CBD Sözlüğü

Bu aramayla eşleşen terim yok.

CBD (kannabidiol)

Kenevir bitkisinde bulunan bir maddedir. THC'den farklı olarak sarhoşluk ya da 'kafa' hali yapmaz.

Saflaştırılmış CBD, bazı ağır epilepsi türlerinde ruhsatlı bir ilaçtır. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2018 değerlendirmesine göre saf CBD insanlarda bağımlılık ya da kötüye kullanım belirtisi göstermedi. Yine de yan etkisiz değildir: uyku hali, ishal, karaciğer enzimlerinde yükselme ve ilaç etkileşimi görülebilir.

Kaynak: WHO 2018 (ECDD CBD eleştirel inceleme raporu), cdn.who.int, FDA 2020 (tüketici sayfası), www.fda.gov, FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov

İlgili: THC (tetrahidrokannabinol), Kannabinoid, Epidiolex (Avrupa'da Epidyolex), Yan etki

CBDA ve THCA (asit formları)

Bitkide CBD ve THC önce 'asit' biçiminde (CBDA, THCA) bulunur. Isı, ışık ve havayla bu asitler CBD ve THC'ye dönüşebilir.

Bu yüzden analiz belgesinde THC ile THCA ayrı satırlarda yazabilir. THC'yi değerlendirirken yalnız 'THC' satırına değil, 'toplam THC' satırına da bakın. FDA'nın 2020 testlerinde toplam CBD, CBD ile CBDA'nın; toplam THC, THC ile THCA'nın toplamı olarak hesaplandı.

Kaynak: ElSohly 2020, PMID 34676337, Citti 2018, PMID 29182999, FDA 2020 (Kongre'ye CBD pazarı örnekleme raporu), www.northwestern.edu

İlgili: THC (tetrahidrokannabinol), Analiz sertifikası (COA), ND ve ölçüm sınırı (LOD/LOQ)

CBG (kannabigerol)

Kenevirde genellikle az miktarda bulunan bir kannabinoiddir.

İnsanda kontrollü çalışma çok az. 34 sağlıklı yetişkinde tek doz 20 mg CBG, kaygı ve stres puanlarını plaseboya göre biraz düşürdü; hastalarda etkisi bilinmiyor. Sporcular için not: geniş spektrum ürün kullananların idrarında CBG saptandı.

Kaynak: Cuttler 2024, PMID 39003387, Gillham 2025, PMID 40920736

İlgili: Kannabinoid, Geniş spektrum

CBN (kannabinol)

THC'nin zamanla bozunmasıyla oluşan bir kannabinoiddir. Uyku ürünlerinde pazarlanır.

Kanıt sınırlı ve karışık. Üretici şirketin yaptığı bir çalışmada 20 mg CBN gece uyanmalarını azalttı ama uykuya dalma süresini değiştirmedi. Uykusuzluk tanılı 20 kişide tek gece 30 ya da 300 mg CBN, uyku laboratuvarında ölçülen ana sonucu (uykuda uyanık geçen süre) değiştirmedi.

Kaynak: Bonn-Miller 2023, PMID 37796540, Lavender 2026, PMID 41698831

İlgili: Kannabinoid, THC (tetrahidrokannabinol)

CYP enzimleri

Karaciğerde ilaçları parçalayan bir enzim ailesidir. Pek çok ilaç bu enzimlerle vücuttan uzaklaştırılır.

CBD başlıca CYP2C19 ve CYP3A4 ile parçalanır ve bazı CYP enzimlerinin çalışmasını yavaşlatabilir. Aynı enzimi kullanan başka bir ilaçla birlikte alındığında, ilaçlardan birinin kandaki düzeyi yükselebilir ya da düşebilir. Etkileşimlerin çoğu ilaç dozundaki yüksek CBD miktarlarıyla gösterildi; düşük dozlarda etkinin büyüklüğü çoğu ilaç için bilinmiyor.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, Taylor 2018, PMID 30374683

İlgili: İlaç etkileşimi, Karaciğer enzimleri (ALT, AST)

ND ve ölçüm sınırı (LOD/LOQ)

Analiz belgesindeki 'ND' (İngilizce 'not detected', saptanmadı), maddenin laboratuvarın ölçebildiği en düşük düzeyin altında kaldığı anlamına gelir. Sıfır demek değildir.

