Bir haber "Araştırmalar CBD'nin şuna iyi geldiğini gösteriyor" diyor. İlk sorulacak en yararlı soru hangisi?

Araştırmacı tanınmış biri mi?

Tek bir hastanın anlatıldığı bir olgu sunumu en çok neye yarar?

Bir tedavinin işe yaradığını kanıtlamaya

Bir tedavinin kaç kişide işe yaradığını hesaplamaya

Murad ve arkadaşlarının yeni kanıt piramidinde sistematik derleme ve meta-analiz nerede durur?

Tepeden alınıp öteki çalışmalara bakılan bir mercek olarak

Olgu serileriyle aynı basamakta

Piramitten çıkarılır ve artık kanıt sayılmaz

GRADE yaklaşımı için hangisi doğrudur?

Kesinlik bir kanıt bütününe verilir; randomize çalışmalar yüksekten, gözlemsel çalışmalar düşükten başlar

Tek bir randomize çalışma her zaman yüksek kesinlik verir

Gözlemsel çalışmaların kesinliği asla yükseltilemez

Kesinlik düzeyi öneri gücünü tek başına belirler

Laboratuvarda CBD'nin kanser hücrelerini etkilediği bulundu. İleri kanserli hastalarda plaseboyla karşılaştırılınca ne görüldü?

56 günlük izlemde hastalığın ilerlemesinde ve yaşam süresinde fark bulunmadı

Laboratuvarda CBD anandamid yıkımını 27,5 µM yoğunlukta yarıya indirdi; sağlıklı gönüllülerde kandaki en yüksek tepe aç karnına yaklaşık 2,5 µM. En uygun yorum hangisi?

Bu hedefin insandaki etkiyi açıkladığı varsayılamaz; kandaki düzey laboratuvar yoğunluğunun çok altında, dokudaki düzey ise ölçülmedi

Bu mekanizmanın insanda önemli olduğu kanıtlanmıştır

Doz artırılırsa kandaki düzey doğrusal artar ve bu yoğunluğa ulaşılır

İki değeri karşılaştırmak anlamsızdır

Tirilazad hayvan inme modellerinde hasar alanını küçülttü, hastalarda daha kötü sonuçla ilişkilendi. Derleme yazarlarına göre olası nedenler nelerdir?

Hayvan çalışmalarındaki yanlılık ve modelin insan hastalığını iyi taklit edememesi

Yalnız hastaların ilacı yanlış kullanması

İnsan çalışmalarının hep hatalı olması

Karşılaştırma grubu olmayan bir programda CBD eklenen hastalarda nöbetler azaldı; sonraki plasebo kontrollü çalışmalarda plasebo alanlarda da azaldı. Bundan ne öğreniriz?

Kontrolsüz çalışmada görülen azalmanın bir kısmı CBD dışındaki etkenlerden olabilir; gerçek payı görmek için karşılaştırma grubu gerekir

Kontrolsüz çalışmalar her zaman yanlıştır

Tıbbi kenevir yasası olan eyaletlerde opioid ölümlerinin daha yavaş arttığı bulunmuştu; veriler uzatılınca ilişki tersine döndü. Bu bize ne öğretir?

Eyaletler düzeyinde görülen bir ilişki, kişiler için neden-sonuç göstermez

Kenevir opioid ölümlerini önce azaltmış, sonra artırmıştır

Gözlemsel çalışmalar hiç yapılmamalıdır

Rastgele atamanın (randomizasyon) temel amacı nedir?

Kimin hangi gruba gireceğinin önceden kestirilememesi ve araştırmacının seçimine bırakılmaması

Katılımcının hangi tedaviyi aldığını bilmemesini sağlamak

Daha çok katılımcı toplamak

Sonucun istatistiksel olarak anlamlı çıkmasını sağlamak

Stresli öğrencilerde CBD yağı ile CBD'siz yağ arasında fark yoktu, ikisi de stres ve bazı belirtilerde hiçbir şey almamaktan iyiydi. En iyi açıklama hangisi?

Yağ almak ve bir tedavi içinde olmak gibi CBD dışı etkenler düzelmeye katkı yapmış görünüyor

CBD stresi çok etkili biçimde azaltır

Hiçbir şey almayan grup yanlış ölçüldü

CBD'siz yağ gizlice CBD içeriyordu

THC içeren ürünlerle yapılan çalışmalarda körleme neden zordur?

THC'nin hissedilen zihinsel etkileri katılımcının grubunu tahmin etmesini kolaylaştırır

THC'li ürünlerle plasebo hazırlamak yasaktır

Katılımcılar her zaman grubunu bilir

Körleme yalnız ilaç çalışmalarında gerekir

Sosyal kaygıda 24 kişilik, tek dozluk çalışma olumlu; 80 kişilik, 8 hafta süren çalışma olumsuz çıktı. Haftalarca süren tedavide işe yarayıp yaramadığı sorusuna hangisi daha çok cevap verir?

80 kişilik, çünkü daha çok kişiyle ve haftalarca süren bir tedavi içinde yapıldı

24 kişilik, çünkü önce yapıldı

İkisi eşit, çünkü ikisi de plasebo kontrollü

Hiçbiri, çünkü sonuçları çelişiyor

Belirtilerin en kötü olduğu bir dönemde tedaviye başlayan birinde bir süre sonra düzelme görüldü. Bunun nedeni ne olabilir?

Kısmen ortalamaya dönüş: uç bir dönemde ölçülen değer sonra kendiliğinden ortalamaya yaklaşabilir

Bir çalışmada nöbetleri yarıya inenler CBD'de %43, plaseboda %27; OR 2,00, %95 GA 0,93–4,30, p=0,08. Doğru yorum hangisi?

Bu çalışma bu sonuç için yeterince kesin değil; aralık hem etkisizlikle hem büyük bir etkiyle uyumlu

CBD'nin bu sonuç üzerinde etkisi olmadığı kanıtlandı

Etkinin %92 olasılıkla gerçek olduğu gösterildi

Sonucun yalnız şanstan olma olasılığı %8'dir

Dört grubun (üç doz ve plasebo) karşılaştırıldığı, grup başına 12–15 kişilik bir çalışmada grup×evre etkileşimi anlamlı değil, ama bir doz için bir evrede sonradan yapılan karşılaştırmada p=0,042 bildiriliyor. En uygun tutum hangisi?

Bulguyu bağımsız ve daha büyük bir çalışmada doğrulanması gereken bir sinyal saymak

Örneklem küçük olduğu için etkinin büyük olduğunu düşünmek

"Etkisi görülmedi" ile "Yeterince araştırılmadı" arasındaki fark nedir?

İlkinde iyi bir deneme yapıldı ve yarar bulunmadı; ikincisinde soru insanda henüz düzgün sorulmadı

İkincisi CBD'nin etkili olduğunu gösterir

Fark yalnız çalışmaların tarihindedir

Bir çalışmada "istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı" yazıyor. Bu ne anlama gelir?

Bu çalışma bir fark gösteremedi; etkinin olmadığı ayrıca güven aralığına bakarak değerlendirilmelidir

Tedavinin kesinlikle etkisiz olduğu kanıtlandı

Nöbetleri yarıya inenler yüksek doz CBD'de %37,2, plaseboda %21,2 (RR 1,76). Mutlak fark nedir?

Yaklaşık 16 yüzde puanı (100 hastada yaklaşık 16 kişi daha)

Kalp krizinden sonra ritim düzensizliğini baskılayan iki ilaç ölümleri artırdı. Bu örnek neyi gösterir?

Bir vekil ölçütü düzeltmek, hastanın asıl sonucunu iyileştirmeyebilir

Ritim düzensizliği önemsizdir

Küçük çalışmalar yanıltır

El osteoartriti ve psoriatik artrit hastalarında CBD ile plasebo farkı 0–100 ölçekte 0,23 puan, %95 GA −9,4 ile 9,9. En uygun yorum hangisi?

Bu doz ve sürede büyük bir yarar olası görünmüyor; aralık sıfırın çevresinde ve dar

Çalışma hiçbir şey söylemiyor

CBD ağrıyı 0,23 puan azalttığı için etkilidir

Ruhsatlı, saflaştırılmış CBD ilacı ağır çocukluk epilepsilerinde işe yaradı. Bu sonuç marketteki bir CBD yağı için ne söyler?

Doğrudan bir şey söylemez; sonuç denenen ürüne, miktara ve hasta grubuna aittir

Daha da etkilidir, çünkü doğaldır

80 CBD yağının analizinde etiket ile içerik ne kadar uyuşuyordu?

Yaklaşık yarısı etikettekinden %10'dan fazla saptı

Sapanların hepsi etikettekinden az CBD içeriyordu

Topluluk önünde konuşma testinde CBD sağlıklı gönüllülerde kaygıyı azalttı. Bu bulgu sosyal kaygı bozukluğunun uzun süreli tedavisi için ne söyler?

Ayrı bir soruya cevap verir; hastalarda ve uzun süreli kullanımda ayrıca denenmesi gerekir

Tedavi etkinliğini doğrudan gösterir

Reçetesiz CBD ürünlerinin önerilen günlük dozu ile güçlü etkinlik kanıtı bulunan epilepsi çalışmalarının dozları arasındaki ilişki için hangisi doğru?

Reçetesiz önerilen dozlar çoğunlukla 100 mg/gün'ün altında; epilepsi çalışmalarının dozları 600–3000 mg

Reçetesiz dozlar daha yüksektir

Klinik çalışmalarda doz bildirilmez

Bir basın bülteni bir hayvan çalışmasından insana dair abartılı sonuç çıkarıyorsa haberler için ne beklenir?

Haberlerin çoğu aynı abartıyı taşır

Haberler bu çalışmayı hiç yazmaz

Hakemli bir dergide yayımlanmış bir makale için hangisi doğrudur?

Sonradan geri çekilebilir; geri çekilenlerin çoğunun nedeni suistimaldir

Yayımlanmışsa kesinlikle doğrudur

Kannabinoid ve ağrı çalışmalarında başlık ve özetlerin ne kadarında orta ya da ağır anlatı yanlılığı ("spin") bulundu?

Yaklaşık beşte birinde, hep ürün lehine

Yalnız sanayi finansmanlı olanlarda

Bir çalışmanın birincil sonucu yayımlanırken değiştirilirse ne olur ve okur bunu nasıl yakalar?

Anlamlı sonuçların öne çıkması yararı abartabilir; kayıt ve protokolle karşılaştırılarak yakalanır

Hiçbir şey olmaz; yazarlar istediği sonucu seçebilir

Sonlanım değiştirme çok nadirdir

Hakemler bunu her zaman yakalar

CBD Araştırması Nasıl Okunur? Kanıt Türleri, Plasebo ve Kanıt Düzeyi

Name: Kanıtı okumak
Availability: InStock
Author: cbd.com.tr Editörlüğü

Bu derste öğrenecekleriniz

Bir bulgunun hücreden, hayvandan ya da insandan, insanda da hangi tür çalışmadan (olgu sunumu, gözlem, kontrollü deneme) geldiğini ayırt eder, laboratuvar ve hayvan bulgusunun neden insana doğrudan taşınamayacağını açıklarsınız. Bölüm 1, 2
Karşılaştırma grubu olmayan bir çalışmada görülen iyileşmenin neden yalnız CBD'ye bağlanamayacağını ve plasebonun ne işe yaradığını, gözlemde iki şeyin birlikte görülmesinin neden-sonuç göstermediğini açıklarsınız. Bölüm 3, 4
Az kişiyle yapılan bir çalışmanın sonucunun neden şansa açık olduğunu söylersiniz. Bölüm 5
"Ne bulundu?" ile "Buna ne kadar güvenebiliriz?" sorularını ayırır, "Etkisi görülmedi" ile "Yeterince araştırılmadı" farkını açıklarsınız. Bölüm 6
Bir çalışmanın sonucunun doğrudan yalnız denenen ürün, miktar ve kişiler için geçerli olduğunu, başkalarına ne kadar uyduğunun ayrıca sorulması gerektiğini söylersiniz. Bölüm 7
Bir CBD haberini ya da paylaşımını kısa bir soru listesiyle değerlendirirsiniz. Bölüm 8

Öğrenci düzeyinde ayrıca

Çalışma tasarımlarını sıralar, her birinin hangi soruya cevap verebileceğini ve kanıt piramidinin sınırlarını açıklarsınız. Bölüm 1, 3
Randomizasyonun, atama gizliliğinin ve körlemenin hangi yanlılıkları önlediğini açıklarsınız. Bölüm 3, 4
Laboratuvardaki yoğunluğu insanda kanda ölçülen düzeyle karşılaştırarak bir hücre bulgusunun anlamını değerlendirirsiniz. Bölüm 2
Güven aralığını ve p değerini doğru yorumlar, göreli ve mutlak farkı bir örnekle hesaplarsınız. Bölüm 5, 6
GRADE'de kesinliği düşüren etkenleri sayar, vekil ölçütün sınırını açıklarsınız. Bölüm 6
Katılımcıların, ürünün ve sürenin bir sonucun genellenmesini nasıl sınırladığını açıklarsınız. Bölüm 7
Basın bülteni, makale özeti ve haber arasındaki abartıyı ("spin") ve finansman yanlılığını tanırsınız. Bölüm 8

Araştırmacı düzeyinde ayrıca

Küçük çalışma etkisinin, yayın yanlılığının, sonlanım değiştirmenin ve finansmanın kanıt tabanını nasıl çarpıttığını literatürle tartışırsınız. Bölüm 5, 8
Kannabinoid çalışmalarında körlemenin ve beklentinin yorumu nasıl sınırladığını değerlendirirsiniz. Bölüm 4
Hayvan çalışmalarının insana taşınma oranlarını ve uyumsuzluğun nedenlerini metaepidemiyolojik bulgularla özetlersiniz. Bölüm 2
Klinik çalışma dozlarını piyasadaki ürünlerin tipik kullanımıyla karşılaştırır, ürün analizlerinin yöntemini ve finansmanını değerlendirirsiniz. Bölüm 7

1 "Araştırmalar gösteriyor" ne demek?

