmological Society policy statement on the medical use of marijuana for glaucoma. Can J Ophthalmol. 2010;45(4):324-6. PMID 20676153 · doi:10.3129/i10-069 Kurum görüşü
- Adamek AJ, Hussein MA, Abdulkarim I, Orengo-Nania S, Sheheitli H. An assessment of the prevalence of cannabis use in eye clinic patients and its implications on glaucoma diagnosis and management. Int Ophthalmol. 2025;45(1):484. PMID 41243046 · doi:10.1007/s10792-025-03846-2 İnsan · gözlemsel çalışma
- Weldy EW, Stanley J, Koduri VA ve ark. Perceptions of Marijuana Use for Glaucoma from Patients, Cannabis Retailers, and Glaucoma Specialists. Ophthalmol Glaucoma. 2020;3(6):453-459. PMID 32782211 · doi:10.1016/j.ogla.2020.06.009 İnsan · gözlemsel çalışma
- Schwitzer T, Schwan R, Albuisson E ve ark. Association Between Regular Cannabis Use and Ganglion Cell Dysfunction. JAMA Ophthalmol. 2017;135(1):54-60. PMID 27930757 · doi:10.1001/jamaophthalmol.2016.4761 İnsan · gözlemsel çalışma
- Wang MTM, Danesh-Meyer HV. Cannabinoids and the eye. Surv Ophthalmol. 2021;66(2):327-345. PMID 32763339 · doi:10.1016/j.survophthal.2020.07.002 Derleme
- McIntosh BT, Hudson B, Yegorova S ve ark. Agonist-dependent cannabinoid receptor signalling in human trabecular meshwork cells. Br J Pharmacol. 2007;152(7):1111-20. PMID 17922024 · doi:10.1038/sj.bjp.0707495 Hücre / laboratuvar
- Flom MC, Adams AJ, Jones RT. Marijuana smoking and reduced pressure in human eyes: drug action or epiphenomenon? Invest Ophthalmol. 1975;14(1):52-5. PMID 1089090 İnsan · klinik çalışma
- Flach AJ. Delta-9-tetrahydrocannabinol (THC) in the treatment of end-stage open-angle glaucoma. Trans Am Ophthalmol Soc. 2002;100:215-22; discussion 222-4. PMID 12545695 İnsan · klinik çalışma
- Newell FW, Stark P, Jay WM, Schanzlin DJ. Nabilone: a pressure-reducing synthetic benzopyran in open-angle glaucoma. Ophthalmology. 1979;86(1):156-60. PMID 530560 · doi:10.1016/s0161-6420(79)35539-7 İnsan · klinik çalışmaHayvan
- Porcella A, Maxia C, Gessa GL, Pani L. The synthetic cannabinoid WIN55212-2 decreases the intraocular pressure in human glaucoma resistant to conventional therapies. Eur J Neurosci. 2001;13(2):409-12. PMID 11168547 · doi:10.1046/j.0953-816x.2000.01401.x İnsan · klinik çalışma
- Lehrer S, Rheinstein PH. Cannabis smoking and glaucoma in the UK Biobank cohort. J Fr Ophtalmol. 2022;45(4):423-429. PMID 35093258 · doi:10.1016/j.jfo.2021.12.012 İnsan · gözlemsel çalışma
- Lo LA, Christiansen AL, Strickland JC ve ark. Does acute cannabidiol (CBD) use impair performance? A meta-analysis and comparison with placebo and delta-9-tetrahydrocannabinol (THC). Neuropsychopharmacology. 2024;49(9):1425-1436. PMID 38528133 · doi:10.1038/s41386-024-01847-w Derleme
- McCartney D, Suraev AS, Doohan PT ve ark. Effects of cannabidiol on simulated driving and cognitive performance: A dose-ranging randomised controlled trial. J Psychopharmacol. 2022;36(12):1338-1349. PMID 35637624 · doi:10.1177/02698811221095356 İnsan · klinik çalışma
- McCartney D, Arkell TR, Irwin C, McGregor IS. Determining the magnitude and duration of acute Δ9-tetrahydrocannabinol (Δ9-THC)-induced driving and cognitive impairment: A systematic and meta-analytic review. Neurosci Biobehav Rev. 2021;126:175-193. PMID 33497784 · doi:10.1016/j.neubiorev.2021.01.003 Derleme
- Murray CH, Huang Z, Lee R, de Wit H. Adolescents are more sensitive than adults to acute behavioral and cognitive effects of THC. Neuropsychopharmacology. 2022;47(7):1331-1338. PMID 35110688 · doi:10.1038/s41386-022-01281-w İnsan · klinik çalışma
- Scott JC, Slomiak ST, Jones JD, Rosen AFG, Moore TM, Gur RC. Association of Cannabis With Cognitive Functioning in Adolescents and Young Adults: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Psychiatry. 2018;75(6):585-595. PMID 29710074 · doi:10.1001/jamapsychiatry.2018.0335 Derleme
- Meier MH, Caspi A, Ambler A ve ark. Persistent cannabis users show neuropsychological decline from childhood to midlife. Proc Natl Acad Sci U S A. 2012;109(40):E2657-64. PMID 22927402 · doi:10.1073/pnas.1206820109 İnsan · gözlemsel çalışma
- Solmi M, De Toffol M, Kim JY ve ark. Balancing risks and benefits of cannabis use: umbrella review of meta-analyses of randomised controlled trials and observational studies. BMJ. 2023;382:e072348. PMID 37648266 · doi:10.1136/bmj-2022-072348 Derleme