LOD saptanabilen, LOQ güvenle ölçülebilen en düşük miktardır. 'ND' yazıyorsa yanındaki sınır değerine bakın: sınır yüksekse az miktardaki madde görünmeyebilir. FDA'nın testlerinde THC, LOQ'nun üstünde ölçülüp ölçülmemesine göre raporlandı.

Kaynak: FDA 2020 (Kongre'ye CBD pazarı örnekleme raporu), www.northwestern.edu

İlgili: Analiz sertifikası (COA), CBDA ve THCA (asit formları), THC (tetrahidrokannabinol)

THC (tetrahidrokannabinol)

Kenevirde sarhoşluk ya da 'kafa' hali yapan ana maddedir.

Bazı CBD ürünlerinde etikette yazmasa da THC bulunuyor: ABD'de internetten alınan 84 ürünün %21'inde THC çıktı. THC içeren CBD ürünleri idrar uyuşturucu testinde pozitif sonuç verebilir; saf CBD ile bu beklenmez.

Kaynak: FDA 2020 (tüketici sayfası), www.fda.gov, Bonn-Miller 2017, PMID 29114823, Spindle 2020, PMID 31682266, Sholler 2022, PMID 34089060

İlgili: CBD (kannabidiol), CBDA ve THCA (asit formları), Tam spektrum, Analiz sertifikası (COA)

THCV (tetrahidrokannabivarin)

Kenevirde az miktarda bulunan bir kannabinoiddir.

Tip 2 diyabetli 62 kişide yapılan küçük, ilaç şirketi destekli bir pilot çalışmada THCV açlık kan şekerini plaseboya göre düşürdü; aynı çalışmada CBD'nin kan şekerine etkisi plasebodan farklı değildi. Tek ve küçük bir çalışma olduğu için tedavi önerisine dayanak olamaz.

Kaynak: Jadoon 2016, PMID 27573936

İlgili: Kannabinoid, Randomize kontrollü çalışma (RKÇ)

Açık etiketli (kontrolsüz) çalışma

Herkesin hangi tedavinin verildiğini bildiği, çoğu zaman karşılaştırma grubu olmayan çalışmadır.

Bu tür çalışmalar fikir verir ama kanıt düzeyi düşüktür; beklenti, hastalığın kendi seyri ve plasebo etkisi sonucu etkileyebilir. Bu sitede kontrolsüz çalışmalardan çıkan sonuçlar ayrıca belirtilir.

Kaynak: Guyatt 2008, PMID 18436948

İlgili: Randomize kontrollü çalışma (RKÇ), Plasebo, Kanıt düzeyi

Akredite laboratuvar (ISO/IEC 17025)

Test yapma yetkinliği bağımsız bir akreditasyon kurumunca değerlendirilmiş laboratuvardır. Test laboratuvarları için uluslararası standart ISO/IEC 17025'tir.

Akreditasyon kurumları laboratuvarları bu standarda göre değerlendirir. Laboratuvarın üreticiden bağımsız olması da önemlidir. Akreditasyon laboratuvarın yöntemine güveni artırır, ama satın aldığınız şişenin analiz edilen partiden olduğunu tek başına göstermez.

Kaynak: ISO 2017 (ISO/IEC 17025:2017), www.iso.org, Dowd 2024, PMID 39029473

İlgili: Analiz sertifikası (COA), Parti (lot) numarası

Analiz sertifikası (COA)

Bir laboratuvarın, belirli bir ürün partisinde hangi maddenin ne kadar bulunduğunu ölçüp yazdığı belgedir. COA, İngilizce 'Certificate of Analysis' sözcüklerinin kısaltmasıdır.