Bir haberde ya da paylaşımda "araştırmalar gösteriyor" yazması, bilginin nereden geldiğini söylemez. İlk sorulacak soru şudur: bu araştırma hücrede mi, hayvanda mı, insanda mı yapıldı? Tek bir çalışma ya da kulağa makul gelen bir açıklama da tek başına yeterli değildir. Oxman 2022Derleme

Araştırmaların bir kısmında araştırmacı kimin hangi tedaviyi alacağını belirler ve grupları karşılaştırır (deneysel çalışma). Bir kısmında ise kimseye bir şey vermez, yalnız olanı izler (gözlemsel çalışma). StatPearls: Epidemiology of Study DesignDerleme

Bir hekimin tek bir hastada gördüğünü anlattığı yayına olgu sunumu denir. Yeni ya da beklenmedik bir yan etkiyi erken fark etmeye yarar; ama tek bir kişiden "işe yarıyor" ya da "zarar verdi" sonucu çıkarılamaz. Nissen 2014Derleme

Kanıtlar sık sık bir piramitle anlatılır: altta hücre çalışmaları ve olgu sunumları, ortada gözlem çalışmaları, üstte kişilerin rastgele gruplara ayrıldığı kontrollü denemeler, en tepede de bunları bir araya getiren sistematik derlemeler. Ama piramit kaba bir kuraldır: kötü yapılmış birkaç kontrollü deneme zayıf kanıt verebilir, çok net sonuç veren bazı gözlemler ise güçlü sayılabilir. Murad 2016DerlemeBalshem 2011Derleme

Bu sitede her bulgunun yanında kanıtın türü yazar (örneğin insan çalışması, gözlemsel çalışma, olgu bildirimi, insan dokusu, hayvan, laboratuvar, derleme, resmî ilaç bilgisi, kurum görüşü). Her konu için de iki şey ayrı söylenir: araştırmaların ne bulduğu ve buna ne kadar güvenilebileceği (bölüm 6). Guyatt 2008Derleme

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı4 paragraf · 1 tablo

Kanıta dayalı tıp üç şeyi birleştirir: eldeki en iyi araştırma kanıtı, hekimin klinik deneyimi ve hastanın değerleri ile tercihleri. StatPearls: Evidence-Based MedicineDerleme

Deneysel tasarımda müdahale ve karşılaştırma gruplarını araştırmacı oluşturur; bu, müdahalenin etkisini ayırmayı ve neden-sonuç bağı kurmayı mümkün kılar. Gözlemsel tasarımda araştırmacı müdahale etmez; çalışma ileriye dönük ya da geriye dönük olabilir; belli bir andaki durumu ölçen kesitsel çalışma da gözlemseldir. StatPearls: Epidemiology of Study DesignDerleme

Murad ve arkadaşlarının yeni kanıt piramidinde iki değişiklik var. Tasarımları ayıran düz çizgiler dalgalı çizilir, çünkü kanıt yanlılık, kesinsizlik, tutarsızlık ve dolaylılık nedeniyle düşürülebilir, başka gerekçelerle (örneğin çok büyük ve tutarlı bir etki) yükseltilebilir. Sistematik derleme ve meta-analiz ise piramidin tepesinden alınır ve öteki çalışmalara bakılan bir mercek olarak çizilir. Murad 2016Derleme

GRADE yaklaşımında kesinlik tek tek çalışmalara değil, bir kanıt bütününe verilir: randomize çalışmalar "yüksek", gözlemsel çalışmalar "düşük" kesinlikle başlar, sonra düşürülür ya da yükseltilir. Balshem 2011Derleme

Kanıtın türleri: hangi soruya cevap verir, sınırı ne?
Tür	Cevap verdiği soru	Başlıca sınırı	Kaynak
Laboratuvar (hücre, doku)	Madde nasıl etki edebilir?	İnsanda etkiyi göstermez; yoğunluk vücuttakinden yüksek olabilir	Ibeas Bih 2015DerlemeOxman 2022Derleme
Hayvan	Canlı bir bedende ne oluyor?	Model insan hastalığını iyi taklit etmeyebilir	van der Worp 2010DerlemePerel 2007Derleme
Olgu sunumu	Yeni ya da beklenmedik bir şey var mı?	Genelleme ve neden-sonuç kurulamaz	Nissen 2014Derleme
Gözlemsel çalışma	Kimde, ne sıklıkla, neyle birlikte?	Karıştırıcı etkenler	StatPearls: Epidemiology of Study DesignDerlemeSkelly 2012Derleme
Karşılaştırma grubu olmayan çalışma	Güvenlik ve uygulanabilirlik	İyileşmenin kaynağı ayrılamaz	Colloca 2011DerlemeDevinsky 2016İnsan · klinik çalışma
Randomize kontrollü çalışma	Tedavi işe yarıyor mu?	Küçük ya da kısa olabilir	StatPearls: Drug TrialsDerlemeButton 2013Derleme
Sistematik derleme ve meta-analiz	Bütün çalışmalar birlikte ne diyor?	Derlenen çalışmaların kalitesine bağlı	Murad 2016Derleme

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik3 paragraf

Murad 2016: aynı soruda meta-analiz sonuçları analiz stratejisine göre belirgin değişebilir; heterojenlik azaltılabilir ya da açıklanabilir ama sıfırlanamaz. Murad 2016Derleme

GRADE'de kesinliği düşüren beş etken: yanlılık riski, kesinsizlik, tutarsızlık, dolaylılık ve yayın yanlılığı; gözlemsel kanıtın kesinliğini yükseltebilen etkenler de vardır. Kesinlik değerlendirmesi öneri gücü kararından ayrıdır. Balshem 2011Derleme

Benzer bir soruya iki tasarımın verdiği iki görünüm: dirençli epilepside 20 mg/kg/gün CBD ile nöbetlerin en az yarıya inmesi iki RKÇ'de RR 1,74 (%95 GA 1,24–2,43; 291 hasta; GRADE kesinliği düşük), NNT 8; 17 gözlemsel çalışmanın havuzunda hastaların %48,5'i bu düzeyde azalma bildirdi. Derleme kenevir ve kannabinoidlerin bütününe bakıyor; gözlemsel havuzun hangi ürünlerden oluştuğu özette yazmıyor, bu yüzden iki sayı birebir karşılaştırılmaz. Stockings 2018Derleme

Devamı: Kanıt düzeyi nasıl belirlenir? · Kanıt haritası: bütün konular tek tabloda

2 Laboratuvardan insana

Hücre ve hayvan çalışmaları bir maddenin nasıl etki edebileceğini anlamaya yarar. Ama insanda işe yarayıp yaramadığını ancak insanla yapılan çalışmalar gösterir, çünkü hayvan çalışmaları insanda ne olacağını yeterli kesinlikle öngöremez. van der Worp 2010Derleme

Çok atıf alan hayvan çalışmalarının yalnız yaklaşık üçte birinin sonucu insanda randomize çalışmalarda doğrulandı; yaklaşık onda biri hastalarda kullanım onayı aldı. İnme üzerine hayvanlarda yaklaşık 500 "beyni koruyucu" tedavi işe yarar göründü; insanda bunlardan yalnız aspirin ve çok erken verilen pıhtı eritici tedavi etkili çıktı. van der Worp 2010DerlemeHackam 2006Yayınlar üzerine araştırma

CBD'de ek bir sorun var: laboratuvarda hücrelere verilen CBD miktarı, insanın kanında ulaşılan düzeyden çok daha yüksek olabilir. CBD'nin hedefi olarak 65'ten fazla molekül bildirildi; bazılarında etki yalnız vücutta ulaşılması zor yoğunluklarda görüldü. Ibeas Bih 2015Derleme

Kanserde de laboratuvar ile insan arasında fark var. Kanser hücrelerinde ve farelerdeki tümörlerde CBD'nin etkisini gösteren çalışmalar var; ileri kanserli hastalarda plasebo kontrollü bir çalışmanın ek analizinde ise 56 günlük izlemde CBD yağı ile plasebo arasında hastalığın ilerlemesi ve yaşam süresi bakımından fark bulunmadı. Abrams 2021DerlemeO'Leary 2024İnsan · klinik çalışma

Depresyonda da benzer bir tablo var: kaygı, depresyon benzeri davranış ve bilişi inceleyen 123 hayvan çalışmasının birleşik analizinde CBD depresyona benzeyen davranışları orta düzeyde azalttı; insanda ise bir sistematik derleme, depresyonu tedavi etmeyi hedefleyen kontrollü bir çalışma bulamadı. Jantsch 2026DerlemeHayvanWilson 2026Derleme

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı4 paragraf

İnsanda etkisi bilinen altı müdahaleyi hayvan çalışmalarıyla karşılaştıran bir derlemede kafa travmasında kortikosteroid hayvanlarda yararlı göründü, klinik çalışmalarda yarar göstermedi; tirilazad hayvanlarda inme hacmini %29 azalttı, hastalarda ise daha kötü sonuçla ilişkili bulundu. Yazarların öne sürdüğü nedenler: hayvan çalışmalarındaki yanlılık ve hayvan modelinin insan hastalığını iyi taklit edememesi. Perel 2007Derleme

Dış geçerliliği azaltan yaygın nedenler: genç ve sağlıklı hayvanda hastalık oluşturmak (hastalar çoğunlukla yaşlı ve başka hastalıkları var), tek cinsiyet kullanmak, insanda gerçekçi olmayan tedavi zamanı ve dozları, farklı sonuç ölçüleri. Hayvan çalışmalarının derlemelerinde çalışmaların genellikle üçte biri ya da daha azı rastgele atama bildirdi; hayvan inme çalışmalarının derlemelerinde yayın yanlılığı bildirilen etkinliğin yaklaşık üçte birini ya da daha fazlasını açıklayabilir. van der Worp 2010Derleme

Yoğunluk karşılaştırması: laboratuvarda CBD TRPV1 kanalını 3,5 µM (kanalı çok sayıda taşıyan hücrelerde), TRPV2 kanalını 3,7 µM yoğunlukta uyardı; anandamid yıkımını 27,5 µM yoğunlukta yarıya indirdi. Sağlıklı gönüllülerde aç karnına alınan en yüksek tek dozdan sonra kandaki tepe yaklaşık 2,5 µM, yağlı bir kahvaltıyla yaklaşık 5,2 µM bulundu (µM hesabı bizim). Yani anandamid yıkımı için gereken yoğunluk kandaki tepenin 5–11 katı; TRPV1 ve TRPV2 değerlerine ise ancak yağlı yemekle ulaşılıyor. Bisogno 2001Hücre / laboratuvarQin 2008Hücre / laboratuvarHayvanTaylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynıPubChemBilgisayar modeli

Bu karşılaştırmanın sınırı da var: ölçülen, kandaki toplam CBD'dir; dokudaki ya da beyindeki düzey bu kaynaklarda yok. CBD kanda büyük oranda proteinlere bağlı taşınır. Bazı hedefler de yalnız ilişki gösteren deneylerle ileri sürüldü, neden olduğu kanıtlanmadı. Taylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynıEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisiIbeas Bih 2015Derleme

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik3 paragraf · 1 tablo

Contopoulos-Ioannidis 2003: altı büyük dergide 1979–1983 arasında yayımlanmış ve çok umut vadeden 101 temel bilim makalesinin 2002'ye kadar 27'si en az bir RKÇ'ye, 19'u olumlu bir RKÇ'ye ulaştı, 5'i ruhsat aldı. Makalede sanayi bağı olması insan çalışmasına geçişi yaklaşık 8 kat hızlandırdı (%95 GA 3–19). Contopoulos-Ioannidis 2003Yayınlar üzerine araştırma

Uyum da olabilir: aynı derlemede doku plazminojen aktivatörü hayvan modellerinde enfarkt (hasar) hacmini %24 (%95 GA 20–28) azalttı ve hastalarda da yararlı çıktı. Ders "hayvan çalışması hep yanıltır" değil, "hangisinin tutacağını bugünkü hayvan çalışmalarıyla güvenle öngöremeyiz"dir. Yayın yanlılığının hayvan inme deneylerinde etkinliği yaklaşık %30 abarttığı hesaplandı. Perel 2007Derlemevan der Worp 2010Derleme