- Pepin LC, Simon MW, Banerji S, Leonard J, Hoyte CO, Wang GS. Toxic Tetrahydrocannabinol (THC) Dose in Pediatric Cannabis Edible Ingestions. Pediatrics. 2023;152(3):e2023061374. PMID 37635689 · doi:10.1542/peds.2023-061374 İnsan · gözlemsel çalışma
- Kaczor EE, Mathews B, LaBarge K, Chapman BP, Carreiro S. Cannabis Product Ingestions in Pediatric Patients: Ranges of Exposure, Effects, and Outcomes. J Med Toxicol. 2021;17(4):386-396. PMID 34117620 · doi:10.1007/s13181-021-00849-0 İnsan · gözlemsel çalışma
- Weigel B, Wahl M. Pediatric Hemp-Derived Cannabinoid and Δ9-Tetrahydrocannabinol Exposures: A National Poison Data Study. J Pediatr. 2026;295:115113. PMID 42025788 · doi:10.1016/j.jpeds.2026.115113 İnsan · gözlemsel çalışma
- Han BH, Brennan JJ, Orozco MA, Moore AA, Castillo EM. Trends in emergency department visits associated with cannabis use among older adults in California, 2005-2019. J Am Geriatr Soc. 2023;71(4):1267-1274. PMID 36622838 · doi:10.1111/jgs.18180 İnsan · gözlemsel çalışma
- Motaghi E, Ghasemi-Pirbaluti M, Rashidi M, Alasvand M, Di Ciano P, Bozorgi H. The effect of tetrahydrocannabinol:cannabidiol oromucosal spray on cognition: a systematic review. Eur J Clin Pharmacol. 2023;79(3):371-381. PMID 36700997 · doi:10.1007/s00228-023-03454-y Derleme
- Martin RC, Gaston TE, Thompson M ve ark. Cognitive functioning following long-term cannabidiol use in adults with treatment-resistant epilepsy. Epilepsy Behav. 2019;97:105-110. PMID 31220785 · doi:10.1016/j.yebeh.2019.04.044 İnsan · klinik çalışma
- Batalla A, Bos J, Postma A, Bossong MG. The Impact of Cannabidiol on Human Brain Function: A Systematic Review. Front Pharmacol. 2020;11:618184. PMID 33551817 · doi:10.3389/fphar.2020.618184 Derleme
- Rivera K, Adkins AQ, Murray BP, Hays H. Status Epilepticus After an Exploratory Ingestion of Cannabis Edibles. Cureus. 2025;17(9):e91463. PMID 41050035 · doi:10.7759/cureus.91463 İnsan · olgu bildirimi
- Kourouni I, Mourad B, Khouli H, Shapiro JM, Mathew JP. Critical Illness Secondary to Synthetic Cannabinoid Ingestion. JAMA Netw Open. 2020;3(7):e208516. PMID 32687586 · doi:10.1001/jamanetworkopen.2020.8516 İnsan · olgu bildirimi
- Humayun M, Suarez JI, Shah VA. Neurological Complications of Cannabinoids. Semin Neurol. 2024;44(4):430-440. PMID 38914126 · doi:10.1055/s-0044-1787570 Derleme
- Di Ciano P, Rajji TK, Hong L ve ark. Cannabis and Driving in Older Adults. JAMA Netw Open. 2024;7(1):e2352233. PMID 38236599 · doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.52233 İnsan · klinik çalışma
- Trinka E, Cock H, Hesdorffer D ve ark. A definition and classification of status epilepticus--Report of the ILAE Task Force on Classification of Status Epilepticus. Epilepsia. 2015;56(10):1515-23. PMID 26336950 · doi:10.1111/epi.13121 Kurum görüşü
- Hoppe C, Poepel A, Elger CE. Epilepsy: accuracy of patient seizure counts. Arch Neurol. 2007;64(11):1595-9. PMID 17998441 · doi:10.1001/archneur.64.11.1595 İnsan · klinik çalışma
Değişiklik günlüğü
- 1.3 · 31 Ekim 2026: Hareket bozuklukları: rehberin yeni esansiyel tremor, distoni ve göz kapağı spazmı sayfasına bağlantı ve sayfanın sonuç rozeti eklendi; esansiyel tremordaki THC ve CBD kapsülü çalışmasında makalenin bildirdiği ciddi yan etkinin çalışma kaydının sonuç tablosunda görünmediği belirtildi.
- 1.2 · 30 Ekim 2026: Hareket bozuklukları: göz kapağı spazmında (blefarospazm) iki küçük kontrollü çalışma, boyun distonisinde sentetik THC çalışması ve esansiyel tremorda THC ile CBD kapsülü metne ve "Öteki hareket bozuklukları" tablosuna eklendi; distonideki kontrollü çalışmalar için yazılan "fayda göstermedi" cümlesi göz kapağı spazmındaki sınırlı bulguyu da yansıtacak biçimde ayrı paragrafa alındı.
- 1.1 · 30 Ekim 2026: Tourette: CANNA-TICS çalışmasının protokoldeki özgün %30 eşiğiyle sonucu ve yan etki tablosu eklendi (AB klinik deneme kaydı).
- 1.0 · 26 Ekim 2026: Yayımlandı: Herkes, Öğrenci ve Araştırmacı düzeyleri ve kendini sınama soruları. Klinisyen düzeyi ve vakalar bağımsız uzman incelemesine kadar kapalı.
- 0.2 · 26 Ekim 2026: Bağımsız denetimden (yapay zekâ denetimi, uzman incelemesi değil) sonra düzeltildi: yüksek ve orta önemdeki bulguların hepsi ve düşüklerin çoğu işlendi.
- 0.1 · 26 Ekim 2026: İlk taslak.