İyi bir COA; laboratuvarın adını ve akreditasyonunu, parti numarasını, analiz tarihini, CBD ve THC miktarlarını ve kirletici testlerini gösterir. COA tek başına garanti değildir: 97 ürünlük bir çalışmada 'bağımsız laboratuvarda test edildi' yazan ürünlerin etiket doğruluğu, yazmayanlardan farklı çıkmadı.

Kaynak: Dowd 2024, PMID 39029473, ISO 2017 (ISO/IEC 17025:2017), www.iso.org

İlgili: Parti (lot) numarası, Akredite laboratuvar (ISO/IEC 17025), Kirletici testleri (ağır metal, pestisit, çözücü kalıntısı), ND ve ölçüm sınırı (LOD/LOQ)

Biyoyararlanım

Alınan maddenin ne kadarının kana geçip vücut tarafından kullanılabildiğidir. Kısaca: vücudun ne kadarını kullanabildiği.

Ağızdan, aç karnına alınan CBD'nin yalnız yaklaşık %6'sının kana geçtiği tahmin ediliyor; bu değer doğrudan ölçülmedi. Yemekle, özellikle yağlı yemekle alındığında kana geçen miktar 2–5 kat artıyor. Bu yüzden her gün aynı şekilde (hep tok ya da hep aç) almak önerilir.

Kaynak: Perucca 2020, PMID 32504461, Jang 2024, PMID 38850302, EMA 2026 (Epidyolex ürün sayfası), www.ema.europa.eu

İlgili: Dil altı kullanım, Taşıyıcı yağ (MCT yağı vb.), Yarılanma ömrü

Damla

Damlalıktan düşen tek sıvı birimidir. Hacmi sabit değildir.

Göz damlası şişeleri üzerine bir derlemede damla hacmi şişeden şişeye 25 ile 70 mikrolitre arasında değişti; damlalığın ucu, sıvının yapısı ve şişenin tutuluşu damla boyunu etkiliyor. Bu sitedeki hesaplama 1 damlayı yaklaşık 0,05 ml (1 ml ≈ 20 damla) kabul eder. Daha doğru ölçüm için ml çizgili ağız şırıngası kullanın; çocuk ilacı ölçen ebeveynlerde şırınga, ölçü kabına göre çok daha az hata yaptırdı.

Kaynak: Van Santvliet 2004, PMID 14998692, Yin 2016, PMID 27621414

İlgili: mg/ml (ve yüzde), Titrasyon (adım adım artırma), Dil altı kullanım

Dil altı kullanım

Damlayı dilin altına damlatıp bir süre bekletmektir. Amaç CBD'nin ağız içinden doğrudan kana geçmesidir.

Sağlıklı erkeklerde yapılan küçük bir çalışmada dil altı damla ile yutulan kapsül arasında kandaki CBD düzeyi farkı çıkmadı. Yazarlara göre damla büyük olasılıkla ağızdan emilmeden yutuluyor. Yani dil altında tutmanın emilimi belirgin artırdığı gösterilmedi.

Kaynak: Johnson 2023, PMID 37733294

İlgili: Biyoyararlanım, Damla

Endokannabinoid sistem

Vücudun kendi ürettiği kannabinoid benzeri maddeler, bu maddelerin bağlandığı alıcılar (reseptörler) ve onları yapıp yıkan enzimlerden oluşan sistemdir.

Beyin ve sinir sisteminde başta olmak üzere birçok dokuda görev alır. THC, etkilerini bu sistemin kannabinoid alıcılarına (en yaygını CB1) bağlanarak gösterir. Bir maddenin bu sistemle etkileşmesi, bir hastalıkta işe yaradığını tek başına göstermez; bunu ancak klinik çalışmalar gösterebilir.

Kaynak: Lu 2016, PMID 26698193

İlgili: Kannabinoid, THC (tetrahidrokannabinol), Randomize kontrollü çalışma (RKÇ)

Entourage (eşlik) etkisi

Kenevirdeki maddelerin birlikte, tek başına olduklarından daha iyi etki ettiği fikridir.