Taylor 2018 (sağlıklı gönüllü, ağızdan çözelti; geometrik ortalama Cmax): aç karnına tek doz 1500, 3000, 4500 ve 6000 mg'da 292,4, 533,0, 722,1 ve 782 ng/mL; 1500 mg günde iki kez, 7. gün 541,2 ng/mL; yüksek yağlı kahvaltıyla tek doz 1500 mg 1628 ng/mL. Cmax dozla orantılıdan az arttı. Prospektüse göre 1500 mg tek doz yaklaşık 20 mg/kg/gün'e denktir; 3000–6000 mg tek doz ve günde iki kez 1500 mg bundan yüksektir. Bu değerler kıyas dozu değil, laboratuvar yoğunluğuna insanda en iyi koşulda ne kadar yaklaşıldığını gösterir. Taylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynıDevinsky 2017İnsan · klinik çalışmaEpidiolex prospektüsü (FDA)Resmî ilaç bilgisi

Laboratuvar yoğunlukları ve kandaki düzey (µM)
Ölçüm	Değer	Tür	Kaynak
TRPV1 uyarımı (EC50)	3,5 µM	Hücre (kanalı aşırı ifade eden)	Bisogno 2001Hücre / laboratuvar
TRPV2 uyarımı (EC50)	3,7 µM	Hücre	Qin 2008Hücre / laboratuvarHayvan
Anandamid alımının baskılanması (IC50)	22 µM	Hücre	Bisogno 2001Hücre / laboratuvar
Anandamid yıkımının (FAAH) baskılanması (IC50)	27,5 µM	Hücre (fare nöroblastoma hücre zarı)	Bisogno 2001Hücre / laboratuvar
Kanda tepe, aç karnına en yüksek tek doz	≈2,5 µM	İnsan	Taylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynıPubChemBilgisayar modeli
Kanda tepe, düzenli kullanımın 7. günü	≈1,7 µM	İnsan	Taylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynıPubChemBilgisayar modeli
Kanda tepe, yağlı kahvaltıyla tek doz	≈5,2 µM	İnsan	Taylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynıPubChemBilgisayar modeli

µM dönüştürmesi bizim (CBD molekül ağırlığı 314,5 g/mol). Kandaki değerler toplam düzeydir; dokudaki ve serbest düzey bu kaynaklarda yok.

Devamı: Haritada laboratuvar yoğunluğu ve kandaki düzey cetveli · Kanser ve "tümörü küçültme" iddiaları

3 İnsanda çalışma türleri

Bir tedaviyi denemenin en güvenilir yolu, kişileri kura gibi rastgele iki gruba ayırmak, birine tedaviyi, ötekine görünüşü aynı ama etkin madde içermeyen bir plasebo vermek ve kimin hangisini aldığını ne kişinin ne de araştırmacının bilmemesidir. Buna randomize, çift kör, plasebo kontrollü çalışma denir. StatPearls: Drug TrialsDerlemeMiller 2020İnsan · klinik çalışma

Karşılaştırma grubu olmayan bir çalışmada iyileşme görüldüğünde, bunun tedaviden mi, zamanla kendiliğinden mi, yoksa beklentiden mi geldiği ayrılamaz. Colloca 2011DerlemeOxman 2022Derleme

Ağır epilepsiler bunun iyi bir örneğidir. Karşılaştırma grubu olmayan bir programda CBD eklenen hastalarda motor nöbetler ortanca %36,5 azaldı. Sonraki plasebo kontrollü çalışmalarda CBD alanlarda nöbetler daha çok azaldı, ama plasebo alanlarda da azaldı: bir çalışmada CBD gruplarında yaklaşık %46–49, plasebo grubunda %27. CBD'ye bağlanabilecek pay, bu iki grup arasındaki farka bakılarak tahmin edilir. Hasta grupları ve nöbet türleri farklı olduğu için iki programın sayıları birebir karşılaştırılmaz; ders, kontrolsüz bir çalışmada görülen azalmanın bir kısmının CBD dışı etkenlerden gelebileceğidir. Devinsky 2016İnsan · klinik çalışmaMiller 2020İnsan · klinik çalışma

Gözlem çalışmalarında iki şeyin birlikte görülmesi, birinin ötekine yol açtığını göstermez; araya başka bir etken girebilir (karıştırıcı etken). Örneğin ABD'de tıbbi kenevir yasası olan eyaletlerde opioid kaynaklı ölümlerin daha yavaş arttığı bulunmuş ve çok konuşulmuştu; aynı yöntemle veriler 2017'ye kadar uzatılınca ilişkinin yönü tersine döndü. Skelly 2012DerlemeBachhuber 2014İnsan · gözlemsel çalışmaShover 2019İnsan · gözlemsel çalışma

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı5 paragraf

Karıştırıcı etken hem incelenen maruziyetle hem de sonuçla ilişkili olan, ama maruziyetin sonucu olmayan üçüncü bir etkendir; ilişkiyi gizleyebilir ya da olmayan bir ilişki varmış gibi gösterebilir. Maruziyet ile sonuç arasındaki ara basamak (diyet → kolesterol → kalp hastalığı gibi) karıştırıcı sayılmaz. Skelly 2012Derleme

Endikasyona bağlı karıştırma: tedaviyi kimin alacağı hastalığın ağırlığına göre seçiliyorsa tedavinin etkisi ağırlığın etkisinden ayrılamaz. Gözlemsel çalışmalarda karıştırıcılar analizde (tabakalama, çok değişkenli model, eğilim skoru) düzeltilebilir; ama bütün bu yöntemler ölçülmemiş karıştırıcı kalmadığını varsayar. Skelly 2012DerlemeKahlert 2017Derleme

Üç ayrı kavram: rastgele atamada sıra, kimin hangi gruba gireceği önceden kestirilemeyecek biçimde üretilir; atama gizliliği bu sıranın, atama anına kadar katılımcıyı alan kişiden saklanmasıdır; körleme ise atamadan sonra kimin neyi bildiğiyle ilgilidir. Rastgele atama ve atama gizliliği seçim yanlılığını, körleme ise uygulama ve değerlendirme (saptama) yanlılığını önlemeye yarar. van der Worp 2010DerlemeSchulz 2010Derleme

CBD'nin epilepsi çalışmalarında plasebo gruplarındaki azalma: Lennox-Gastaut sendromunun iki çalışmasında %17,2 ve %21,8, Dravet sendromunun ikinci çalışmasında %26,9; ilk Dravet çalışmasında %13. Karşılaştırma grubu olmayan uzun bir programda (152 hasta) 12. haftada büyük motor nöbetler ortanca %50 azaldı ve 96 haftaya kadar benzer kaldı; ama hastaların %28'i ayrıldı, çoğu etkisizlik nedeniyle (%20). Kalanlar tedaviden yararlananlar arasından seçilmiş olabilir (yorum bizim). Devinsky 2018İnsan · klinik çalışmaThiele 2018İnsan · klinik çalışmaMiller 2020İnsan · klinik çalışmaLaux 2019İnsan · klinik çalışma

Randomize çalışmalarda yanlılık riski Cochrane aracı RoB 2 ile beş alanda değerlendirilir: rastgeleleştirme süreci, amaçlanan tedaviden sapmalar, eksik sonuç verisi, sonucun ölçümü ve bildirilen sonucun seçilmesi. Sterne 2019DerlemeGedin 2022Derleme

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik4 paragraf

Devinsky 2016 (açık etiketli, 11 merkez, 1–30 yaş): 214 hasta alındı; güvenlik analizinde 162, etkinlik analizinde 137 hasta. Aylık motor nöbet ortancası 30,0'dan 15,8'e indi; ortanca azalma %36,5 (ÇAA 0–64,7). Doz 2–5 mg/kg/gün ile başlayıp merkeze göre 25 ya da 50 mg/kg/gün üst sınırına kadar artırıldı. Ciddi yan etki 48 hastada (%30) görüldü. Devinsky 2016İnsan · klinik çalışma

Devinsky 2017 (ilk Dravet RKÇ'si; 120 hasta, 20 mg/kg/gün, 14 hafta): aylık konvülsif nöbet ortancası CBD'de 12,4 → 5,9, plaseboda 14,9 → 14,1; düzeltilmiş ortanca fark −22,8 yüzde puanı (%95 GA −41,1 ile −5,4; p=0,01). Nöbetlerin en az yarıya inmesi %43'e karşı %27 (OR 2,00; %95 GA 0,93–4,30; p=0,08). Finansman üreticiden. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışma

Miller 2020 (ikinci Dravet RKÇ'si; 199 randomize, 10 ve 20 mg/kg/gün): örneklem hesabı grup başına 62 hastayla %80 güç; plaseboya göre azalma %29,8 (%95 GA 8,4–46,2) ve %25,7 (2,9–43,2). Yazarlar yüksek plasebo yanıtının nedeninin belirsiz olduğunu, plasebo grubunun başlangıç nöbet sıklığının sayısal olarak yüksek olması ve CBD'den beklentinin yüksekliğiyle kısmen ilişkili olabileceğini, epilepsi çalışmalarında plasebo yanıtının zamanla arttığını da yazıyor. Miller 2020İnsan · klinik çalışma

Raporlama: CONSORT 2010 25 maddelik bir kontrol listesi ve akış şemasıdır; CONSORT 2025 30 maddeye çıktı, aralarında veri paylaşımı, yazarların çıkar çatışmaları ve zararların nasıl değerlendirildiği gibi yeni maddeler var; çalışma başladıktan sonra yapılan, önceden belirtilmemiş değişikliklerin bildirilmesi de isteniyor. Schulz 2010DerlemeHopewell 2025Derleme

4 Plasebo ve beklenti

Plasebo, görünüşü gerçek tedaviye benzeyen ama etkin madde içermeyen bir uygulamadır; kontrollü çalışmalarda gerçek tedavinin kendi etkisini ayırmak için kullanılır. StatPearls: Placebo EffectDerleme

Plasebo alan grupta da iyileşme görülür. Bunun bir kısmı beklentiden, bir kısmı da hastalığın kendi seyrinden ya da ölçümlerin kendiliğinden ortalamaya yaklaşmasından (ortalamaya dönüş) gelir. Colloca 2011DerlemeBarnett 2005Derleme

Stresli üniversite öğrencileriyle yapılan bir çalışmada bir grup CBD yağı, bir grup CBD içermeyen yağ aldı, bir grup da hiçbir şey almadı. 30 gün sonra CBD yağı ile CBD'siz yağ arasında hiçbir ölçümde fark yoktu; ama iki yağ grubunda da stres ve bazı belirtiler, hiçbir şey almayanlardan daha çok azaldı. Winkler 2025İnsan · klinik çalışma

Yalnız "CBD aldığını sanmak" bile bir şeyleri değiştirebilir. Sağlıklı yetişkinlere iki ayrı günde aynı CBD'siz yağ verildi; bir gün "CBD var", bir gün "CBD yok" denildi. "CBD var" denilen gün kişiler kendini daha uyuşuk hissetti; CBD'nin kaygıyı azalttığına baştan güçlü biçimde inananlarda kaygı da azaldı. Spinella 2021İnsan · klinik çalışma

Çoğu THC içeren kenevir ürünleriyle yapılan ağrı çalışmalarında plasebo alanların ağrısı da belirgin azalıyor; bu çalışmalar basında da çok ve olumlu yer alıyor. Tersi de olur: yan etki beklentisi de yan etki yaratabilir. Buna nosebo denir. Gedin 2022DerlemeColloca 2011Derleme

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı5 paragraf

Plasebo grubunda gözlenen yanıt ("görünen plasebo etkisi") ile gerçek plasebo etkisi ayrıdır; gerçek plasebo etkisini ölçmek için hiç tedavi almayan bir karşılaştırma grubu gerekir. Colloca 2011Derleme

Plaseboyu tedavisizlikle karşılaştıran 234 çalışmalık bir Cochrane derlemesi (60 farklı klinik durum), plasebonun genel olarak klinik açıdan önemli bir etkisini bulmadı; ama ağrı ve bulantı gibi hastanın kendi bildirdiği sonuçlarda etki görülebildi ve bunu yanlı bildirimden ayırmak zordu. Plasebo etkisi küçük çalışmalarda daha büyük çıktı. Hróbjartsson 2010Derleme

Kannabinoid ağrı çalışmalarının meta-analizinde (20 çalışma, 1459 kişi; yalnız 3'ü CBD ile) plasebo yanıtı orta–büyük bulundu (Hedges g 0,64); yanlılık riski düşük çalışmalarda daha büyüktü. Medya ilgisi yüksek ve güçlü biçimde olumluydu, ama klinik sonuçla ilişkili değildi. Gedin 2022Derleme

Körlemenin bozulması: THC'nin hissedilen zihinsel etkileri katılımcının hangi grupta olduğunu tahmin etmesini kolaylaştırabilir. Aktarılan bir çalışmada kenevir alanların 15'te 14'ü, plasebo alanların 13'te 8'i grubunu doğru tahmin etti. Körlemenin başarısı nadiren ölçülür: bir incelemede 1599 çalışmanın yalnız 31'i (%2) körleme değerlendirmesi bildirmişti. Körlemenin katılımcıya sorularak ölçülmesi de tartışmalıdır: sondaki tahmin yan etkiyi tanımayı da yansıtabilir. Wilsey 2016Derleme