Terim 1998'de, vücudun kendi ürettiği maddelerle yapılan hücre ve fare deneylerinde ortaya atıldı. Sonra 'tam spektrum' ürünlerin pazarlamasında sık kullanıldı. Derlemeler, insanda bunu destekleyen kanıtın sınırlı olduğunu ve kavramın kanıtlanmış bir olgu gibi sunulmaması gerektiğini söylüyor.

Kaynak: Ben-Shabat 1998, PMID 9721036, Cogan 2020, PMID 32116073, Simei 2023, PMID 37535820

İlgili: Tam spektrum, Kannabinoid

Epidiolex (Avrupa'da Epidyolex)

Saflaştırılmış CBD'den yapılan, ağızdan alınan ruhsatlı bir ilaçtır. Her ml'sinde 100 mg CBD vardır.

ABD'de 2018'de onaylandı; Lennox-Gastaut sendromu, Dravet sendromu ve tüberoz skleroz kompleksindeki nöbetlerde 1 yaş ve üstünde kullanılır. Avrupa'da 2019'da ruhsat aldı. Etkisi çift kör, plasebo kontrollü çalışmalarla gösterildi; bu sonuçlar içeriği ve dozu bilinmeyen CBD yağlarına aktarılamaz. Türkiye'deki durumu için Türkiye mevzuatı sayfasına bakın.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, FDA 2018 (Epidiolex onay duyurusu), www.fda.gov, EMA 2026 (Epidyolex ürün sayfası), www.ema.europa.eu, Miller 2020, PMID 32119035

İlgili: Reçeteli ilaç ile takviye farkı, İzolat, Randomize kontrollü çalışma (RKÇ), Karaciğer enzimleri (ALT, AST)

Geniş spektrum

THC'si çıkarılmış, diğer kannabinoidleri bırakılmış olduğu söylenen ürün türüdür.

Bir çalışmada bazı geniş spektrum ürünlerde THC bulundu. Başka bir çalışmada geniş spektrum ürün kullanan gönüllülerin idrarında, Dünya Dopingle Mücadele Ajansı'nın (WADA) o dönem yasakladığı CBG ve CBDV saptandı; CBDV ürünün analiz belgesinde yazmıyordu. Sporcular güncel WADA listesini kontrol etmelidir.

Kaynak: Gidal 2024, PMID 38562466, Gillham 2025, PMID 40920736

İlgili: Tam spektrum, İzolat, CBG (kannabigerol), Analiz sertifikası (COA)

İlaç etkileşimi

Birlikte kullanılan iki maddenin birbirinin etkisini ya da kandaki düzeyini değiştirmesidir.

CBD bazı ilaçların kandaki düzeyini artırabilir. Örneğin klobazam adlı epilepsi ilacının etkin yan ürününü yaklaşık 3 kat artırır; valproat ile birlikte karaciğer enzimi yükselmesi daha sık görülür. Kullandığınız tüm ilaçları hekiminize ve eczacınıza söyleyin.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov

İlgili: CYP enzimleri, Karaciğer enzimleri (ALT, AST), Yan etki

İzolat

Saflaştırılmış, tek başına CBD'dir. İçinde başka kannabinoid olmaması beklenir.

Avrupa'nın gıda güvenliği değerlendirmesindeki geçici güvenli düzey yalnız en az %98 saf CBD için hesaplandı. Ruhsatlı CBD ilacı da saflaştırılmış CBD içerir. 'İzolat' yazan ürünlerin de hepsi tanıma uymadı: bir çalışmada %57'si uydu.

Kaynak: EFSA 2026, PMID 41668771, FDA 2018 (Epidiolex onay duyurusu), www.fda.gov, Gidal 2024, PMID 38562466

İlgili: Tam spektrum, Geniş spektrum, Epidiolex (Avrupa'da Epidyolex)

Kanıt düzeyi

Bir sonucun ne kadar güvenilir olduğunu gösteren derecedir.

Uluslararası GRADE sisteminde çalışma türü, hata riski, sonuçların tutarlılığı ve kesinliği birlikte değerlendirilir. Bu sitede saf CBD için kanıt 'güçlü', 'orta düzey', 'zayıf', 'çok zayıf' ve 'yetersiz' olarak gösterilir; THC içeren ürünler ayrıca derecelendirilir. Güçlü kanıt bugün yalnız bazı ağır epilepsi türlerinde ruhsatlı CBD ilacı için vardır.

Kaynak: Guyatt 2008, PMID 18436948

İlgili: Randomize kontrollü çalışma (RKÇ), Meta-analiz (ve sistematik derleme), Açık etiketli (kontrolsüz) çalışma, Epidiolex (Avrupa'da Epidyolex)

Kannabinoid

Kenevir bitkisinde bulunan bir madde ailesidir. CBD ve THC bu ailenin en bilinen üyeleridir.

Bitkide çok sayıda kannabinoid vardır; CBG, CBN ve THCV bunlardan bazılarıdır. CBD ve THC bitkide önce 'asit' biçiminde (CBDA, THCA) bulunur. Vücudun kendi ürettiği benzer maddelere ise endokannabinoid denir.

Kaynak: Hanuš 2016, PMID 27722705, ElSohly 2020, PMID 34676337, Lu 2016, PMID 26698193

İlgili: CBD (kannabidiol), THC (tetrahidrokannabinol), Endokannabinoid sistem, CBDA ve THCA (asit formları), CBN (kannabinol), CBG (kannabigerol), THCV (tetrahidrokannabivarin)

Karaciğer enzimleri (ALT, AST)

Kan testinde bakılan ALT ve AST, karaciğer hücreleri zarar gördüğünde kanda yükselir.

CBD ile bu enzimler yükselebilir. Ruhsatlı CBD ilacına başlamadan önce ve sonraki aylarda karaciğer testleri istenir; valproat ile birlikte kullanımda risk artar. Sağlıklı yetişkinlerde yapılan plasebo kontrollü bir çalışmada CBD alanların %5,6'sında enzimler normalin 3 katını aştı (plasebo grubunda %0).

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, Florian 2025, PMID 40622698, Watkins 2021, PMID 33022751

İlgili: Yan etki, İlaç etkileşimi, CYP enzimleri

Kenevir

Cannabis sativa bitkisidir. Günlük dilde, THC'si düşük olan ve lif, tohum ya da CBD için yetiştirilen çeşitlere kenevir denir.

'Düşük THC' sınırı ülkeden ülkeye değişir; örneğin ABD yasası kuru ağırlıkta en çok %0,3 Δ9-THC içeren bitkiyi 'hemp' (kenevir) sayar. Türkiye'deki kurallar için Türkiye mevzuatı sayfasına bakın.

Kaynak: FDA 2024 (kenevir ve CBD düzenlemesi soru-cevap), www.fda.gov

İlgili: THC (tetrahidrokannabinol), CBD (kannabidiol), Kenevir tohumu yağı

Kenevir tohumu yağı

Kenevir tohumunun sıkılmasıyla elde edilen yemeklik yağdır. CBD yağı değildir.

FDA'ya göre kenevir tohumu doğal olarak CBD ya da THC içermez; tohum ürünlerinde yalnız işleme sırasında bulaşan eser miktar olabilir. Türkiye'de satılan 20 tohum yağında CBD, ml başına en fazla yaklaşık 0,02 mg çıktı. 'Kenevir yağı' yazan bir şişe tohum yağı olabilir; içinde kaç mg CBD olduğu yazmıyorsa onu CBD ürünü saymayın.

Kaynak: FDA 2024 (kenevir ve CBD düzenlemesi soru-cevap), www.fda.gov, Kacargil 2026, PMID 41621128

İlgili: Kenevir, mg/ml (ve yüzde), Analiz sertifikası (COA)

Kirletici testleri (ağır metal, pestisit, çözücü kalıntısı)

Üründe zararlı madde olup olmadığını ölçen testlerdir: ağır metaller (kurşun, arsenik, kadmiyum, cıva), tarım ilaçları (pestisit) ve üretimde kullanılan çözücülerin kalıntısı.