Körleme bozulsa bile sonucun yanlı olduğu kendiliğinden çıkmaz: THC ve CBD içeren ağız spreyinin MS çalışmalarında (666 hasta) önceden kenevir kullanımı ya da tipik yan etkiler ile etkinin büyüklüğü arasında ilişki bulunmadı. Wright 2012Derleme

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik3 paragraf

Spinella 2021: 43 sağlıklı yetişkin, çapraz geçişli; iki oturumda da dil altına CBD içermeyen kenevir tohumu yağı; Maastricht Akut Stres Testi; kalp hızı değişkenliği sürekli ölçüldü. Beklenti koşulunda uyuşukluk arttı, kalp hızı değişkenliğinde strese hazırlık evresinde artmış düzenlemeyle uyumlu değişiklikler oldu; öznel stres ve kaygıda genel bir fark yoktu. Spinella 2021İnsan · klinik çalışma

Winkler 2025: 180 öğrenci; reçetesiz, az THC içeren %10 tam spektrum yağ, 0,02 mg/kg/gün'den 30. günde 1 mg/kg/gün'e artan şema; plasebo kenevir tohumu yağı. Plasebo grubunda başlangıçtaki beklenti puanı belirti azalmasıyla ilişkili değildi. Üçüncü taraf finansmanı yok. Winkler 2025İnsan · klinik çalışma

Körleme önerileri: soruyu tasarımda planlamak, "bilmiyorum" seçeneği eklemek ve analizde zihinsel etkinin sonucu ne kadar etkilediğine bakmak; zihinsel etkileri benzer bir aktif plasebo da bir seçenektir (fibromiyalji ve uykusuzlukta nabilon karşısında amitriptilin kullanılan çalışmada katılımcıların %29'u dönemi doğru tahmin etti). Bir meta-analiz RoB 2'ye körlemeyi ayrıca değerlendiren altıncı bir alan ekledi. CONSORT 2010 ise körlemenin başarısını raporlama maddesini, ölçümün geçerliliği tartışmalı olduğu için listeden çıkardı. Wilsey 2016DerlemeGedin 2022DerlemeSchulz 2010Derleme

5 Küçük çalışmanın sınırı

Az kişiyle yapılan bir çalışmada şans payı büyüktür: gerçek bir etkiyi kaçırabilir ya da gerçekte olmayan bir etkiyi varmış gibi gösterebilir. Aynı konudaki çalışmalar karşılaştırıldığında küçük çalışmalar etkiyi büyük çalışmalardan daha büyük gösterme eğilimindedir. Button 2013DerlemeDechartres 2013Yayınlar üzerine araştırma

Sosyal kaygıda bir örnek: 24 hastanın katıldığı, tek seferlik bir dozla yapılan bir çalışmada CBD topluluk önünde konuşma sırasındaki kaygıyı azalttı. Daha sonra önceki tedavilere yanıt vermemiş, sosyal kaygı ya da panik bozukluğu olan 80 hastayla, 8 hafta boyunca terapiye ek olarak yapılan çalışmada CBD ile plasebo arasında fark çıkmadı. İki çalışma yalnız büyüklükte değil, katılımcılarda ve sorulan soruda da farklıydı (bölüm 7). Bergamaschi 2011İnsan · klinik çalışmaKwee 2022İnsan · klinik çalışma

Bir şey çok kötüyken ölçülürse, bir sonraki ölçümde biraz daha iyi çıkması olasıdır. Buna ortalamaya dönüş denir ve tedavi işe yaramış gibi görünmesine yol açabilir; karşılaştırma grubu bu yüzden gereklidir. Barnett 2005Derleme

"İstatistiksel olarak anlamlı değil" sonucu "kesinlikle etkisiz" demek değildir; çoğu zaman "bu çalışma karar vermeye yetmedi" demektir. Greenland 2016DerlemeAltman 1995Derleme

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı6 paragraf

Düşük istatistiksel güç iki sorun yaratır: gerçek etkiyi yakalama şansı azalır ve anlamlı çıkan sonucun gerçek bir etkiyi yansıtma olasılığı da düşer. Ayrıca bulunan etki büyüklüğü abartılır ve tekrarlanabilirlik azalır. Button 2013Derleme

Dechartres 2013 (93 meta-analiz, 735 RKÇ): her meta-analizdeki en küçük çeyrekteki çalışmalar en büyük çeyrektekilere göre ortalama %32 daha büyük etki bildirdi (oranların oranı 0,68; %95 GA 0,57–0,82); 50'den az hastalı çalışmalar 1000 ve üzeri hastalılara göre %48 daha büyük etki bildirdi. Dechartres 2013Yayınlar üzerine araştırma

Şans (rastgele hata) ile yanlılık (sistematik hata) ayrıdır: rastgele hata ölçümün doğal dalgalanmasından, kişiler arası farklardan ve şanstan gelir; yanlılık ise tasarım, veri toplama, analiz, yorum ya da yayın aşamasında sonucu tek yöne çarpıtan hatadır. Adil bir karşılaştırma ikisini de en aza indirmeye çalışır. StatPearls: Study BiasDerlemeOxman 2022Derleme

p değeri test edilen hipotezin doğru olma olasılığı değildir; p>0,05 "etki yok" demek değildir; istatistiksel anlamlılık önemli bir etki bulunduğunu göstermez. Güven aralığı, verilerle daha uyumlu etki büyüklüklerinin aralığıdır; "%95", tek bir aralığın değil, tekrar tekrar hesaplanan aralıkların uzun vadedeki özelliğidir. Greenland 2016Derleme

Dravet'in ilk kontrollü etkinlik çalışmasında (120 hasta) nöbetlerin en az yarıya inmesi CBD'de %43, plaseboda %27 idi; OR 2,00 (%95 GA 0,93–4,30; p=0,08), yani istatistiksel olarak anlamlı değil. Dört çalışmanın meta-analizinde (toplam 550 hasta; Dravet ve Lennox-Gastaut) yüksek doz kolunda, tüm nöbet türleri için bu oran %37,2'ye karşı %21,2, RR 1,76 (%95 GA 1,07–2,88) oldu. Sonuç ölçütü, hasta grubu ve etki ölçüsü (OR, RR) farklı olduğundan iki sayı birebir karşılaştırılamaz; yine de daha çok veri daha kesin bir tahmin verdi. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaLattanzi 2018Derleme

Epilepsi çalışmalarına girmek için başlangıçta belirli bir nöbet sıklığı gerekiyordu (örneğin dört haftada en az dört konvülsif nöbet ya da haftada en az iki düşme nöbeti). Başlangıç değerine göre seçim ortalamaya dönüşün ortaya çıkabileceği bir durumdur; kontrol grubu bu etkiyi iki grupta eşitler. Miller 2020İnsan · klinik çalışmaThiele 2018İnsan · klinik çalışmaBarnett 2005Derleme

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik3 paragraf

Bergamaschi 2011: tedavi görmemiş 24 sosyal kaygı bozukluğu hastası (12 kişiye testten 1,5 saat önce tek doz 600 mg CBD, 12 kişiye plasebo), ayrıca ilaçsız 12 sağlıklı kontrol; her gönüllü tek oturuma katıldı. Kwee 2022: üç merkez, tedaviye dirençli panik bozukluğu ve agorafobi ya da sosyal kaygı bozukluğu; 8 haftalık maruz bırakma oturumlarına 300 mg CBD (39 hasta) ya da plasebo (41) eklendi; korku ölçeğinde ne toplamda ne tanı gruplarında fark çıktı. Bergamaschi 2011İnsan · klinik çalışmaKwee 2022İnsan · klinik çalışma

"Ters U" doz–yanıt: Zuardi 2017'de (60 sağlıklı gönüllü, beş grup) yalnız 300 mg konuşma sonrası kaygıyı azalttı, 100 ve 900 mg azaltmadı; Linares 2019'da (57 sağlıklı erkek) yalnız 300 mg konuşma sırasında kaygıyı azalttı. Linares'in yöntem bölümü evre evre karşılaştırmayı grup×evre etkileşimi anlamlı olursa yapacağını yazıyor; kaygı için etkileşim anlamlı değildi (p=0,1), ama 300 mg için bir evrede sonradan yapılan karşılaştırmada fark (p=0,042) bildirildi. Grup başına 12–15 kişiyle çok doz ve çok evre karşılaştırması şansla bulgu riskini artırır. Zuardi 2017İnsan · klinik çalışmaLinares 2019İnsan · klinik çalışmaButton 2013Derleme

Raminelli 2025 (kaygıyla ilişkili bozukluklar ve Tourette sendromu): saf ya da CBD'den zengin ürünlerde SMD −0,40 (%95 GA −0,84 ile 0,03); saf CBD alt grubunda SMD −0,61 (−1,15 ile −0,07). Toplam etkinin anlamsız olduğu bir analizde alt grup bulgusu ayrıca dikkat ister. Raminelli 2025DerlemeOxman 2022Derleme

Devamı: Sosyal kaygı: çalışmalar ve kanıt düzeyi

6 Sonuç ve kanıt gücü

Bir konuda iki ayrı soru vardır: "Araştırmalar ne buldu?" ve "Bu sonuca ne kadar güvenebiliriz?". Bu sitede ikisi ayrı yazılır. Kanıt düzeyi beş basamaklıdır (güçlü, orta, zayıf, çok zayıf, yetersiz) ve uluslararası GRADE yaklaşımını temel alır. Sonuç ise kısa bir etiketle verilir: örneğin "Etkisi kanıtlandı", "Sonuçlar karışık", "Etkisi görülmedi" ya da "Yeterince araştırılmadı". Guyatt 2008DerlemeBalshem 2011Derleme

"Etkisi görülmedi" ile "Yeterince araştırılmadı" aynı şey değildir. Fibromiyaljide 200 hastayla 24 hafta süren bir çalışmada ağrı plasebo grubunda CBD grubundan daha çok azaldı: etki arandı ve bulunmadı. Depresyonda ise bir sistematik derleme, Mayıs 2025'e kadar depresyonu tedavi etmeyi hedefleyen kontrollü bir çalışma bulamadı: soru insanda henüz düzgün sorulmadı. Rasmussen 2026İnsan · klinik çalışmaWilson 2026Derleme

"Kanıtın yokluğu, yokluğun kanıtı değildir": bir etkinin gösterilememiş olması, olmadığının gösterildiği anlamına gelmez. Altman 1995DerlemeGreenland 2016Derleme

"Riski yarıya indirdi" gibi göreli ifadeler büyük görünür; aynı sonucu "100 kişiden kaçında fark etti" diye (mutlak olarak) söylemek gerçek büyüklüğü daha iyi gösterir. Örneğin dört epilepsi çalışmasının birleşiminde yüksek doz alan hastalarda nöbetleri en az yarıya inenlerin oranı %37,2, plaseboda %21,2 idi: bu "%76 daha fazla" diye de, "100 hastada yaklaşık 16 kişi daha" diye de anlatılabilir (hesap bizim). Noordzij 2017DerlemeLattanzi 2018Derleme

Bir ölçümün iyileşmesi her zaman hastanın daha iyi olduğu anlamına gelmez. Kalp krizinden sonra kalp ritmindeki bir düzensizliği baskılayan iki ilaç, yapılan çalışmada ölümleri artırdı. Hastanın asıl sonucu yerine ölçülen değere vekil ölçüt denir. Echt 1991İnsan · klinik çalışmaCiani 2023Yayınlar üzerine araştırma

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı5 paragraf

GRADE'in dört kesinlik düzeyi vardır: yüksek, orta, düşük, çok düşük. Sitenin beş basamaklı ölçeği (güçlü, orta düzey, zayıf, çok zayıf, yetersiz) bu yaklaşımı temel alır. Balshem 2011DerlemeGuyatt 2008Derleme

Fibromiyalji çalışmasında fark −0,7 puan (%95 GA −1,2 ile −0,25), plasebo lehine. Güven aralığının tamamı plasebo tarafında olduğundan bu çalışma, denenen doz ve sürede CBD'nin yararlı olduğu olasılığını büyük ölçüde dışlıyor. El osteoartriti ve psoriatik artrit hastalarıyla yapılan bir çalışmada ise fark 0–100 ölçekte 0,23 puandı (%95 GA −9,41 ile 9,90); sıfırın çevresinde dar bir aralık "fark bulunamadı" sonucunu bilgilendirici kılar. Rasmussen 2026İnsan · klinik çalışmaVela 2022İnsan · klinik çalışmaGreenland 2016Derleme

Ağrıda klinik olarak önemli fark, 0–10 ölçekte yaklaşık 2 puan ya da yaklaşık %30 azalmadır; bu eşik hastanın "çok daha iyi" demesiyle örtüşür ve kişinin kendi değişimine göre türetilmiştir. Ağrı çalışmalarında klinik önemi değerlendirmek için en az iki farklı yöntem kullanılması önerilir. Farrar 2001İnsan · klinik çalışmaDworkin 2008Derleme

Göreli risk iki grubun olasılıklarının oranıdır ve mutlak risk hakkında bilgi vermez; göreli ve mutlak ölçü birlikte, güven aralıklarıyla bildirilmelidir. StatPearls: Relative RiskDerlemeNoordzij 2017Derleme

Vekil ölçüt, hastanın nasıl hissettiğini, ne yapabildiğini ya da ne kadar yaşadığını gösteren asıl sonucun yerine kullanılan ölçüttür (kan değerleri, kan basıncı, tümör yanıtı gibi). Vekil ölçüt kullanan çalışmalar, hasta açısından önemli sonucu ölçenlere göre daha büyük etki bildirme eğilimindedir (oranların oranı 1,47). Ciani 2023Yayınlar üzerine araştırmaCiani 2013Derleme

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik4 paragraf

Rasmussen 2026: tek merkez, 1:1, cinsiyet, yaş ve ağrı düzeyine göre tabakalı; günde 50 mg bitki kaynaklı CBD tableti; 24. haftada ağrı değişimi CBD'de −0,4 (%95 GA −0,82 ile 0,08), plaseboda −1,1 (−1,53 ile −0,63). Kayıt NCT04729179. Rasmussen 2026İnsan · klinik çalışma

İstatistiksel ve klinik önem: kronik bel ağrısında THC baskın tam spektrum bir özüt (820 kişi, 12 hafta) plaseboya göre 0–10 ölçekte −0,6 puan fark yaptı (%95 GA −0,9 ile −0,3; p<0,001). Grup ortalaması farkı kişi içi eşikle doğrudan karşılaştırılmaz; çalışma ayrıca ağrısı en az %30 ve %50 azalan hasta oranlarını değerlendirdi. Karst 2025İnsan · klinik çalışmaFarrar 2001İnsan · klinik çalışmaDworkin 2008Derleme

Wilson 2026 (54 RKÇ, 2477 kişi): RKÇ'lerin %44'ünde yanlılık riski yüksek, sonuçların çoğunda kesinlik düşük; Mayıs 2025'e kadar depresyonu birincil hedef alan RKÇ yok; kannabinoidlerde (CBD, THC ve karışımları) kaygı, psikoz, TSSB ve opioid kullanım bozukluğunda anlamlı etki yok; herhangi bir yan etki OR 1,75 (NNTH 7). Jantsch 2026 (123 hayvan çalışması) orta etki büyüklükleri bildirdi ve insan kanıtını sınırlı ve sonuçsuz buldu: hayvan modeli ile insan hastalığı arasındaki boşluğun bir örneği. Wilson 2026DerlemeJantsch 2026DerlemeHayvan

Sayı sunumu: aktarılan bir haber incelemesinde ilaç yararını sayıyla veren 124 haberin yalnız 18'i hem göreli hem mutlak yararı verdi. Schwitzer 2008Yayınlar üzerine araştırma

Devamı: Kanıt düzeyi nasıl belirlenir? · Kanıt haritası · Fibromiyalji · Depresyon

7 Hangi ürün, kimde?

Bir çalışmanın sonucu, o çalışmada denenen ürün, miktar, süre ve kişiler içindir. Ruhsatlı, saflaştırılmış CBD ilacı bazı ağır çocukluk epilepsilerinde ek tedavi olarak işe yaradı; bu sonuç içeriği ve miktarı bilinmeyen bir CBD yağına aktarılamaz. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaOxman 2022Derleme

Piyasadaki CBD yağlarında etikette yazan miktar ile şişedeki miktar sık sık farklı çıkıyor: 80 yağın yaklaşık yarısı etiketten %10'dan fazla saptı; aynı analizde ruhsatlı CBD ilacı etiketine çok yakın çıktı. Johnson 2022Kimya laboratuvarı

Bazı ürünlerde etikette yazmayan THC bulunabiliyor: THC içermemesi gereken "geniş spektrum" ürünlerin bazılarında THC ölçüldü. Gidal 2024Kimya laboratuvarıSullivan 2026Kimya laboratuvarı

Bu sitede saf CBD ile THC içeren ürünler ayrı derecelendirilir, çünkü farklı ürünlerdir ve çalışmaları da ayrıdır; birinin sonucu ötekine taşınmaz. Bir meta-analizde yalnız saf CBD ile yapılan çalışmalar, CBD'den zengin ürünlerle birlikte değerlendirildiğinden farklı sonuç verdi; ama çalışmalar küçük ve bu fark kesin değil. Raminelli 2025DerlemeOxman 2022Derleme

Sağlıklı gönüllülerle yapılan bir çalışmanın sonucu, hastalığı olan kişilere birebir taşınmaz: topluluk önünde konuşma deneyleri sağlıklı gönüllülerde de, sosyal kaygı hastalarında da yapıldı ve ayrı sorulara cevap verir. Zuardi 2017İnsan · klinik çalışmaBergamaschi 2011İnsan · klinik çalışmaTaylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynı

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı4 paragraf

Johnson 2022: 51 markanın 80 kenevir kaynaklı yağı (44 çevrim içi, 36 mağaza), ±%10 hoşgörüyle incelendi; 25 ürün etikettekinden fazla, 12 ürün az CBD içeriyordu, ürünlerin %54'ü uyumluydu (makaledeki sayılar bir ürün farkla tutmuyor: 25 + 12 + 44 = 81). Ruhsatlı ilaç etiketinden yaklaşık %4 saptı. Johnson 2022Kimya laboratuvarı

Gidal 2024: 202 ürün (100 damla, 48 sakız, 34 buhar ürünü, 20 deri ürünü); %46'sı etiketin %110'undan fazla, %28'i %90'ından az CBD içeriyordu, en uç örnekte etiketin %565'i. Etikette ürün türü yazan 149 ürünün %26'sı bu türü (tam spektrum, geniş spektrum, izolat) karşılamadı; 5 üründe CBD saptanmadı. Ağır metal, çözücü kalıntısı ve tarım ilacı izleri bulundu; yasal sınır aşımı az sayıda üründeydi. Çalışmayı bir ilaç şirketi finanse etti ve şirket tasarımdan yazıma kadar yer aldı. Gidal 2024Kimya laboratuvarı

İnternetten satılan 84 üründe etiket doğruluğu: %31'i doğru, %43'ü etikettekinden fazla, %26'sı az CBD içeriyordu; 18 üründe (%21) THC saptandı. ABD'de satılan 18 damladan 12'sinde CBD etiketin ±%10 dışındaydı ve fiyat ile etiket doğruluğu arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı. Bonn-Miller 2017Kimya laboratuvarıSullivan 2026Kimya laboratuvarı

Sağlıklı gönüllü ile hasta: farmakokinetik çalışması sağlıklı gönüllülerde yapıldı ve yazarlar bunu sınırlılık saydı; hastalarda ise birlikte kullanılan ilaçlar da devreye girer: örneğin bir Dravet çalışmasında hastaların çoğu klobazam da kullanıyordu ve yazarlar CBD'nin klobazamın etkin metabolitini yaklaşık 3 kat artırdığını aktarıyor. Taylor 2018İnsan · klinik çalışmaDüzeltme: yalnız formül yazımı; sayılar aynıMiller 2020İnsan · klinik çalışma

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik4 paragraf

Johnson 2022: etiketteki CBD yoğunluğu 7,5–60 mg/mL, ölçülen 2,9–61,3 mg/mL; sapan 37 üründe etiketten mutlak fark 0,9–30,6 mg/mL. Ruhsatlı ilaç pozitif kontrol olarak analize alındı: etiket 100 mg/mL, ölçüm 96,1 mg/mL. Johnson 2022Kimya laboratuvarı

Doz farkı: reçetesiz CBD ürünleri genellikle düşük günlük doz verir; önerilen doz çoğunlukla 100 mg/gün'ün altında, sıklıkla 10–25 mg; güçlü etkinlik kanıtının bulunduğu epilepsi çalışmalarında dozlar 600–3000 mg; derleme yararın 300 mg/gün ve üstünde belirginleştiğini, bunun altında belirsiz olduğunu bildiriyor. Bu derlemenin önceki bir sürümünü bir tıbbi kenevir sanayi birliği finanse etti; dört yazarın dördü de aynı kuruluştan danışmanlık ücreti almış. Arnold 2023Derleme

Aynı "CBD" adı altında kullanılan dozlar çok farklıdır: ruhsatlı ilacın epilepsi çalışmaları 10–20 mg/kg/gün, fibromiyalji çalışması 50 mg/gün, stresli öğrenci çalışması 0,02'den 1 mg/kg/gün'e artan bir reçetesiz yağ kullandı. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaMiller 2020İnsan · klinik çalışmaRasmussen 2026İnsan · klinik çalışmaWinkler 2025İnsan · klinik çalışma

Finansman bu modülün kendi kaynaklarında da çeşitli: Dravet etkinlik çalışması üreticiden, etiket doğruluğu çalışmalarından biri bir ilaç şirketinden, düşük doz derlemesinin önceki sürümü bir sanayi birliğinden finanse edildi; stresli öğrenci çalışmasında üçüncü taraf finansmanı yok. Okurun işi beyanı görmek ve sonucu bağımsız çalışmalarla karşılaştırmaktır. Devinsky 2017İnsan · klinik çalışmaGidal 2024Kimya laboratuvarıArnold 2023DerlemeWinkler 2025İnsan · klinik çalışmaLundh 2017Derleme

Devamı: Etiket ve analiz belgesi nasıl okunur? · Dravet sendromu: çalışmalar ve kanıt düzeyi

8 Bir haberi ya da iddiayı okumak

Sağlık haberlerindeki abartı çoğu zaman haberden önce, kurumun basın bülteninde başlar. Bir incelemede hayvan ya da hücre çalışmalarını anlatan basın bültenlerinin %36'sı insana dair abartılı sonuç çıkarıyordu; bülten abartılı olduğunda haberlerin %86'sı da aynı abartıyı taşıdı, bülten abartısızken bu oran %10'du. Sumner 2014Yayınlar üzerine araştırma

Araştırmacılar da sonuçlarını, bilerek ya da bilmeden, olduğundan iyi gösterebilir; buna "spin" denir. Kannabinoid ve ağrı çalışmalarında başlık ve özetlerin yaklaşık beşte birinde orta ya da ağır düzeyde böyle bir anlatı yanlılığı bulundu ve hep ürün lehineydi. Moore 2024bYayınlar üzerine araştırmaYavchitz 2012Yayınlar üzerine araştırma

Bir çalışmayı kimin finanse ettiği önemlidir: ürünü üreten şirketin finanse ettiği çalışmalar, başka kaynaklarla finanse edilenlere göre daha sık olumlu sonuç ve olumlu yorum bildiriyor. Bu bir çıkar çatışması örneğidir. Lundh 2017Derleme

Hakemli bir dergide yayımlanmak da tek başına güvence değildir: bazı makaleler sonradan geri çekilir ve geri çekilen biyomedikal makalelerin çoğunun nedeni hata değil, suistimaldir. Ön baskı ise henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş makaledir; dergide yayımlanan ön baskıların çoğu büyük değişmez, ama bir kısmının sonucu değişir. Fang 2012Yayınlar üzerine araştırmaOxman 2022DerlemeBrierley 2022Yayınlar üzerine araştırma

Bir habere ya da paylaşıma bakarken sorulacaklar: Kimler üzerinde yapıldı (hücre, hayvan, insan)? Kaç kişi? Karşılaştırma grubu var mı, kişiler rastgele mi ayrıldı? Hangi ürün (ruhsatlı ilaç, saf CBD, THC içeren)? Ne ölçüldü (hastanın hissettiği mi, bir kan değeri mi)? Fark ne kadar (100 kişide kaç kişi)? Kim finanse etti? Hakemli mi, ön baskı mı, geri çekildi mi? Başka çalışmalar ne diyor? Oxman 2022DerlemeSchwitzer 2008Yayınlar üzerine araştırma

Bir habere bakarken sorulacaklar
Soru	Neden önemli	Bölüm	Kaynak
Hücrede mi, hayvanda mı, insanda mı?	Laboratuvar ve hayvan bulgusu insana doğrudan taşınmaz	1, 2	Oxman 2022Derlemevan der Worp 2010Derleme
Kaç kişi?	Küçük çalışmalar etkiyi büyük gösterme eğilimindedir	5	Dechartres 2013Yayınlar üzerine araştırma
Karşılaştırma grubu var mı, rastgele mi ayrıldı?	Plasebo grubunda da iyileşme olur	3, 4	Oxman 2022DerlemeColloca 2011Derleme
Hangi ürün?	Sonuç denenen ürüne aittir; etiket sık tutmaz	7	Oxman 2022DerlemeJohnson 2022Kimya laboratuvarı
Ne ölçüldü?	Bir kan değerinin düzelmesi hastanın iyileşmesi olmayabilir	6	Ciani 2023Yayınlar üzerine araştırma
Fark ne kadar?	"Yarıya indirdi" 100 kişide yalnız 2 kişilik bir fark da olabilir	6	Noordzij 2017Derleme
Kim finanse etti?	Üretici finansmanı olumlu sonuçla ilişkili	8	Lundh 2017Derleme
Hakemli mi, ön baskı mı, geri çekildi mi?	Yayımlanmış olmak tek başına güvence değil	8	Oxman 2022DerlemeFang 2012Yayınlar üzerine araştırma
Başka çalışmalar ne diyor?	Tek çalışma yeterli değildir	1, 6	Oxman 2022Derleme