Kenevir topraktaki ağır metalleri biriktirebilen bir bitkidir. ABD'de yenilebilir CBD ürünlerinin %42'sinde düşük düzeyde kurşun bulundu. Avustralya'da epilepsili çocukların kullandığı denetimsiz ürünlerin %29'unda çözücü (etanol ya da izopropanol) kalıntısı kabul edilen sınırın üstündeydi; bir örnekte pestisit sınırın 4,9 katıydı.

Kaynak: Gardener 2022, PMID 35987236, Suraev 2021, PMID 34954507, Gidal 2024, PMID 38562466

İlgili: Analiz sertifikası (COA), ND ve ölçüm sınırı (LOD/LOQ), Akredite laboratuvar (ISO/IEC 17025)

Meta-analiz (ve sistematik derleme)

Sistematik derleme, bir konudaki tüm uygun çalışmaları belirli kurallarla bulup değerlendirir. Meta-analiz, bu çalışmaların sonuçlarını istatistikle birleştirip ortak bir sonuç hesaplar.

Meta-analizin değeri içine aldığı çalışmaların kalitesine bağlıdır: küçük ve hata riski yüksek çalışmaları birleştirmek güçlü kanıt üretmez.

Kaynak: Guyatt 2008, PMID 18436948

İlgili: Randomize kontrollü çalışma (RKÇ), Kanıt düzeyi

mg/kg (ve mg/kg/gün)

Vücut ağırlığının her kilogramı için verilen miligram miktarıdır. mg/kg/gün, bir günde alınan toplam miktarı anlatır.

Araştırmalarda ve ruhsatlı CBD ilacında doz çoğu zaman mg/kg/gün ile yazılır; çalışmalarda 1'in altından 50 mg/kg/gün'e kadar dozlar kullanıldı. Bu sitedeki mg/kg değerleri çalışmalarda kullanılan dozlardır, kişisel doz önerisi değildir. Gıda takviyesi için Avrupa'nın geçici güvenli düzeyi 0,0275 mg/kg/gün'dür (70 kg'lık yetişkinde yaklaşık 2 mg/gün).

Kaynak: Millar 2019, PMID 31222854, FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, EFSA 2026, PMID 41668771

İlgili: mg/ml (ve yüzde), Titrasyon (adım adım artırma), Novel food (yeni gıda)

mg/ml (ve yüzde)

1 mililitre sıvıda kaç miligram madde olduğunu gösterir. Örnek: 10 ml'lik şişede toplam 1000 mg CBD varsa, ürün 100 mg/ml'dir.

Ruhsatlı CBD ilacı 100 mg/ml'dir. Bazı şişelerde yüzde yazar; %10, 1 ml'de yaklaşık 100 mg demektir. Etikette yalnız 'şişede 1000 mg' yazıyorsa bunun CBD mi yoksa 'kenevir özü' mü olduğuna bakın.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, Miller 2022, PMID 34998268

İlgili: mg/kg (ve mg/kg/gün), Damla, Analiz sertifikası (COA)

Novel food (yeni gıda)

Avrupa Birliği'nde yeni sayılan ve satılmadan önce güvenlik değerlendirmesinden geçmesi gereken gıdalar için kullanılan kategoridir (AB 2015/2283 sayılı tüzük).

Avrupa Komisyonu CBD'yi yeni gıda olarak kabul ediyor. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) 2022'de güvenliğin belirlenemediğini söyledi; 2026'da en az %98 saf CBD içeren takviyeler için geçici güvenli düzeyi 0,0275 mg/kg/gün (70 kg'da yaklaşık 2 mg/gün) olarak açıkladı. Eylül 2026'da bir sentetik CBD başvurusunu, günde en çok 2 mg ile ve 25 yaş üstü, gebe ya da emziren olmayan, ilaç kullanmayan yetişkinler için güvenli buldu. Bu değerler gıda takviyesi içindir; ilaç dozu değildir.