Öğrenci için: kavramlar ve ayrıntı6 paragraf

Sumner 2014 (20 İngiliz üniversitesi, 462 bülten, 668 haber): öneri içeren bültenlerin %40'ında abartılı davranış önerisi, ilişkisel bulgu bildirenlerin %33'ünde neden-sonuç iddiası, hayvan ya da hücre çalışmalarını anlatanların %36'sında insana abartılı çıkarım vardı (alt örnekler sırasıyla 213, 182 ve 105 bülten). Abartılı bültenlerde haberlerde aynı abartı %58, %81 ve %86; abartısız bültenlerde %17, %18 ve %10. Abartı haberde yer bulmayı belirgin artırmadı. Sumner 2014Yayınlar üzerine araştırma

Spin zinciri: iki kollu 70 RKÇ'de spin makale özeti sonuçlarının %40'ında, basın bültenlerinin %47'sinde, haberlerin %51'inde vardı; bültendeki spini en çok makale özetindeki spin yordadı. Birincil sonucu anlamsız 72 RKÇ'de spin başlıkların %18'inde, özet sonuç bölümlerinin %58,3'ünde bulundu. Yavchitz 2012Yayınlar üzerine araştırmaBoutron 2010Yayınlar üzerine araştırma

Sanayi finansmanlı çalışmalarda olumlu etkinlik sonucu RR 1,27 (%95 GA 1,17–1,37), olumlu yorum RR 1,34 (1,19–1,51); bu yanlılık standart yanlılık riski araçlarıyla açıklanamıyor. Lundh 2017Derleme

Sonlanım değiştirme: protokolü ile makalesi karşılaştırılan 102 çalışmanın %62'sinde en az bir birincil sonuç değiştirilmiş, eklenmiş ya da çıkarılmıştı; anlamlı sonuçların tam bildirilme olasılığı daha yüksekti. Beş büyük dergideki 67 çalışmada önceden belirtilen birincil sonuçların ortalama %76'sı doğru bildirildi; çalışma başına ortalama 5,4 önceden bildirilmemiş ek sonuç vardı. Chan 2004Yayınlar üzerine araştırmaGoldacre 2019Yayınlar üzerine araştırma

Yağmacı dergilerin tek bir tanımı yok: bir kapsam derlemesi 38 çalışmadan 109 özellik çıkardı ve bunları altı grupta topladı (dergi işleyişi, makale, editörlük ve hakemlik, iletişim, yayın ücretleri; yayılım, dizinleme ve arşivleme). Geri çekilen 2047 biyomedikal makalenin yalnız %21,3'ü hatadan, %67,4'ü suistimalden (sahtekârlık ya da şüphesi %43,4) geri çekilmişti. Cobey 2018DerlemeFang 2012Yayınlar üzerine araştırma

Sağlık haberlerini on ölçütle değerlendiren bir incelemede (500 haber) haberlerin %62–77'si maliyeti, zararları, yararları, kanıtın kalitesini ve seçenekleri yeterince ele almadı. Ölçütler arasında yararın ve zararın sayıyla verilmesi, bağımsız kaynak ve çıkar çatışması, yöntem ve kanıt kalitesi, haberin yalnız basın bültenine dayanmaması var. Schwitzer 2008Yayınlar üzerine araştırma

Araştırmacı için: yöntem, sayılar, belirsizlik4 paragraf

Kannabinoid ağrı çalışmalarında medya ilgisi Altmetric ve Crossref'ten ölçüldü: ilgi aynı dönemdeki öteki yayınlara göre yüksek ve güçlü biçimde olumlu, ama klinik sonuçla ilişkisizdi. Gedin 2022Derleme

Moore 2024b: altı puanlık bir anlatı yanlılığı ölçeği Nisan 2021'e kadar güncellenen aramayla 34 RKÇ'ye ve 64 sistematik derlemeye uygulandı; RKÇ'lerin 8'inde, derlemelerin 11'inde orta–ağır yanlılık vardı ve yanlılık incelenen çalışma özellikleriyle ilişkili bulunmadı. Moore 2024bYayınlar üzerine araştırma

Bu bölümün soru listesi Informed Health Choices "temel kavramlar"ına dayanır: 2022 sürümü 49 kavramı üç ana grupta (iddialar, karşılaştırmalar, seçimler) ve on alt grupta toplar; ilk sürüm 2015'te 32 kavramdı. Kavramlar sağlıklı şüpheciliği hedefler; bir kısmı (12 kavram) ilkokul çocuklarına bile öğretilebildi. Oxman 2022DerlemeOxman 2018DerlemeChalmers 2018Derleme

CONSORT 2025'in yeni maddeleri arasında yazarların finansal ve diğer çıkar çatışmaları ile veri paylaşımı var. Hopewell 2025Derleme

Devamı: Güvenilir CBD kaynakları · Süren çalışmalar · Kanıttaki değişiklikler

Sözlük

Plasebo: Gerçek tedaviye benzeyen ama etkin madde içermeyen uygulama; tedavinin kendi etkisini ayırmak için karşılaştırma olarak kullanılır. Plasebo grubundaki yanıt doğal seyri ve ortalamaya dönüşü de içerir; gerçek plasebo etkisini ölçmek için tedavisiz grup gerekir. StatPearls: Placebo EffectDerlemeColloca 2011Derleme
Nosebo: Yan etki beklentisinin kendisinin yan etki yaratması; plasebo alanlar da yan etki bildirebilir. Colloca 2011Derleme
Randomizasyon (rastgele atama): Kimin hangi gruba gireceğini kura gibi şansa bırakmak; böylece gruplar başlangıçta benzer olma eğilimindedir. Sıra önceden kestirilemez olmalı; atama anına kadar sıranın saklanmasına atama gizliliği denir. van der Worp 2010DerlemeSchulz 2010Derleme
Körleme: Kimin hangi tedaviyi aldığını katılımcının ve araştırmacının bilmemesi; "çift kör" ikisinin de bilmemesidir. Kimlerin kör olduğu ayrıca yazılmalıdır. Bazı yazarlar körlemenin tutup tutmadığını katılımcıya sorarak değerlendirmeyi önerir; CONSORT 2010 ise bu ölçümün geçerliliği tartışmalı olduğu için bunu istemez. van der Worp 2010DerlemeSchulz 2010DerlemeWilsey 2016Derleme
Kontrol (karşılaştırma) grubu: Denenen tedaviyi almayan, karşılaştırma için kullanılan grup: plasebo, başka bir tedavi ya da tedavisizlik. StatPearls: Drug TrialsDerlemeOxman 2022Derleme
Açık etiketli tek kollu (kontrolsüz) çalışma: Herkesin tedaviyi aldığı ve bunu bildiği, karşılaştırma grubu olmayan çalışma; görülen iyileşmenin kaynağı ayrılamaz. "Açık etiketli" yalnız körleme yapılmadığını anlatır; karşılaştırma grubu olan açık etiketli çalışmalar da vardır. Devinsky 2016İnsan · klinik çalışmaColloca 2011DerlemeSchulz 2010Derleme
Olgu sunumu: Tek bir (ya da birkaç) hastanın ayrıntılı anlatıldığı yayın. Yeni yan etki sinyali ve hipotez için değerli; genelleme ve neden-sonuç için yetersiz. Nissen 2014Derleme
Gözlemsel çalışma: Araştırmacının kimseye tedavi vermediği, yalnız olanı izlediği çalışma. İleriye dönük, geriye dönük ya da kesitsel olabilir; ilişki gösterir, neden-sonuç için karıştırıcı etkenler sorun olur. StatPearls: Epidemiology of Study DesignDerlemeSkelly 2012Derleme
Karıştırıcı etken: İki şey arasında varmış gibi görünen bir ilişkiyi aslında açıklayan üçüncü bir etken. Hem maruziyetle hem sonuçla ilişkilidir, maruziyetin sonucu değildir; düzeltme yöntemleri ölçülmemiş karıştırıcıları gideremez. Skelly 2012DerlemeKahlert 2017Derleme
Sistematik derleme: Bir soruyla ilgili bütün çalışmaları önceden belirlenmiş bir yöntemle arayıp değerlendiren çalışma. Murad 2016DerlemeOxman 2022Derleme
Meta-analiz: Benzer çalışmaların sonuçlarını istatistikle birleştirip tek bir tahmin üretmek. Heterojenlik azaltılabilir ama sıfırlanamaz; birleşik tahminin kalitesi birleştirilen çalışmalarınkine bağlıdır. Murad 2016Derleme
Örneklem büyüklüğü: Çalışmaya katılan kişi sayısı; az kişiyle yapılan çalışmada şansın payı büyüktür. Düşük istatistiksel güç hem gerçek etkiyi kaçırır hem de anlamlı bulguların güvenilirliğini düşürür. Button 2013Derleme
Güven aralığı: Bulunan sonucun çevresinde, verilerle uyumlu değerlerin aralığı; dar ise sonuç daha kesindir. "%95", tek bir aralığın değil, tekrar tekrar hesaplanan aralıkların uzun vadedeki özelliğidir. Greenland 2016Derleme
p değeri: Verilerin "fark yok" varsayımıyla ne kadar uyumlu olduğunu gösteren sayı. Hipotezin doğru olma olasılığı değildir; p>0,05 "etki yok" demek değildir. Greenland 2016Derleme
Ortalamaya dönüş: Uç bir değerde ölçülen bir şeyin bir sonraki ölçümde kendiliğinden ortalamaya yaklaşması; tedavi işe yaramış gibi görünmesine yol açabilir. Barnett 2005Derleme
Göreli risk: Bir gruptaki olasılığın öteki gruptakine oranı, örneğin "1,76 kat". Mutlak riski göstermez; tek başına verildiğinde etki olduğundan büyük algılanır. StatPearls: Relative RiskDerlemeNoordzij 2017Derleme
Mutlak fark: İki gruptaki oranlar arasındaki fark, örneğin "100 kişide 16 kişi daha". Noordzij 2017Derleme
Vekil ölçüt (ara sonlanım): Asıl sonucun (hastanın nasıl hissettiği, ne yapabildiği, ne kadar yaşadığı) yerine ölçülen bir değer, örneğin bir kan değeri. Vekil ölçüt kullanan çalışmalar daha büyük etki bildirme eğilimindedir. Ciani 2023Yayınlar üzerine araştırmaCiani 2013Derleme
Yayın yanlılığı: Olumlu sonuçlu çalışmaların daha kolay ve daha tam yayımlanması; bu, toplam tabloyu olduğundan iyi gösterir. van der Worp 2010DerlemeChan 2004Yayınlar üzerine araştırma
Ön baskı: Hakem değerlendirmesinden önce herkese açık paylaşılan makale. Çoğu yayımlanırken büyük değişmez; bir kısmının sonucu değişir. Brierley 2022Yayınlar üzerine araştırma
Çıkar çatışması: Araştırmacının ya da finansörün, sonucun belirli bir yönde çıkmasından kazanç sağlayabileceği durum. Sanayi finansmanlı çalışmalar daha sık olumlu sonuç ve yorum bildiriyor; güncel raporlama kılavuzu çıkar beyanını ayrı madde yaptı. Lundh 2017DerlemeHopewell 2025Derleme

İlerlemeniz

Herkes düzeyinde 16 soru var. Cevaplarınız yalnız bu tarayıcıda tutulur; hiçbir yere gönderilmez.

Künye

Modül: 2 · Kanıtı okumak
Sürüm: 1.0; her içerik değişikliğinde küçük sürüm artar (aşağıda değişiklik günlüğü)
Yayın / son güncelleme: 25 Ekim 2026 / 25 Ekim 2026
Hazırlayan: cbd.com.tr Editörlüğü
İnceleyen: Bağımsız uzman incelemesi henüz yapılmadı; planlanıyor. İnceleme yapıldığında inceleyenin adı, unvanı, kurumu ve inceleme tarihi burada yazacak.
Düzeyler ve süre: Herkes ~20 dk · Öğrenci ~40 dk · Klinisyen ~50 dk (inceleme sonrası) · Araştırmacı ~1 sa 10 dk; süreler tahminidir
Ön koşul: Yok
Kaynaklar: 84 kaynak; her cümle bir kaynağa dayanır. PubMed kaynaklarının geri çekilme ve endişe bildirimi durumu PubMed kaydından denetlenir.
Lisans: Metin ve çizimler CC BY-SA 4.0; Kapak görseli RCSB PDB 6KPG yapısından (Hua ve ark., Cell 2020), cbd.com.tr çizimi

Nasıl atıf yapılır?

cbd.com.tr Editörlüğü. Kanıtı okumak. CBD Akademi, Modül 2, sürüm 1.0. 25 Ekim 2026. https://cbd.com.tr/akademi/kaniti-okumak/

Kaynakça (84)

Metindeki her kaynak adı PubMed kaydına ya da resmî belgeye gider. Tam liste katlı duruyor, sayfayı uzatmasın diye.