Kaynak: EFSA 2022, PMID 35686177, EFSA 2026, PMID 41668771, EFSA 2026 (sentetik CBD görüşü), PMID 42761670

İlgili: Reçeteli ilaç ile takviye farkı, mg/kg (ve mg/kg/gün), İzolat

Parti (lot) numarası

Aynı üretimde, aynı hammaddeyle yapılan ürün grubuna verilen numaradır. Şişede ve analiz belgesinde yazar.

İçerik partiden partiye değişebildiği için analiz belgesi elinizdeki şişenin parti numarasına ait olmalıdır. Çalışmalarda aynı ürünün partileri arasında, hatta aynı kutudaki sakızlar arasında CBD miktarı farklı çıktı.

Kaynak: Miller 2022, PMID 34998268, Johnson 2025, PMID 40454463

İlgili: Analiz sertifikası (COA), Akredite laboratuvar (ISO/IEC 17025)

Plasebo

Görünüşü gerçek ilaca benzeyen ama etkin madde içermeyen üründür.

Plasebo alanlarda da belirgin düzelme görülebilir. Örneğin Dravet sendromunda yapılan bir CBD çalışmasında nöbetler plasebo grubunda da %27 azaldı (CBD gruplarında %46–49). Bu yüzden karşılaştırma grubu olmayan çalışmalarda görülen düzelme, tek başına tedavinin etkisi sayılamaz.

Kaynak: Miller 2020, PMID 32119035

İlgili: Randomize kontrollü çalışma (RKÇ), Açık etiketli (kontrolsüz) çalışma

Randomize kontrollü çalışma (RKÇ)

Katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı çalışmadır: bir grup denenen tedaviyi, öbür grup plasebo ya da başka bir tedaviyi alır.

Kura grupları birbirine benzetir; böylece sonuçtaki fark büyük olasılıkla tedaviden kaynaklanır. 'Çift kör' çalışmada ne katılımcı ne de araştırmacı kimin hangi grupta olduğunu bilir. Bir tedavinin işe yarayıp yaramadığını göstermede en güvenilir tek çalışma türüdür.

Kaynak: Guyatt 2008, PMID 18436948

İlgili: Plasebo, Açık etiketli (kontrolsüz) çalışma, Meta-analiz (ve sistematik derleme), Kanıt düzeyi

Reçeteli ilaç ile takviye farkı

Reçeteli ilacın etkisi ve güvenliği klinik çalışmalarla gösterilmiştir; içeriği standarttır ve üretimi denetlenir. Gıda takviyesi ise hastalık tedavisi için onaylanmış bir ürün değildir.

Ruhsatlı CBD ilacında her ml'deki miktar bellidir; etiketinde doz, yan etkiler ve karaciğer testi takibi yazar. Takviye ve denetimsiz ürünlerde içerik etiketle sık sık uyuşmuyor. ABD'de FDA, CBD'nin gıda takviyesi tanımına girmediği sonucuna vardı; Avrupa'da takviye CBD için geçici güvenli düzey günde yaklaşık 2 mg'dır. Türkiye'deki kurallar için Türkiye mevzuatı sayfasına bakın.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, FDA 2024 (kenevir ve CBD düzenlemesi soru-cevap), www.fda.gov, EFSA 2026, PMID 41668771, Bonn-Miller 2017, PMID 29114823

İlgili: Epidiolex (Avrupa'da Epidyolex), Novel food (yeni gıda), Analiz sertifikası (COA)

Tam spektrum

Kenevir özünün CBD'nin yanında başka kannabinoidleri ve az miktarda THC'yi de içerdiği söylenen ürün türüdür.

Bu bir pazarlama terimidir; taranan kaynaklarda bağlayıcı resmî bir tanımı bulunmadı. 202 ürünlük bir çalışmada ürünlerin %26'sı etiketindeki türe (tam spektrum, geniş spektrum, izolat) uymadı. Tam spektrum ürünler THC içerdiği için uyuşturucu testinde pozitif sonuç riski taşır.