84 kaynağı göster

Oxman AD, Chalmers I, Dahlgren A. Key concepts for informed health choices: Where's the evidence? F1000Res. 2022;11:890. PMID 37928808 · doi:10.12688/f1000research.123051.2 Derleme
Miller I, Scheffer IE, Gunning B ve ark. Dose-Ranging Effect of Adjunctive Oral Cannabidiol vs Placebo on Convulsive Seizure Frequency in Dravet Syndrome: A Randomized Clinical Trial. JAMA Neurol. 2020;77(5):613-621. (Düzeltme: JAMA Neurol. 2020;77(5):655; işbirlikçi adı.) PMID 32119035 · doi:10.1001/jamaneurol.2020.0073 İnsan · klinik çalışma
Dechartres A, Trinquart L, Boutron I, Ravaud P. Influence of trial sample size on treatment effect estimates: meta-epidemiological study. BMJ. 2013;346:f2304. PMID 23616031 · doi:10.1136/bmj.f2304 Yayınlar üzerine araştırma
Johnson E, Kilgore M, Babalonis S. Label accuracy of unregulated cannabidiol (CBD) products: measured concentration vs. label claim. J Cannabis Res. 2022;4(1):28. PMID 35658956 · doi:10.1186/s42238-022-00140-1 Kimya laboratuvarı
Balshem H, Helfand M, Schünemann HJ ve ark. GRADE guidelines: 3. Rating the quality of evidence. J Clin Epidemiol. 2011;64(4):401-6. PMID 21208779 · doi:10.1016/j.jclinepi.2010.07.015 Derleme
Munnangi S, Newera A, Boktor SW. Epidemiology Of Study Design. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (güncelleme 24 Nis 2023). NBK470342 PMID 29262004 Derleme
Nissen T, Wynn R. The clinical case report: a review of its merits and limitations. BMC Res Notes. 2014;7:264. PMID 24758689 · doi:10.1186/1756-0500-7-264 Derleme
Murad MH, Asi N, Alsawas M, Alahdab F. New evidence pyramid. Evid Based Med. 2016;21(4):125-7. PMID 27339128 · doi:10.1136/ebmed-2016-110401 Derleme
Guyatt GH, Oxman AD, Vist GE ve ark. GRADE: an emerging consensus on rating quality of evidence and strength of recommendations. BMJ. 2008;336(7650):924-6. PMID 18436948 · doi:10.1136/bmj.39489.470347.AD Derleme
Keyes D, Varacallo MA. Evidence-Based Medicine. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 (güncelleme 5 Tem 2026). NBK470182 PMID 29262040 Derleme
Stockings E, Zagic D, Campbell G ve ark. Evidence for cannabis and cannabinoids for epilepsy: a systematic review of controlled and observational evidence. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2018;89(7):741-753. PMID 29511052 · doi:10.1136/jnnp-2017-317168 Derleme
Ibeas Bih C, Chen T, Nunn AV ve ark. Molecular Targets of Cannabidiol in Neurological Disorders. Neurotherapeutics. 2015;12(4):699-730. PMID 26264914 · doi:10.1007/s13311-015-0377-3 Derleme
van der Worp HB, Howells DW, Sena ES ve ark. Can animal models of disease reliably inform human studies? PLoS Med. 2010;7(3):e1000245. PMID 20361020 · doi:10.1371/journal.pmed.1000245 Derleme
Perel P, Roberts I, Sena E ve ark. Comparison of treatment effects between animal experiments and clinical trials: systematic review. BMJ. 2007;334(7586):197. PMID 17175568 · doi:10.1136/bmj.39048.407928.BE Derleme
Skelly AC, Dettori JR, Brodt ED. Assessing bias: the importance of considering confounding. Evid Based Spine Care J. 2012;3(1):9-12. PMID 23236300 · doi:10.1055/s-0031-1298595 Derleme
Colloca L, Miller FG. The nocebo effect and its relevance for clinical practice. Psychosom Med. 2011;73(7):598-603. PMID 21862825 · doi:10.1097/PSY.0b013e3182294a50 Derleme
Devinsky O, Marsh E, Friedman D ve ark. Cannabidiol in patients with treatment-resistant epilepsy: an open-label interventional trial. Lancet Neurol. 2016;15(3):270-8. (Düzeltme: Lancet Neurol. 2016;15(4):352.) PMID 26724101 · doi:10.1016/S1474-4422(15)00379-8 İnsan · klinik çalışma
David S, Patel P, Kim PY. Drug Trials. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 (güncelleme 13 Ara 2025). NBK546595 PMID 31536202 Derleme
Button KS, Ioannidis JP, Mokrysz C ve ark. Power failure: why small sample size undermines the reliability of neuroscience. Nat Rev Neurosci. 2013;14(5):365-76. (Düzeltme: Nat Rev Neurosci. 2013;14(6):451.) PMID 23571845 · doi:10.1038/nrn3475 Derleme
Hackam DG, Redelmeier DA. Translation of research evidence from animals to humans. JAMA. 2006;296(14):1731-2. PMID 17032985 · doi:10.1001/jama.296.14.1731 Yayınlar üzerine araştırma
Abrams DI, Velasco G, Twelves C, Ganju RK, Bar-Sela G. Cancer Treatment: Preclinical & Clinical. J Natl Cancer Inst Monogr. 2021;2021(58):107-113. PMID 34850894 · doi:10.1093/jncimonographs/lgab010 Derleme
O'Leary C, Greer R, Huggett G ve ark. Cannabidiol oil or placebo in advanced cancer-disease progression and survival: a secondary analysis. BMJ Support Palliat Care. 2024;14(2):191-194. PMID 38307703 · doi:10.1136/spcare-2023-004746 İnsan · klinik çalışma
Jantsch J, Wickert F, Fraga GF ve ark. Effects of cannabidiol on anxiety- and depressive-like behaviors and cognition: a systematic review and meta-analysis of preclinical studies. Mol Psychiatry. 2026;31(11):6676-6692. PMID 42380607 · doi:10.1038/s41380-026-03733-x DerlemeHayvan
Wilson J, Dobson O, Langcake A ve ark. The efficacy and safety of cannabinoids for the treatment of mental disorders and substance use disorders: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2026;13(4):304-315. (Düzeltme: Lancet Psychiatry. 2026;13(8):e11.) PMID 41856154 · doi:10.1016/S2215-0366(26)00015-5 Derleme
Bisogno T, Hanus L, De Petrocellis L ve ark. Molecular targets for cannabidiol and its synthetic analogues: effect on vanilloid VR1 receptors and on the cellular uptake and enzymatic hydrolysis of anandamide. Br J Pharmacol. 2001;134(4):845-52. PMID 11606325 · doi:10.1038/sj.bjp.0704327 Hücre / laboratuvar
Qin N, Neeper MP, Liu Y ve ark. TRPV2 is activated by cannabidiol and mediates CGRP release in cultured rat dorsal root ganglion neurons. J Neurosci. 2008;28(24):6231-8. PMID 18550765 · doi:10.1523/JNEUROSCI.0504-08.2008 Hücre / laboratuvarHayvan
Taylor L, Gidal B, Blakey G, Tayo B, Morrison G. A Phase I, Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Single Ascending Dose, Multiple Dose, and Food Effect Trial of the Safety, Tolerability and Pharmacokinetics of Highly Purified Cannabidiol in Healthy Subjects. CNS Drugs. 2018;32(11):1053-1067. (Düzeltme: CNS Drugs. 2019;33(4):397; bir denklemle ilgili.) PMID 30374683 · doi:10.1007/s40263-018-0578-5 İnsan · klinik çalışma
Düzeltme (CNS Drugs 2019;33(4):397): Tartışma bölümündeki etkin yarılanma formülü yanlış basılmıştı: doz aralığı (τ) yerine ln 2 yazılmıştı. Doğrusu: etkin yarılanma = τ × ln 2 / ln[R / (R − 1)]; R birikim oranıdır. Makaledeki sayılar doğru formülle hesaplanmış: makalenin kendi tablosundaki birikim oranları (1,80 ve 2,62; τ = 12 saat) bu formülle 10 ve 17 saati verir (hesap bizim). Bu dersteki değerler değişmez. Düzeltme kaydı
National Center for Biotechnology Information. PubChem Compound veritabanı: anandamid (CID 5281969), 2-AG (CID 5282280), Δ9-THC (CID 16078), kannabidiol (CID 644019), kannabinol (CID 2543). Formül, molekül ağırlığı, IUPAC adı ve InChIKey PubChem'in hesapladığı değerlerdir. 3B konformer yalnız THC, CBD ve CBN için vardır; deneysel değil, PubChem'in hesapladığı bir modeldir. 15'ten fazla dönebilir bağı olan anandamid ve 2-AG için PubChem konformer üretmez. 24 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak Bilgisayar modeli
EPIDIOLEX (cannabidiol) oral solution, ABD reçete bilgisi (Jazz Pharmaceuticals), DailyMed setid 8bf27097-4870-43fb-94f0-f3d0871d1eec, SPL sürüm 35 (yürürlük 29 Mayıs 2026; DailyMed'de 15 Haziran 2026): bölüm 1, 2.1–2.6, 4, 5.1–5.5, 6.1, 7, 8.1, 8.2, 8.4, 8.5, 8.6, 9.2, 9.3, 11, 12.1, 12.2, 12.3, 13.1, 14.1–14.3, 17. Kaynak Resmî ilaç bilgisi
Contopoulos-Ioannidis DG, Ntzani E, Ioannidis JP. Translation of highly promising basic science research into clinical applications. Am J Med. 2003;114(6):477-84. PMID 12731504 · doi:10.1016/s0002-9343(03)00013-5 Yayınlar üzerine araştırma
Devinsky O, Cross JH, Laux L ve ark. Trial of Cannabidiol for Drug-Resistant Seizures in the Dravet Syndrome. N Engl J Med. 2017;376(21):2011-2020. PMID 28538134 · doi:10.1056/NEJMoa1611618 İnsan · klinik çalışma
Bachhuber MA, Saloner B, Cunningham CO, Barry CL. Medical cannabis laws and opioid analgesic overdose mortality in the United States, 1999-2010. JAMA Intern Med. 2014;174(10):1668-73. (Düzeltme: JAMA Intern Med. 2014;174(11):1875.) PMID 25154332 · doi:10.1001/jamainternmed.2014.4005 İnsan · gözlemsel çalışma
Shover CL, Davis CS, Gordon SC, Humphreys K. Association between medical cannabis laws and opioid overdose mortality has reversed over time. Proc Natl Acad Sci U S A. 2019;116(26):12624-12626. PMID 31182592 · doi:10.1073/pnas.1903434116 İnsan · gözlemsel çalışma
Kahlert J, Gribsholt SB, Gammelager H, Dekkers OM, Luta G. Control of confounding in the analysis phase - an overview for clinicians. Clin Epidemiol. 2017;9:195-204. PMID 28408854 · doi:10.2147/CLEP.S129886 Derleme
Schulz KF, Altman DG, Moher D; CONSORT Group. CONSORT 2010 statement: updated guidelines for reporting parallel group randomised trials. BMJ. 2010;340:c332. PMID 20332509 · doi:10.1136/bmj.c332 Derleme
Devinsky O, Patel AD, Cross JH ve ark. Effect of Cannabidiol on Drop Seizures in the Lennox-Gastaut Syndrome. N Engl J Med. 2018;378(20):1888-1897. PMID 29768152 · doi:10.1056/NEJMoa1714631 İnsan · klinik çalışma
Thiele EA, Marsh ED, French JA ve ark. Cannabidiol in patients with seizures associated with Lennox-Gastaut syndrome (GWPCARE4): a randomised, double-blind, placebo-controlled phase 3 trial. Lancet. 2018;391(10125):1085-1096. PMID 29395273 · doi:10.1016/S0140-6736(18)30136-3 İnsan · klinik çalışma
Laux LC, Bebin EM, Checketts D ve ark. Long-term safety and efficacy of cannabidiol in children and adults with treatment resistant Lennox-Gastaut syndrome or Dravet syndrome: Expanded access program results. Epilepsy Res. 2019;154:13-20. PMID 31022635 · doi:10.1016/j.eplepsyres.2019.03.015 İnsan · klinik çalışma
Sterne JAC, Savović J, Page MJ ve ark. RoB 2: a revised tool for assessing risk of bias in randomised trials. BMJ. 2019;366:l4898. PMID 31462531 · doi:10.1136/bmj.l4898 Derleme
Gedin F, Blomé S, Pontén M ve ark. Placebo Response and Media Attention in Randomized Clinical Trials Assessing Cannabis-Based Therapies for Pain: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2022;5(11):e2243848. PMID 36441553 · doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.43848 Derleme
Hopewell S, Chan AW, Collins GS ve ark. CONSORT 2025 statement: updated guideline for reporting randomised trials. BMJ. 2025;389:e081123. (Aynı metin Lancet, JAMA, PLoS Med ve Nat Med'de de yayımlandı.) PMID 40228833 · doi:10.1136/bmj-2024-081123 Derleme
Munnangi S, Sundjaja JH, Singh K, Dua A, Angus LD. Placebo Effect. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (güncelleme 13 Kas 2023). NBK513296 PMID 30020668 Derleme
Barnett AG, van der Pols JC, Dobson AJ. Regression to the mean: what it is and how to deal with it. Int J Epidemiol. 2005;34(1):215-20. (Düzeltme: Int J Epidemiol. 2015;44(5):1748.) PMID 15333621 · doi:10.1093/ije/dyh299 Derleme
Winkler A, Meis AC, Hermann C. Placebo effects in a RCT assessing 30 days of low dose Cannabidiol (CBD) treatment for psychological distress in stressed students at risk for depression. J Cannabis Res. 2025;7(1):98. PMID 41316488 · doi:10.1186/s42238-025-00366-9 İnsan · klinik çalışma
Spinella TC, Stewart SH, Naugler J, Yakovenko I, Barrett SP. Evaluating cannabidiol (CBD) expectancy effects on acute stress and anxiety in healthy adults: a randomized crossover study. Psychopharmacology (Berl). 2021;238(7):1965-1977. PMID 33813611 · doi:10.1007/s00213-021-05823-w İnsan · klinik çalışma
Hróbjartsson A, Gøtzsche PC. Placebo interventions for all clinical conditions. Cochrane Database Syst Rev. 2010;2010(1):CD003974. PMID 20091554 · doi:10.1002/14651858.CD003974.pub3 Derleme
Wilsey B, Deutsch R, Marcotte TD. Maintenance of Blinding in Clinical Trials and the Implications for Studying Analgesia Using Cannabinoids. Cannabis Cannabinoid Res. 2016;1(1):139-148. PMID 28861490 · doi:10.1089/can.2016.0016 Derleme
Wright S, Duncombe P, Altman DG. Assessment of blinding to treatment allocation in studies of a cannabis-based medicine (Sativex®) in people with multiple sclerosis: a new approach. Trials. 2012;13:189. PMID 23046749 · doi:10.1186/1745-6215-13-189 Derleme
Bergamaschi MM, Queiroz RH, Chagas MH ve ark. Cannabidiol reduces the anxiety induced by simulated public speaking in treatment-naïve social phobia patients. Neuropsychopharmacology. 2011;36(6):1219-26. PMID 21307846 · doi:10.1038/npp.2011.6 İnsan · klinik çalışma
Kwee CM, Baas JM, van der Flier FE ve ark. Cannabidiol enhancement of exposure therapy in treatment refractory patients with social anxiety disorder and panic disorder with agoraphobia: A randomised controlled trial. Eur Neuropsychopharmacol. 2022;59:58-67. PMID 35561538 · doi:10.1016/j.euroneuro.2022.04.003 İnsan · klinik çalışma
Greenland S, Senn SJ, Rothman KJ ve ark. Statistical tests, P values, confidence intervals, and power: a guide to misinterpretations. Eur J Epidemiol. 2016;31(4):337-50. PMID 27209009 · doi:10.1007/s10654-016-0149-3 Derleme
Altman DG, Bland JM. Absence of evidence is not evidence of absence. BMJ. 1995;311(7003):485. PMID 7647644 · doi:10.1136/bmj.311.7003.485 Derleme
Popovic A, Huecker MR. Study Bias. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (güncelleme 20 Haz 2023). NBK574513 PMID 34662027 Derleme
Lattanzi S, Brigo F, Trinka E ve ark. Efficacy and Safety of Cannabidiol in Epilepsy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Drugs. 2018;78(17):1791-1804. PMID 30390221 · doi:10.1007/s40265-018-0992-5 Derleme
Zuardi AW, Rodrigues NP, Silva AL ve ark. Inverted U-Shaped Dose-Response Curve of the Anxiolytic Effect of Cannabidiol during Public Speaking in Real Life. Front Pharmacol. 2017;8:259. PMID 28553229 · doi:10.3389/fphar.2017.00259 İnsan · klinik çalışma
Linares IM, Zuardi AW, Pereira LC ve ark. Cannabidiol presents an inverted U-shaped dose-response curve in a simulated public speaking test. Braz J Psychiatry. 2019;41(1):9-14. PMID 30328956 · doi:10.1590/1516-4446-2017-0015 İnsan · klinik çalışma
Raminelli AO, Simei JLQ, Guimarães FS ve ark. Effects of Different Cannabinoid Formulations on Anxiety-Related Disorders, and Tourette Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. Cannabis Cannabinoid Res. 2025;10(6):655-672. PMID 40956670 · doi:10.1177/25785125251378242 Derleme
Rasmussen MU, Christensen R, Wæhrens EE ve ark. Cannabidiol versus placebo in patients with fibromyalgia: a randomised, double-blind, placebo-controlled, parallel-group, single-centre trial. Ann Rheum Dis. 2026;85(3):566-574. PMID 40846590 · doi:10.1016/j.ard.2025.07.008 İnsan · klinik çalışma
Noordzij M, van Diepen M, Caskey FC, Jager KJ. Relative risk versus absolute risk: one cannot be interpreted without the other. Nephrol Dial Transplant. 2017;32(suppl_2):ii13-ii18. (Düzeltme: Nephrol Dial Transplant. 2022;37(5):1001.) PMID 28339913 · doi:10.1093/ndt/gfw465 Derleme
Echt DS, Liebson PR, Mitchell LB ve ark. Mortality and morbidity in patients receiving encainide, flecainide, or placebo. The Cardiac Arrhythmia Suppression Trial. N Engl J Med. 1991;324(12):781-8. PMID 1900101 · doi:10.1056/NEJM199103213241201 İnsan · klinik çalışma
Ciani O, Manyara AM, Davies P ve ark. A framework for the definition and interpretation of the use of surrogate endpoints in interventional trials. EClinicalMedicine. 2023;65:102283. PMID 37877001 · doi:10.1016/j.eclinm.2023.102283 Yayınlar üzerine araştırma
Vela J, Dreyer L, Petersen KK ve ark. Cannabidiol treatment in hand osteoarthritis and psoriatic arthritis: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Pain. 2022;163(6):1206-1214. PMID 34510141 · doi:10.1097/j.pain.0000000000002466 İnsan · klinik çalışma
Farrar JT, Young JP, LaMoreaux L, Werth JL, Poole MR. Clinical importance of changes in chronic pain intensity measured on an 11-point numerical pain rating scale. Pain. 2001;94(2):149-158. PMID 11690728 · doi:10.1016/S0304-3959(01)00349-9 İnsan · klinik çalışma
Dworkin RH, Turk DC, Wyrwich KW ve ark. Interpreting the clinical importance of treatment outcomes in chronic pain clinical trials: IMMPACT recommendations. J Pain. 2008;9(2):105-21. PMID 18055266 · doi:10.1016/j.jpain.2007.09.005 Derleme
Tenny S, Hoffman MR. Relative Risk. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 (güncelleme 27 Mar 2023). NBK430824 PMID 28613574 Derleme
Ciani O, Buyse M, Garside R ve ark. Comparison of treatment effect sizes associated with surrogate and final patient relevant outcomes in randomised controlled trials: meta-epidemiological study. BMJ. 2013;346:f457. PMID 23360719 · doi:10.1136/bmj.f457 Derleme
Karst M, Meissner W, Sator S ve ark. Full-spectrum extract from Cannabis sativa DKJ127 for chronic low back pain: a phase 3 randomized placebo-controlled trial. Nat Med. 2025;31(12):4189-4196. PMID 41023483 · doi:10.1038/s41591-025-03977-0 İnsan · klinik çalışma
Schwitzer G. How do US journalists cover treatments, tests, products, and procedures? An evaluation of 500 stories. PLoS Med. 2008;5(5):e95. PMID 18507496 · doi:10.1371/journal.pmed.0050095 Yayınlar üzerine araştırma
Gidal BE, Vandrey R, Wallin C ve ark. Product labeling accuracy and contamination analysis of commercially available cannabidiol product samples. Front Pharmacol. 2024;15:1335441. PMID 38562466 · doi:10.3389/fphar.2024.1335441 Kimya laboratuvarı
Sullivan Z, Lapierre C, Weiser Erlandson L, Pham L. Substances of Health Concern: Label Accuracy of Cannabidiol and Tetrahydrocannabinol in Commercial Cannabidiol Tinctures from the United States. Cannabis Cannabinoid Res. 2026;11(6):452-459. PMID 40518984 · doi:10.1089/can.2025.0016 Kimya laboratuvarı
Bonn-Miller MO, Loflin MJE, Thomas BF ve ark. Labeling Accuracy of Cannabidiol Extracts Sold Online. JAMA. 2017;318(17):1708-1709. PMID 29114823 · doi:10.1001/jama.2017.11909 Kimya laboratuvarı
Arnold JC, McCartney D, Suraev A, McGregor IS. The safety and efficacy of low oral doses of cannabidiol: An evaluation of the evidence. Clin Transl Sci. 2023;16(1):10-30. PMID 36259271 · doi:10.1111/cts.13425 Derleme
Lundh A, Lexchin J, Mintzes B, Schroll JB, Bero L. Industry sponsorship and research outcome. Cochrane Database Syst Rev. 2017;2(2):MR000033. PMID 28207928 · doi:10.1002/14651858.MR000033.pub3 Derleme
Sumner P, Vivian-Griffiths S, Boivin J ve ark. The association between exaggeration in health related science news and academic press releases: retrospective observational study. BMJ. 2014;349:g7015. (Düzeltme: BMJ. 2014;349:g7666.) PMID 25498121 · doi:10.1136/bmj.g7015 Yayınlar üzerine araştırma
Moore A, Karadag P, Fisher E ve ark. Narrative bias ("spin") is common in randomised trials and systematic reviews of cannabinoids for pain. Pain. 2024;165(6):1380-1390. PMID 38227560 · doi:10.1097/j.pain.0000000000003140 Yayınlar üzerine araştırma
Yavchitz A, Boutron I, Bafeta A ve ark. Misrepresentation of randomized controlled trials in press releases and news coverage: a cohort study. PLoS Med. 2012;9(9):e1001308. PMID 22984354 · doi:10.1371/journal.pmed.1001308 Yayınlar üzerine araştırma
Fang FC, Steen RG, Casadevall A. Misconduct accounts for the majority of retracted scientific publications. Proc Natl Acad Sci U S A. 2012;109(42):17028-33. (Düzeltme: Proc Natl Acad Sci U S A. 2013;110(3):1137.) PMID 23027971 · doi:10.1073/pnas.1212247109 Yayınlar üzerine araştırma
Brierley L, Nanni F, Polka JK ve ark. Tracking changes between preprint posting and journal publication during a pandemic. PLoS Biol. 2022;20(2):e3001285. PMID 35104285 · doi:10.1371/journal.pbio.3001285 Yayınlar üzerine araştırma
Boutron I, Dutton S, Ravaud P, Altman DG. Reporting and interpretation of randomized controlled trials with statistically nonsignificant results for primary outcomes. JAMA. 2010;303(20):2058-64. PMID 20501928 · doi:10.1001/jama.2010.651 Yayınlar üzerine araştırma
Chan AW, Hróbjartsson A, Haahr MT, Gøtzsche PC, Altman DG. Empirical evidence for selective reporting of outcomes in randomized trials: comparison of protocols to published articles. JAMA. 2004;291(20):2457-65. PMID 15161896 · doi:10.1001/jama.291.20.2457 Yayınlar üzerine araştırma
Goldacre B, Drysdale H, Dale A ve ark. COMPare: a prospective cohort study correcting and monitoring 58 misreported trials in real time. Trials. 2019;20(1):118. PMID 30760329 · doi:10.1186/s13063-019-3173-2 Yayınlar üzerine araştırma
Cobey KD, Lalu MM, Skidmore B ve ark. What is a predatory journal? A scoping review. F1000Res. 2018;7:1001. PMID 30135732 · doi:10.12688/f1000research.15256.2 Derleme
Oxman AD, Chalmers I, Austvoll-Dahlgren A; Informed Health Choices group. Key Concepts for assessing claims about treatment effects and making well-informed treatment choices. F1000Res. 2018;7:1784. PMID 30631443 · doi:10.12688/f1000research.16771.2 Derleme
Chalmers I, Oxman AD, Austvoll-Dahlgren A ve ark. Key Concepts for Informed Health Choices: a framework for helping people learn how to assess treatment claims and make informed choices. BMJ Evid Based Med. 2018;23(1):29-33. PMID 29367324 · doi:10.1136/ebmed-2017-110829 Derleme

Değişiklik günlüğü

1.0 · 25 Ekim 2026: Yayımlandı: Herkes, Öğrenci ve Araştırmacı düzeyleri ve kendini sınama soruları. Klinisyen düzeyi ve vakalar bağımsız uzman incelemesine kadar kapalı.
0.2 · 25 Ekim 2026: Bağımsız denetimden (yapay zekâ denetimi, uzman incelemesi değil) sonra düzeltildi: yüksek ve orta önemdeki bulguların hepsi işlendi.
0.1 · 25 Ekim 2026: İlk taslak.

Kanıtı okumak

Bu derste öğrenecekleriniz

1 "Araştırmalar gösteriyor" ne demek?

Kendini sına

2 Laboratuvardan insana

Kendini sına

3 İnsanda çalışma türleri

Kendini sına

4 Plasebo ve beklenti

Kendini sına

5 Küçük çalışmanın sınırı

Kendini sına

6 Sonuç ve kanıt gücü

Kendini sına

7 Hangi ürün, kimde?

Kendini sına

8 Bir haberi ya da iddiayı okumak

Kendini sına

Sözlük

İlerlemeniz

Künye

Nasıl atıf yapılır?

Kaynakça (84)

Değişiklik günlüğü