Kaynak: Gidal 2024, PMID 38562466, Sholler 2022, PMID 34089060

İlgili: Geniş spektrum, İzolat, Entourage (eşlik) etkisi, THC (tetrahidrokannabinol)

Taşıyıcı yağ (MCT yağı vb.)

CBD'nin içinde çözüldüğü yağdır. Örnekler: MCT (orta zincirli trigliserit) yağı, zeytinyağı, susam yağı.

Taşıyıcı yağın etikette yazması alerji açısından önemlidir: ruhsatlı CBD ilacı susam yağı içerir ve susama aşırı duyarlılığı olanlarda kullanılmaz. Yemekle, özellikle yağlı yemekle alındığında CBD kana daha çok geçer. EFSA'nın 2026'da değerlendirdiği sentetik CBD de MCT yağı içinde kullanılmak üzere tasarlanmıştı.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, Jang 2024, PMID 38850302, EFSA 2026 (sentetik CBD görüşü), PMID 42761670

İlgili: Biyoyararlanım, Tentür, Epidiolex (Avrupa'da Epidyolex)

Tentür

Aslında bir bitkinin alkolle hazırlanmış sıvı özüdür. CBD piyasasında damlalıklı şişedeki yağlı CBD ürünlerine de tentür denir.

Adı ne olursa olsun önemli olan, 1 ml'de kaç mg CBD olduğunun ve içeriğin (yağ ya da alkol) etikette yazmasıdır. ABD'de internetten alınan 18 tentürün 12'sinde CBD miktarı etikettekinden %10'dan fazla saptı.

Kaynak: Sullivan 2025, PMID 40518984

İlgili: Taşıyıcı yağ (MCT yağı vb.), mg/ml (ve yüzde), Damla

Titrasyon (adım adım artırma)

Bir ilaca düşük dozla başlayıp, yanıta ve yan etkilere bakarak dozu adım adım artırmaktır.

Ruhsatlı CBD ilacında doz kiloya göre düşük başlanır, bir hafta sonra idame dozuna çıkılır; gerekirse sonra yine adım adım artırılır. Kronik ağrı için uzman görüşüne dayanan bir protokolde CBD 2–3 günde bir küçük adımlarla artırıldı; bu yalnız uzman görüşüdür. Ne kadar ve ne hızla artırılacağına hekiminiz karar verir.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, Bhaskar 2021, PMID 34215346

İlgili: mg/kg (ve mg/kg/gün), Yan etki, Yarılanma ömrü

Yan etki

Bir ilacın ya da maddenin istenmeyen etkisidir.

Ruhsatlı CBD ilacının çalışmalarında en sık görülenler uyku hali, iştah azalması, ishal ve karaciğer enzimlerinde yükselmedir. Sağlıklı yetişkinlerde yapılan 4 haftalık bir çalışmada da bazı kişilerde karaciğer enzimleri yükseldi. Yeni bir belirti fark ederseniz hekiminize söyleyin.

Kaynak: FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov, Florian 2025, PMID 40622698

İlgili: Karaciğer enzimleri (ALT, AST), İlaç etkileşimi, Titrasyon (adım adım artırma)

Yarılanma ömrü

Kandaki ilaç miktarının yarıya inmesi için geçen süredir.

Ruhsatlı CBD ilacında, günde iki kez düzenli kullanımda son yarılanma ömrü yaklaşık 56–61 saattir; günlük kullanımı belirleyen 'etkin' yarılanma ömrü ise 10–17 saattir. Düzenli kullanımda kandaki düzey yaklaşık 2–4 günde dengeye ulaşır.

Kaynak: Taylor 2018, PMID 30374683, FDA 2026 (Epidiolex etiketi revizyon 05/2026), dailymed.nlm.nih.gov

İlgili: Biyoyararlanım, Titrasyon (adım adım artırma)